วารสารวิชาการนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ

การวิเคราะห์บริบทแวดล้อมที่มีความสัมพันธ์ต่อการวินิจฉัยความผิดฐานดูหมิ่นตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 393: ศึกษาจากคำพิพากษาศาลฎีกา

อภิชัย วิลาวรรณ — 2026-03-30

ในยุคที่สังคมเปิดกว้างด้านเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นทำให้การกระทำความผิดฐานดูหมิ่นตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 393 ขยายตัวเพิ่มมากขึ้น การตระหนักรู้ถึงบริบทแวดล้อมอันเป็นปัจจัยส่งเสริมให้การกระทำเข้าข่ายความผิดฐานดูหมิ่นจึงมีความสำคัญต่อการปฏิบัติงานของนักกฎหมายและประชาชนผู้อยู่ภายใต้บังคับของกฎหมาย แต่ทว่ายังไม่ปรากฏการศึกษาอิทธิพลของบริบทแวดล้อมที่ส่งผลต่อการวินิจฉัยความผิดฐานดูหมิ่นอย่างรอบด้านและเป็นระบบ การวิจัยเชิงคุณภาพฉบับนี้จึงมีวัตถุประสงค์หลัก
ในการศึกษาวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างบริบทกับองค์ประกอบทางกฎหมาย และจัดทำแนวทางสำหรับ
การพิจารณาความผิดฐานดูหมิ่นที่คำนึงถึงบริบทสำคัญ โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาจากคำพิพากษาศาลฎีกาจำนวน 65 คดีที่มีประเด็นวินิจฉัยเกี่ยวกับความผิดฐานดูหมิ่นตามมาตรา 393 ร่วมกับกรอบแนวคิด
ทางกฎหมายอาญา ผลการศึกษาพบว่า ศาลมิได้วินิจฉัยโดยพิจารณาเฉพาะความหมายของถ้อยคำ แต่คำนึงถึงบริบทแวดล้อมที่เกี่ยวข้องด้วย โดยสามารถจำแนกบริบทที่มีอิทธิพลต่อการวินิจฉัยได้ 8 ประการ ได้แก่ ความหมายของถ้อยคำ ความรุนแรงของภาษา วิธีการเผยแพร่ ระยะห่างระหว่างคู่กรณี การโต้ตอบระหว่างคู่กรณี สถานะของผู้เสียหาย ความเสียหายต่อชื่อเสียง และเจตนาของผู้กล่าว ศาลมีแนวโน้มให้ความสำคัญสูงสุด
กับความหมายของถ้อยคำและเจตนาของผู้กล่าว รองลงมาคือ สถานะผู้เสียหาย วิธีการเผยแพร่ ความรุนแรง
ของภาษา และความเสียหายต่อชื่อเสียง ส่วนการโต้ตอบระหว่างคู่กรณีและระยะห่างระหว่างคู่กรณีมีบทบาทหักล้างทำให้การกระทำไม่เป็นความผิดในบางกรณี ผลการศึกษานี้นำไปสู่การจัดทำแนวทางเบื้องต้นสำหรับการพิจารณาความผิดฐานดูหมิ่นตามมาตรา 393 ซึ่งเป็นแนวทางใหม่ที่สังเคราะห์จากคำพิพากษาศาลฎีกา สามารถประยุกต์ใช้เป็นประโยชน์ต่อการวินิจฉัยคดีและสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับพฤติกรรมที่เข้าข่าย
การดูหมิ่นให้แก่ประชาชน

ปัจจัยที่เป็นสาเหตุต่อการหลุดจากระบบการศึกษาของเด็กและเยาวชนในพื้นที่จังหวัดสงขลา

