มรดกภูมิปัญญาผ้าไหมยกทองสุรินทร์ : อนุรักษ์ พัฒนาและถ่ายทอดเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตชุมชน - สุขทอง, ฉลอง; พิศวง, ศิรินทิพย์; สุขทอง, อัชราพร; ลาภจิตร, สิริพัฒถ์; สะอาดยิ่ง, สุดใจ (วารสารวิจยวิชาการ, 2023)
บทความวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาองค์ความรู้ภูมิปัญญาผ้าไหมยกทอง 2) พัฒนาศักยภาพช่างทอผ้าไหม 3) อนุรักษ์และสืบสานการทอผ้าไหมยกทองเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตชุมชน เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน โดยวิจัยเชิงปฏิบัติการกับช่างทอ 50 คน วิธีการเลือกแบบเฉพาะเจาะจง เป็นการอบรมเชิงปฏิบัติการ วิจัยเชิงคุณภาพเก็บข้อมูลกับช่างทอผ้าไหม 50 คน เครื่องมือวิจัยคือ แบบสัมภาษณ์ และแบบสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา วิจัยเชิงปริมาณเก็บข้อมูลกับกลุ่มตัวอย่าง 400 คน จากประชากร 1,381,761 คน วิธีสุ่มกลุ่มตัวอย่างโดยใช้ตารางทาโรยามาเน่ เครื่องมือวิจัยคือ แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์ สถิติที่ใช้วิเคราะห์ ได้แก่ จำนวน ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัย พบว่า 1) องค์ความรู้ภูมิปัญญาผ้าไหมยกทองสุรินทร์ เป็นมรดกภูมิปัญญาที่มีกรรมวิธีการผลิตประณีต “การยกทอง” มีเทคนิคการทอใช้ตะกอเส้นพุ่งพิเศษทำจากทองแท้มารีดเป็นเส้นเล็ก ๆ ปั่นควบกับเส้นด้ายทำให้เกิดลาย 1,416-2,600 ตะกอ ใช้คนทอ 4-5 คนต่อผืน ผ้าไหม 2 เมตรใช้เวลา 2 เดือน หนึ่งผืนมีราคาหลักหมื่นถึงหลักแสนบาท 2) การพัฒนาศักยภาพช่างทอผ้าไหมยกทอง ได้อบรมเทคนิคทำผ้าไหมเพื่อพัฒนาทักษะสร้างลายอัตลักษณ์ต้นแบบ คือ ลายผ้าไหมโดดเด่น 17 อำเภอ ผ้าไหมยกทอง 3 ชนเผ่า และลายผ้าไหมยกทองเอกลักษณ์สุรินทร์ ได้พัฒนาเป็นศูนย์เรียนรู้ผ้าไหมยกทอง 3 แห่ง ศูนย์เรียนรู้ย้อมสีธรรมชาติ 2 แห่ง การนำผ้าไหมมาขายที่ศูนย์เรียนรู้ ตลาด สร้างรายได้และเศรษฐกิจให้กับชุมชน และ 3) การอนุรักษ์และสืบสานทอผ้าไหมยกทอง ได้จัดทำชุดความรู้, นิทรรศการ, เดินแบบผ้าไหม, แผนที่ภูมิปัญญา ความคิดเห็นโดยรวมต่อการอนุรักษ์พัฒนาช่างทอผ้าไหมอยู่ในระดับมาก ด้านอนุรักษ์มีค่าเฉลี่ยสูงสุด รองลงมา ด้านเศรษฐกิจ ด้านท่องเที่ยว และด้านสังคม