วารสารวิชาการนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ

การวิเคราะห์บริบทแวดล้อมที่มีความสัมพันธ์ต่อการวินิจฉัยความผิดฐานดูหมิ่นตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 393: ศึกษาจากคำพิพากษาศาลฎีกา

2026-01-16T16:33:28+07:00

ในยุคที่สังคมเปิดกว้างด้านเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นทำให้การกระทำความผิดฐานดูหมิ่นตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 393 ขยายตัวเพิ่มมากขึ้น การตระหนักรู้ถึงบริบทแวดล้อมอันเป็นปัจจัยส่งเสริมให้การกระทำเข้าข่ายความผิดฐานดูหมิ่นจึงมีความสำคัญต่อการปฏิบัติงานของนักกฎหมายและประชาชนผู้อยู่ภายใต้บังคับของกฎหมาย แต่ทว่ายังไม่ปรากฏการศึกษาอิทธิพลของบริบทแวดล้อมที่ส่งผลต่อการวินิจฉัยความผิดฐานดูหมิ่นอย่างรอบด้านและเป็นระบบ การวิจัยเชิงคุณภาพฉบับนี้จึงมีวัตถุประสงค์หลัก
ในการศึกษาวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างบริบทกับองค์ประกอบทางกฎหมาย และจัดทำแนวทางสำหรับ
การพิจารณาความผิดฐานดูหมิ่นที่คำนึงถึงบริบทสำคัญ โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาจากคำพิพากษาศาลฎีกาจำนวน 65 คดีที่มีประเด็นวินิจฉัยเกี่ยวกับความผิดฐานดูหมิ่นตามมาตรา 393 ร่วมกับกรอบแนวคิด
ทางกฎหมายอาญา ผลการศึกษาพบว่า ศาลมิได้วินิจฉัยโดยพิจารณาเฉพาะความหมายของถ้อยคำ แต่คำนึงถึงบริบทแวดล้อมที่เกี่ยวข้องด้วย โดยสามารถจำแนกบริบทที่มีอิทธิพลต่อการวินิจฉัยได้ 8 ประการ ได้แก่ ความหมายของถ้อยคำ ความรุนแรงของภาษา วิธีการเผยแพร่ ระยะห่างระหว่างคู่กรณี การโต้ตอบระหว่างคู่กรณี สถานะของผู้เสียหาย ความเสียหายต่อชื่อเสียง และเจตนาของผู้กล่าว ศาลมีแนวโน้มให้ความสำคัญสูงสุด
กับความหมายของถ้อยคำและเจตนาของผู้กล่าว รองลงมาคือ สถานะผู้เสียหาย วิธีการเผยแพร่ ความรุนแรง
ของภาษา และความเสียหายต่อชื่อเสียง ส่วนการโต้ตอบระหว่างคู่กรณีและระยะห่างระหว่างคู่กรณีมีบทบาทหักล้างทำให้การกระทำไม่เป็นความผิดในบางกรณี ผลการศึกษานี้นำไปสู่การจัดทำแนวทางเบื้องต้นสำหรับการพิจารณาความผิดฐานดูหมิ่นตามมาตรา 393 ซึ่งเป็นแนวทางใหม่ที่สังเคราะห์จากคำพิพากษาศาลฎีกา สามารถประยุกต์ใช้เป็นประโยชน์ต่อการวินิจฉัยคดีและสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับพฤติกรรมที่เข้าข่าย
การดูหมิ่นให้แก่ประชาชน