จิดาภา พรยิ่ง — 2026-05-27

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาและปัจจัยที่มีผลต่อการหลุดจากระบบการศึกษาของเด็กเยาวชนในพื้นที่จังหวัดสงขลา 2) วิเคราะห์ปัจจัยและสาเหตุในเชิงลึกของการหลุดจากระบบการศึกษา และ 3) เสนอแนวทางขับเคลื่อนเพื่อการแก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) ในรูปแบบแผนงานวิจัยแบบคู่ขนาน (Convergent Parallel Design) ประกอบด้วย กลุ่มประชากรในการวิจัยเชิงปริมาณ กลุ่มเด็กเยาวชนนอกระบบการศึกษาและผู้ปกครอง 174 คน สำหรับการวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจำนวน 74 คน แบ่งเป็นการสัมภาษณ์เชิงลึก 25 คน และการสนทนากลุ่ม 49 คน รวมทั้งสิ้น 248 คน

ผลการวิจัยพบว่า 1. การวิเคราะห์เชิงปริมาณ ทักษะการจัดการตนเองเป็นปัจจัยป้องกันที่มีนัยสำคัญที่สุดต่อการลดโอกาสการหลุดจากระบบการศึกษา (r = -0.362) ในขณะที่ปัญหาด้านคุณภาพชีวิตเป็นปัจจัยเสี่ยงหลัก โดยตัวแบบการวิเคราะห์การถดถอยโลจิสติก ทำนายความเสี่ยงของการหลุดจากระบบได้อย่างแม่นยำ
ร้อยละ 96.6 และ 2. ผลการวิจัยเชิงคุณภาพ จำแนกสาเหตุของการหลุดจากระบบออกเป็น 7 ปัจจัย ได้แก่
1) สภาพครอบครัวและความยากจน 2) เศรษฐกิจรายได้ไม่เพียงพอ 3) สังคมและชุมชน เกิดพฤติกรรมเลียนแบบ
ไม่เห็นความสำคัญของการเรียน 4) บุคคล สุขภาพจิต พิการสติปัญญา โรคซึมเศร้า 5) โรงเรียนหลักสูตรไม่ตอบโจทย์ผู้เรียน 6) ย้ายถิ่นที่อยู่ตามผู้ปกครองหรือไปอยู่ที่อื่น 7) บริบทพหุวัฒนธรรม ผู้ปกครองที่พูดภาษามลายู
นิยมส่งบุตรเข้าโรงเรียนปอเนาะสอนศาสนา รวมถึงระบบทะเบียนข้อมูลกลางของเด็กและเยาวชนขาดบูรณาการร่วมกัน เกิดรายชื่อแขวนลอย ส่งผลต่อการติดตามตัวเด็กและเยาวชน

ข้อเสนอแนะแนวทางปฏิบัติการขับเคลื่อนด้านครอบครัวและความยากจน ให้บูรณการดูแลร่วมกันระหว่างหน่วยงานภาครัฐ จัดโครงสร้างระบบโรงเรียนสื่อสารระหว่างครู ผู้ปกครอง การคัดกรองและช่วยเหลือเด็กและเยาวชนรายบุคคล ส่วนเชิงนโยบายพัฒนาระบบทะเบียนฐานข้อมูลกลางระดับจังหวัด (One ID)
ของเด็กและเยาวชนโดยใช้บัตรประชาชนใบเดียว และพัฒนาระบบหลักสูตรเชิงบูรณาการแบบยืดหยุ่น
เพื่อเป้าหมายดำเนินการให้ความช่วยเหลือเด็กและเยาวชนที่หลุดจากระบบการศึกษาในจังหวัดสงขลาต่อไป

รูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุต้นแบบในมิติการมีส่วนร่วมของเทศบาลตำบลลานข่อย อำเภอป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง

ศิริชัย กุมารจันทร์ — 2026-05-26

การวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาผลการดำเนินงานโรงเรียนผู้สูงอายุ 2) ศึกษาความคาดหวังของผู้สูงอายุต่อการดำเนินงานโรงเรียนผู้สูงอายุ และ 3) เสนอรูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนผู้สูงอายุของเทศบาลตำบลลานข่อย อำเภอป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง โดยเป็นการวิจัยเชิงผสมผสาน ศึกษาข้อมูลจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 49 คน การประชุมแบบมีส่วนร่วม จำนวน 5 ครั้ง และการเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามจากผู้สูงอายุ จำนวน 325 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา

ผลการศึกษาพบว่า1) สภาพปัญหาที่พบคือคนในชุมชนขาดการมีส่วนร่วมในการตระหนักที่จะเข้าร่วมกิจกรรมในโรงเรียนผู้สูงอายุ งบประมาณในการสนับสนุนไม่เพียงพอต่อการบริหารจัดการ กิจกรรมที่จัดในโรงเรียนผู้สูงอายุไม่มีความหลากหลาย ผู้สูงอายุที่มีจิตใจอยากเข้าร่วมแต่ขาดคนรับ-ส่ง 2) ความคาดหวังของผู้สูงอายุต่อการดำเนินงานโรงเรียนผู้สูงอายุเกี่ยวกับคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพกาย คุณภาพชีวิตด้านจิตใจ คุณภาพชีวิตด้านสัมพันธภาพทางสังคม คุณภาพชีวิตด้านสิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพโดยรวม อยู่ในระดับปานกลาง และค่าเฉลี่ยด้านสภาพจิตใจ มีค่าเฉลี่ยน้อยที่สุด 3) รูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนผู้สูงอายุของเทศบาลตำบลลานข่อย อำเภอป่าพะยอม จังหวัดพัทลุงเป็นรูปแบบการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตที่มุ่งพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และเศรษฐกิจ

ปัญหาและแนวทางการคุ้มครองสิทธิของเด็กที่ทำงานในอุตสาหกรรมสื่อและบันเทิงไทย

ธันย์ชนก รังสินธุรัตน์ — 2026-05-26

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาแนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองสิทธิเด็ก มาตรฐานสากลภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศ ตลอดจนมาตรการทางกฎหมายของต่างประเทศและประเทศไทยที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองเด็กจากการทำงานในอุตสาหกรรมสื่อและบันเทิง (2) ศึกษาสภาพปัญหาและข้อจำกัดของการคุ้มครองเด็กที่ทำงานในอุตสาหกรรมสื่อและบันเทิงภายใต้กฎหมายไทย และ (3) เสนอแนะแนวทางในการพัฒนากฎหมายและมาตรการที่เหมาะสมสำหรับการคุ้มครองเด็กในบริบทของอุตสาหกรรม
สื่อและบันเทิงไทย

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเอกสาร ผ่านการศึกษาและวิเคราะห์แนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับสิทธิเด็ก อาทิ แนวคิดสิทธิเด็กตามอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก หลักประโยชน์สูงสุดของเด็ก หลักการคุ้มครองเชิงป้องกัน และหลักการมีส่วนร่วมของเด็ก ควบคู่กับการศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายระหว่างประเทศ กฎหมายต่างประเทศ และกฎหมายไทยที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของเด็กในอุตสาหกรรมสื่อและบันเทิง รวมถึงการวิเคราะห์ปัญหาและข้อจำกัดในการบังคับใช้กฎหมายของประเทศไทย

ผลการวิจัยพบว่า แม้ประเทศไทยจะมีกฎหมายและมาตรการที่มุ่งคุ้มครองเด็กจากการทำงาน
แต่อย่างไรก็ตาม การคุ้มครองเด็กในอุตสาหกรรมสื่อและบันเทิงยังคงมีข้อจำกัดหลายประการ ทั้งในด้านความชัดเจนของนิยาม ขอบเขตการคุ้มครอง กลไกการกำกับดูแล และประสิทธิภาพของการบังคับใช้กฎหมายที่ยังไม่สอดคล้องกับมาตรฐานสากล นอกจากนี้ ยังพบว่าการกำหนดนโยบายและมาตรการทางกฎหมายของไทย
ยังขาดการบูรณาการหลักสิทธิเด็กอย่างเป็นระบบ บทความวิจัยนี้จึงเสนอแนะแนวทางในการพัฒนากฎหมายและมาตรการคุ้มครองของไทยให้สอดคล้องกับหลักสิทธิเด็กและบริบทเฉพาะของอุตสาหกรรมสื่อและบันเทิงเพื่อส่งเสริมการคุ้มครองเด็กอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน

ผลของคำขอโทษในคดีอาญาและคดีแพ่งตามกฎหมาย ของประเทศสหรัฐอเมริกากับกฎหมายไทย

สันติภาพ พุ่มพัว — 2026-03-30

บทความนี้เพื่อวิเคราะห์ผลทางกฎหมายทั้งอาญาและแพ่งที่เกี่ยวข้องกับคำขอโทษ โดยจะเน้นถึงความสำคัญของคำขอโทษในกระบวนการยุติธรรม จากการศึกษาพบว่า กฎหมายต่างประเทศ โดยเฉพาะประเทศในระบบกฎหมายจารีตประเพณี (Common Law) เช่น สหรัฐอเมริกา คำขอโทษถูกมองว่าเป็น
กลไกสำคัญในการลดความขัดแย้งและส่งเสริมกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ โดยหลายประเทศได้ออกกฎหมายเฉพาะ เช่น กฎหมายคำขอโทษ (Apology Laws) หรือกฎหมายการขอโทษ (Apology Act) เพื่อคุ้มครองคำขอโทษไม่ให้ถูกตีความเป็นการยอมรับความรับผิดทางแพ่งหรืออาญาโดยอัตโนมัติ ทำให้คู่กรณีกล้าแสดงความเสียใจและเข้าสู่กระบวนการไกล่เกยมากขึ้น ในบางกรณี ศาลสามารถนำคำขอโทษที่จริงใจ มาประกอบการพิจารณาลดโทษหรือกำหนดค่าเสียหายได้ แต่ต้องพิจารณาร่วมกับพยานหลักฐานและพฤติการณ์แห่งคดี เมื่อเปรียบเทียบกับกฎหมายไทยจะพบว่า ไทยไม่มีบทบัญญัติเฉพาะที่คุ้มครองคำขอโทษโดยตรง คำขอโทษจึงไม่ก่อให้เกิดผลทางกฎหมายโดยอัตโนมัติ อย่างไรก็ตาม ศาลไทยสามารถนำคำขอโทษมาพิจารณาเป็นพฤติการณ์ประกอบการใช้ดุลพินิจลดโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 หรือประกอบการกำหนดค่าสินไหมทดแทนในคดีแพ่งและคดีอาญาที่เรียกค่าเสียหายได้ ทั้งนี้ คำขอโทษในทั้งสองระบบกฎหมายมีบทบาทคล้ายกันในเชิงคุณค่า แต่แตกต่างกันในเชิงโครงสร้างทางกฎหมายและระดับของการคุ้มครองตามกฎหมาย

บทบาทขององค์กรภาคธุรกิจในการต่อต้านการค้ามนุษย์ด้านแรงงาน ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความโปร่งใสขององค์กรและการดำเนินงาน เกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานและสภาพการทำงานที่เหมาะสม พ.ศ. 2565

ชัชชัย ยุระพันธุ์ — 2026-03-30

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทขององค์กรภาคธุรกิจในประเทศนอร์เวย์ในการต่อต้านการค้ามนุษย์ด้านแรงงาน ภายใต้ พระราชบัญญัติว่าด้วยความโปร่งใสขององค์กรและการดำเนินงานเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานและสภาพการทำงานที่เหมาะสม พ.ศ. 2565 (Act Relating to Enterprises’ Transparency and Work on Fundamental Human Rights and Decent Working Conditions)
เรียกโดยย่อว่า Transparency Act รวมทั้งวิเคราะห์ความเป็นไปได้ในการประยุกต์ใช้แนวทางดังกล่าว
ในประเทศไทย การศึกษานี้เป็นการวิจัยเอกสาร โดยมุ่งวิเคราะห์บทบัญญัติกฎหมาย หน้าที่ของภาคธุรกิจ
และกลไกการบังคับใช้ที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันการค้ามนุษย์ในห่วงโซ่อุปทาน

ผลการศึกษาพบว่า Transparency Act กำหนดให้บริษัทขนาดกลางและขนาดใหญ่ต้องดำเนินการตรวจสอบสิทธิมนุษยชนอย่างรอบด้าน ครอบคลุมทั้งกิจกรรมของตนเองและห่วงโซ่อุปทาน พร้อมทั้งมีหน้าที่เปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะและให้ข้อมูลเมื่อมีการร้องขอ อันเป็นกลไกสำคัญในการลดความเสี่ยงการใช้แรงงานบังคับและการค้ามนุษย์ด้านแรงงานในภาคธุรกิจ สำหรับประเทศไทย แม้ยังไม่มีกฎหมายเฉพาะในลักษณะเดียวกัน แต่สามารถนำหลักการบางประการมาปรับใช้ได้ โดยเริ่มจากการส่งเสริมการรายงานความเสี่ยง
ด้านสิทธิมนุษยชนในภาคธุรกิจ การพัฒนากลไกกำกับดูแลที่มีประสิทธิภาพ และการสร้างมาตรฐาน
ความรับผิดชอบในห่วงโซ่อุปทาน

แนวทางการพัฒนาระบบภารกิจขององค์การมหาชนตามกฎหมายองค์การมหาชน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดทำบริการสาธารณะเฉพาะด้านในประเทศไทย