ผลของคำขอโทษในคดีอาญาและคดีแพ่งตามกฎหมาย ของประเทศสหรัฐอเมริกากับกฎหมายไทย

2025-12-25T16:18:52+07:00

บทความนี้เพื่อวิเคราะห์ผลทางกฎหมายทั้งอาญาและแพ่งที่เกี่ยวข้องกับคำขอโทษ โดยจะเน้นถึงความสำคัญของคำขอโทษในกระบวนการยุติธรรม จากการศึกษาพบว่า กฎหมายต่างประเทศ โดยเฉพาะประเทศในระบบกฎหมายจารีตประเพณี (Common Law) เช่น สหรัฐอเมริกา คำขอโทษถูกมองว่าเป็น
กลไกสำคัญในการลดความขัดแย้งและส่งเสริมกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ โดยหลายประเทศได้ออกกฎหมายเฉพาะ เช่น กฎหมายคำขอโทษ (Apology Laws) หรือกฎหมายการขอโทษ (Apology Act) เพื่อคุ้มครองคำขอโทษไม่ให้ถูกตีความเป็นการยอมรับความรับผิดทางแพ่งหรืออาญาโดยอัตโนมัติ ทำให้คู่กรณีกล้าแสดงความเสียใจและเข้าสู่กระบวนการไกล่เกยมากขึ้น ในบางกรณี ศาลสามารถนำคำขอโทษที่จริงใจ มาประกอบการพิจารณาลดโทษหรือกำหนดค่าเสียหายได้ แต่ต้องพิจารณาร่วมกับพยานหลักฐานและพฤติการณ์แห่งคดี เมื่อเปรียบเทียบกับกฎหมายไทยจะพบว่า ไทยไม่มีบทบัญญัติเฉพาะที่คุ้มครองคำขอโทษโดยตรง คำขอโทษจึงไม่ก่อให้เกิดผลทางกฎหมายโดยอัตโนมัติ อย่างไรก็ตาม ศาลไทยสามารถนำคำขอโทษมาพิจารณาเป็นพฤติการณ์ประกอบการใช้ดุลพินิจลดโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 หรือประกอบการกำหนดค่าสินไหมทดแทนในคดีแพ่งและคดีอาญาที่เรียกค่าเสียหายได้ ทั้งนี้ คำขอโทษในทั้งสองระบบกฎหมายมีบทบาทคล้ายกันในเชิงคุณค่า แต่แตกต่างกันในเชิงโครงสร้างทางกฎหมายและระดับของการคุ้มครองตามกฎหมาย

บทบาทขององค์กรภาคธุรกิจในการต่อต้านการค้ามนุษย์ด้านแรงงาน ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความโปร่งใสขององค์กรและการดำเนินงาน เกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานและสภาพการทำงานที่เหมาะสม พ.ศ. 2565

2025-05-16T09:43:17+07:00

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทขององค์กรภาคธุรกิจในประเทศนอร์เวย์ในการต่อต้านการค้ามนุษย์ด้านแรงงาน ภายใต้ พระราชบัญญัติว่าด้วยความโปร่งใสขององค์กรและการดำเนินงานเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานและสภาพการทำงานที่เหมาะสม พ.ศ. 2565 (Act Relating to Enterprises’ Transparency and Work on Fundamental Human Rights and Decent Working Conditions)
เรียกโดยย่อว่า Transparency Act รวมทั้งวิเคราะห์ความเป็นไปได้ในการประยุกต์ใช้แนวทางดังกล่าว
ในประเทศไทย การศึกษานี้เป็นการวิจัยเอกสาร โดยมุ่งวิเคราะห์บทบัญญัติกฎหมาย หน้าที่ของภาคธุรกิจ
และกลไกการบังคับใช้ที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันการค้ามนุษย์ในห่วงโซ่อุปทาน

ผลการศึกษาพบว่า Transparency Act กำหนดให้บริษัทขนาดกลางและขนาดใหญ่ต้องดำเนินการตรวจสอบสิทธิมนุษยชนอย่างรอบด้าน ครอบคลุมทั้งกิจกรรมของตนเองและห่วงโซ่อุปทาน พร้อมทั้งมีหน้าที่เปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะและให้ข้อมูลเมื่อมีการร้องขอ อันเป็นกลไกสำคัญในการลดความเสี่ยงการใช้แรงงานบังคับและการค้ามนุษย์ด้านแรงงานในภาคธุรกิจ สำหรับประเทศไทย แม้ยังไม่มีกฎหมายเฉพาะในลักษณะเดียวกัน แต่สามารถนำหลักการบางประการมาปรับใช้ได้ โดยเริ่มจากการส่งเสริมการรายงานความเสี่ยง
ด้านสิทธิมนุษยชนในภาคธุรกิจ การพัฒนากลไกกำกับดูแลที่มีประสิทธิภาพ และการสร้างมาตรฐาน
ความรับผิดชอบในห่วงโซ่อุปทาน