สมพงษ์ แซ่ตัน — 2026-05-21

รัฐสมัยใหม่มีหน้าที่สำคัญ คือ การจัดทำบริการสาธารณะ ภายใต้แนวคิดและหลักการสำคัญ
ส่วนองค์การมหาชนเป็นหน่วยงานของรัฐและมีภารกิจจัดทำบริการสาธารณะเฉพาะด้าน ภายใต้การรับรองผ่านบทบัญญัติของกฎหมาย แต่กฎหมายองค์การมหาชนในประเทศไทย อาจกำหนดภารกิจขององค์การมหาชนไว้ไม่ชัดเจน และไม่เหมาะสมกับบริบทของสังคมไทยในปัจจุบัน ส่งผลให้องค์การมหาชนยังไม่สามารถปฏิบัติภารกิจให้มีประสิทธิภาพได้อย่างแท้จริง บทความนี้ จึงมุ่งศึกษาสาระสำคัญและพัฒนาการของการจัดทำบริการสาธารณะ และการจัดทำบริการสาธารณะเฉพาะด้าน โดยเน้นเกี่ยวกับแนวทางการกำหนดภารกิจ และศึกษาลักษณะการกำหนดภารกิจขององค์การมหาชนที่จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 และพระราชบัญญัติองค์การมหาชน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2559 ซึ่งใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพโดยวิเคราะห์จากเอกสารทั้งในประเทศและต่างประเทศ ผลการศึกษาพบว่า ในเชิงแนวคิดเกี่ยวกับการจัดทำภารกิจบริการสาธารณะที่พัฒนาสู่การจัดทำบริการสาธารณะเฉพาะด้าน โดยหน่วยงานบริหารที่มีความเป็นอิสระ/องค์การมหาชน ทั้งในบริบทสากลและในประเทศไทย ได้รับการพัฒนามาอย่างต่อเนื่อง มีความพยายามในการจัดระบบและกำหนดกฎเกณฑ์ต่าง ๆ เพื่อให้เกิดความชัดเจนและเหมาะสม โดยมีความมุ่งหมายเดียวกัน คือ ความมีประสิทธิภาพ
ในการจัดทำบริการสาธารณะ อย่างไรก็ตาม การนำแนวคิดไปปรับใช้ต้องคำนึงถึงบริบทของแต่ละสังคมด้วย โดยกรณีของประเทศไทยมีการปรับใช้แนวคิดผ่านการบัญญัติรับรองไว้ในกฎหมายองค์การมหาชน แต่เมื่อสังคมไทยมีพัฒนาการในด้านต่าง ๆ มากยิ่งขึ้น กฎหมายก็จำเป็นต้องมีความเหมาะสมกับสภาพสังคมด้วย
ซึ่งกฎหมายองค์การมหาชนยังกำหนดภารกิจให้แก่องค์การมหาชนไว้ไม่ชัดเจน และไม่เหมาะสมกับสภาพสังคมไทยในปัจจุบัน ส่งผลให้ผลสัมฤทธิ์จากการปฏิบัติภารกิจขององค์การมหาชน ยังแทบไม่มีความแตกต่างจากภารกิจของหน่วยงานในภาคมหาชนเดิม และยังส่งผลให้องค์การมหาชน ไม่สามารถใช้ลักษณะเฉพาะ
ได้อย่างเป็นรูปธรรม รวมทั้งยังส่งผลต่อเนื่องให้ไม่สามารถวัดประสิทธิภาพได้อย่างแท้จริง ตลอดจนท้ายที่สุดจะทำให้บทบาทของกฎหมายองค์การมหาชนยังไม่บรรลุตามเจตนารมณ์และวัตถุประสงค์ในการเป็นกฎหมาย
ที่กำหนดระบบภารกิจบริการสาธารณะเฉพาะด้านขึ้นในประเทศไทย ดังนั้น จึงสมควรกำหนดเกี่ยวกับระบบภารกิจขององค์การมหาชนให้ชัดเจนจนสามารถแยกได้ว่าภารกิจลักษณะใดเป็นขององค์การมหาชนและภารกิจลักษณะใดเป็นของหน่วยงานในภาคมหาชนเดิม และสมควรปรับปรุงบทบัญญัติของกฎหมายองค์การมหาชนโดยเฉพาะมาตรา 5 ที่กำหนดเกี่ยวกับกิจการอันเป็นบริการสาธารณะ เพื่อรองรับแนวทางการกำหนดภารกิจดังกล่าวด้วย

พระราชกฤษฎีกาในระบบกฎหมายไทย: ประวัติความเป็นมาและการปรับใช้

วารี สนคล้ำ — 2026-05-21

พระราชกฤษฎีกาในระบบกฎหมายไทย เป็นกฎหมายลายลักษณ์อักษรของไทยที่มีประวัติความเป็นมา
และการบังคับใช้มาต่อเนื่องตลอดมาตั้งแต่ประเทศไทยยังปกครองด้วยระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์
ในระบอบประชาธิปไตย พระราชกฤษฎีกา คือ กฎหมายที่พระมหากษัตริย์ตราขึ้นโดยคำแนะนำของคณะรัฐมนตรี ในทางรูปแบบ องค์กรฝ่ายนิติบัญญัติได้มอบอำนาจให้ฝ่ายบริหารมีอำนาจในการออกกฎเกณฑ์ที่อาศัยอำนาจตามกฎหมายระดับพระราชบัญญัติ จึงมีลำดับชั้นทางกฎหมายรองลงมาจากรัฐธรรมนูญและพระราชบัญญัติ ที่มาของอำนาจในการตราพระราชกฤษฎีกามี 2 ประเภท ได้แก่ (1) พระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติหรือกฎหมายอื่นที่มีค่าบังคับเสมอด้วยพระราชบัญญัติ พระราชกฤษฎีกาดังกล่าวมีฐานะเป็นกฎหมายลำดับรองหรือกฎ (2) พระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญ ซึ่งพระราชกฤษฎีกาประเภทนี้อาจจะไม่ใช่กฎ จากการศึกษาพบว่า พระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ มีลักษณะพิเศษบางประการที่แตกต่างจากพระราชกฤษฎีกาที่มีลักษณะเป็นกฎ เนื่องจากฐานแห่งอำนาจในการตรามาจากบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญโดยตรง ซึ่งมีผลทำให้การตรวจสอบการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารในการตราพระราชกฤษฎีกาประเภทนี้มีทั้งสามารถตรวจสอบได้หรือบางกรณีก็ไม่สามารถตรวจสอบได้ในทางตุลาการ ดังนั้น สถานะของพระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญนั้นจะมีลำดับชั้นของกฎหมายอย่างไร และองค์กรใดบ้างที่จะเข้ามาตรวจสอบการใช้อำนาจในการออกพระราชกฤษฎีกาของฝ่ายบริหารลักษณะนี้ ดังนั้น การพิจารณาถึงมาตรการที่เหมาะสมในการควบคุมตรวจสอบการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารในการตราพระราชกฤษฎีกาลักษณะนี้จะส่งผลต่อนิติวิธี การปรับใช้กับข้อเท็จจริง และการตีความกฎหมายให้เป็นไปอย่างถูกต้อง เพื่อความเป็นเอกภาพของระบบกฎหมาย