พระราชกฤษฎีกาในระบบกฎหมายไทย: ประวัติความเป็นมาและการปรับใช้

2026-03-18T11:19:23+07:00

พระราชกฤษฎีกาในระบบกฎหมายไทย เป็นกฎหมายลายลักษณ์อักษรของไทยที่มีประวัติความเป็นมา
และการบังคับใช้มาต่อเนื่องตลอดมาตั้งแต่ประเทศไทยยังปกครองด้วยระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์
ในระบอบประชาธิปไตย พระราชกฤษฎีกา คือ กฎหมายที่พระมหากษัตริย์ตราขึ้นโดยคำแนะนำของคณะรัฐมนตรี ในทางรูปแบบ องค์กรฝ่ายนิติบัญญัติได้มอบอำนาจให้ฝ่ายบริหารมีอำนาจในการออกกฎเกณฑ์ที่อาศัยอำนาจตามกฎหมายระดับพระราชบัญญัติ จึงมีลำดับชั้นทางกฎหมายรองลงมาจากรัฐธรรมนูญและพระราชบัญญัติ ที่มาของอำนาจในการตราพระราชกฤษฎีกามี 2 ประเภท ได้แก่ (1) พระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติหรือกฎหมายอื่นที่มีค่าบังคับเสมอด้วยพระราชบัญญัติ พระราชกฤษฎีกาดังกล่าวมีฐานะเป็นกฎหมายลำดับรองหรือกฎ (2) พระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญ ซึ่งพระราชกฤษฎีกาประเภทนี้อาจจะไม่ใช่กฎ จากการศึกษาพบว่า พระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ มีลักษณะพิเศษบางประการที่แตกต่างจากพระราชกฤษฎีกาที่มีลักษณะเป็นกฎ เนื่องจากฐานแห่งอำนาจในการตรามาจากบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญโดยตรง ซึ่งมีผลทำให้การตรวจสอบการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารในการตราพระราชกฤษฎีกาประเภทนี้มีทั้งสามารถตรวจสอบได้หรือบางกรณีก็ไม่สามารถตรวจสอบได้ในทางตุลาการ ดังนั้น สถานะของพระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญนั้นจะมีลำดับชั้นของกฎหมายอย่างไร และองค์กรใดบ้างที่จะเข้ามาตรวจสอบการใช้อำนาจในการออกพระราชกฤษฎีกาของฝ่ายบริหารลักษณะนี้ ดังนั้น การพิจารณาถึงมาตรการที่เหมาะสมในการควบคุมตรวจสอบการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารในการตราพระราชกฤษฎีกาลักษณะนี้จะส่งผลต่อนิติวิธี การปรับใช้กับข้อเท็จจริง และการตีความกฎหมายให้เป็นไปอย่างถูกต้อง เพื่อความเป็นเอกภาพของระบบกฎหมาย

แนวทางการคุ้มครองแรงงานเพื่อเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจ ในระบบตามข้อแนะองค์การแรงงานระหว่างประเทศ ฉบับที่ 204 การเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ ค.ศ. 2015

2026-03-25T08:51:23+07:00

ประเทศไทยมีลูกจ้างที่ทำงานภายใต้เศรษฐกิจนอกระบบจำนวนมาก ลูกจ้างดังกล่าวไม่ได้รับสิทธิทางกฎหมายแรงงาน ทำให้รัฐบาลไทยมีนโยบายในการเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจนอกระบบเป็นเศรษฐกิจ
ในระบบ โดยองค์การแรงงานระหว่างประเทศได้ตราข้อแนะฉบับที่ 204 การเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบ
สู่เศรษฐกิจในระบบ ค.ศ. 2015 เพื่อเป็นแนวทางให้ประเทศต่างๆ มีการเปลี่ยนผ่านจากแรงงานในเศรษฐกิจนอกระบบ เป็นแรงงานในระบบ วัตถุประสงค์ของการศึกษา คือ (1) เพื่อศึกษาแนวความคิดในการเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (2) เพื่อศึกษามาตรฐานการคุ้มครองแรงงานระหว่างประเทศในการเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (3) เพื่อพัฒนาแนวทางการคุ้มครองแรงงานเพื่อเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบที่เหมาะสมของประเทศไทย

ผลการศึกษาพบว่า องค์การแรงงานระหว่างประเทศได้ตราข้อแนะฉบับที่ 204 การเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ ค.ศ. 2015 จึงทำการวิเคราะห์เปรียบเทียบนโยบายของประเทศไทย กับแนวทางของข้อแนะฉบับที่ 204 ซึ่งได้แนวทาง คือ (1) การจัดตั้งคณะกรรมการไตรภาคีแรงงานในการเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (2) การจัดตั้งศูนย์การเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (3) กระบวนการเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ รูปแบบสมัครใจ โดยรัฐบาลควรให้ความช่วยเหลือผ่านการขึ้นทะเบียน ตั้งแต่ 1) การลดอัตราภาษี 2) เงินกู้ยืมดอกเบี้ยต่ำหรือ
ไม่มีดอกเบี้ย 3) การลดเงินสมทบในระบบประกันสังคมหรือเงินทดแทน เป็นต้น (4) แนวทางการแก่กฎหมายให้สอดคล้องกับหลักการในข้อแนะฉบับที่ 204 คือ การแก้ไขพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518
มาตรา 88 โดยตัดเงื่อนไขผู้มีสิทธิจัดตั้งสหภาพแรงงานต้องมีสัญชาติไทยออกเพื่อให้ผู้มีสิทธิก่อตั้งสหภาพแรงงาน
เป็นแรงงานต่างด้าวได้ และตัดข้อความใน มาตรา 101 (2) ออกเพื่อให้กรรมการสหภาพแรงงานไม่จำต้อง
เป็นผู้มีสัญชาติไทยโดยการเกิด และแก้ไขพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 16 ให้คุ้มครองการล่วงละเมิดและการคุกคามทุกรูปแบบ