แนวทางการคุ้มครองแรงงานเพื่อเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจ ในระบบตามข้อแนะองค์การแรงงานระหว่างประเทศ ฉบับที่ 204 การเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ ค.ศ. 2015

เพียงจิต ตันติจรัสวโรดม — 2026-05-21

ประเทศไทยมีลูกจ้างที่ทำงานภายใต้เศรษฐกิจนอกระบบจำนวนมาก ลูกจ้างดังกล่าวไม่ได้รับสิทธิทางกฎหมายแรงงาน ทำให้รัฐบาลไทยมีนโยบายในการเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจนอกระบบเป็นเศรษฐกิจ
ในระบบ โดยองค์การแรงงานระหว่างประเทศได้ตราข้อแนะฉบับที่ 204 การเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบ
สู่เศรษฐกิจในระบบ ค.ศ. 2015 เพื่อเป็นแนวทางให้ประเทศต่างๆ มีการเปลี่ยนผ่านจากแรงงานในเศรษฐกิจนอกระบบ เป็นแรงงานในระบบ วัตถุประสงค์ของการศึกษา คือ (1) เพื่อศึกษาแนวความคิดในการเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (2) เพื่อศึกษามาตรฐานการคุ้มครองแรงงานระหว่างประเทศในการเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (3) เพื่อพัฒนาแนวทางการคุ้มครองแรงงานเพื่อเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบที่เหมาะสมของประเทศไทย

ผลการศึกษาพบว่า องค์การแรงงานระหว่างประเทศได้ตราข้อแนะฉบับที่ 204 การเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ ค.ศ. 2015 จึงทำการวิเคราะห์เปรียบเทียบนโยบายของประเทศไทย กับแนวทางของข้อแนะฉบับที่ 204 ซึ่งได้แนวทาง คือ (1) การจัดตั้งคณะกรรมการไตรภาคีแรงงานในการเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (2) การจัดตั้งศูนย์การเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (3) กระบวนการเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ รูปแบบสมัครใจ โดยรัฐบาลควรให้ความช่วยเหลือผ่านการขึ้นทะเบียน ตั้งแต่ 1) การลดอัตราภาษี 2) เงินกู้ยืมดอกเบี้ยต่ำหรือ
ไม่มีดอกเบี้ย 3) การลดเงินสมทบในระบบประกันสังคมหรือเงินทดแทน เป็นต้น (4) แนวทางการแก่กฎหมายให้สอดคล้องกับหลักการในข้อแนะฉบับที่ 204 คือ การแก้ไขพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518
มาตรา 88 โดยตัดเงื่อนไขผู้มีสิทธิจัดตั้งสหภาพแรงงานต้องมีสัญชาติไทยออกเพื่อให้ผู้มีสิทธิก่อตั้งสหภาพแรงงาน
เป็นแรงงานต่างด้าวได้ และตัดข้อความใน มาตรา 101 (2) ออกเพื่อให้กรรมการสหภาพแรงงานไม่จำต้อง
เป็นผู้มีสัญชาติไทยโดยการเกิด และแก้ไขพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 16 ให้คุ้มครองการล่วงละเมิดและการคุกคามทุกรูปแบบ

องค์คณะผู้พิพากษาในศาลยุติธรรม : กรณีตั้งองค์คณะเกินเกณฑ์ขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนด

ศุภวีร์ เกลี้ยงจันทร์ — 2026-05-29

การตั้งองค์คณะผู้พิพากษา เป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด โดยกฎหมายจะกำหนดเกณฑ์ขั้นต่ำว่าในแต่ละคดีจะต้องมีจำนวนผู้พิพากษากี่คนเป็นองค์คณะในการพิจารณาพิพากษาคดี ในศาลยุติธรรมกฎหมายหลักที่จะต้องนำมาใช้พิจารณาหลักเกณฑ์ดังกล่าว คือ พระธรรมนูญศาลยุติธรรม อย่างไรก็ตาม
มีปัญหาว่าในกรณีที่มีการจ่ายสำนวนตั้งองค์คณะผู้พิพากษาในคดีเกินจำนวนขั้นต่ำตามที่กฎหมายกำหนดไว้ เช่นนี้ ในการพิจารณาพิพากษาคดี จะต้องมีผู้พิพากษาเป็นองค์คณะตามจำนวนที่ตั้งไว้เกินเกณฑ์ขั้นต่ำหรือสามารถใช้องค์คณะตามจำนวนขั้นต่ำตามที่กฎหมายกำหนดไว้ กรณีตามปัญหานี้ มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกาและความเห็นทางวิชาการส่วนหนึ่ง เห็นว่าแม้จะมีการตั้งองค์คณะผู้พิพากษามีจำนวนเกินเกณฑ์ขั้นต่ำตามที่กฎหมายกำหนด แต่หากการพิจารณาพิพากษาคดีกระทำไปโดยองค์คณะผู้พิพากษาครบตามจำนวนเกณฑ์ขั้นต่ำ
ที่กฎหมายกำหนดไว้แล้ว แม้จะไม่ครบถ้วนตามที่ผู้รับผิดชอบราชการศาลตั้งองค์คณะไว้ก็ตาม การพิจารณาพิพากษาคดีก็ชอบด้วยกฎหมาย โดยให้เหตุผลว่าเพราะการพิจารณาพิพากษาคดีมีองค์คณะเป็นไปตามเกณฑ์ขั้นต่ำตามที่กฎหมายกำหนดไว้แล้ว แม้จะไม่ครบถ้วนตามที่ผู้รับผิดชอบราชการศาลตั้งองค์คณะไว้ก็ตาม ผู้เขียนเห็นว่า ในปัญหาดังกล่าว เมื่อผู้รับผิดชอบราชการศาลได้ตั้งองค์คณะไว้เกินจำนวนขั้นต่ำตามที่กฎหมายกำหนดไว้แล้ว ในการพิจารณาพิพากษาคดี จะต้องประกอบด้วยองค์คณะตามที่กำหนดไว้เกินเกณฑ์ขั้นต่ำนั้น กรณีนี้ จะกลับมาอ้างใช้จำนวนองค์คณะในการพิจารณาพิพากษาคดีตามเกณฑ์ขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนดไว้ไม่ได้อีก โดยกรณีนี้ต้องถือว่าการพิจารณาพิพากษาคดีไม่ครบองค์คณะ อันเป็นผลให้การพิจารณาพิพากษาคดีนั้น
ไม่ชอบด้วยกฎหมาย