วารสารห้องสมุด สมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ

พฤติกรรมการใช้สารสนเทศและความต้องการของผู้ใช้สำหรับการออกแบบคลังสารสนเทศนิทรรศการ

วัลฤดี โมอ่อน, ศศิพิมล ประพินพงศกร, วิภากร วัฒนสินธุ์ — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0700

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา พฤติกรรมและความต้องการของผู้ใช้สำหรับออกแบบคลังสารสนเทศนิทรรศการ งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยคุณภาพ โดยมีผู้ให้ข้อมูลหลัก ได้แก่ กลุ่มผู้ใช้ คือ นักศึกษาและบุคลากรของมหาวิทยาลัยรามคำแหง จำนวน 20 คน โดยการเลือกแบบบังเอิญ และผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 3 คน โดยการใช้วิธีสุ่มแบบเจาะจง รวมทั้งสิ้น 23 คน เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่ แบบสัมภาษณ์

ผลจากการศึกษา พบว่า ผู้ใช้ส่วนใหญ่เป็นนักศึกษาคณะมนุษยศาสตร์ มีวัตถุประสงค์ในการใช้สารสนเทศนิทรรศการ เพื่อศึกษาค้นคว้าประกอบการเรียน ใช้เนื้อหาด้านวรรณคดีและวัฒนธรรม โดยให้ความสนใจกับการใช้หุ่นจำลองมากที่สุด และมีทักษะการสืบค้นในระดับพื้นฐาน ส่วนความต้องการคลังสารสนเทศนิทรรศการในด้านต่าง ๆ พบว่า ผู้ใช้ต้องการระบบที่มีโครงสร้างหน้าจอเรียบง่าย สอดคล้องกับอัตลักษณ์ของห้องสมุด ใช้งานสะดวก รองรับอุปกรณ์หลากหลาย มีสารสนเทศนิทรรศการหลากหลายประเภท จัดเก็บอย่างเป็นระบบตามมาตรฐาน ทั้งยังควรเปิดให้เข้าถึงได้โดยไม่ต้องลงทะเบียน พร้อมรองรับการสืบค้นหลากหลายรูปแบบ และสามารถเชื่อมโยงข้อมูลผ่านแพลตฟอร์มและเครื่องมือค้นหาภายนอกได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ยังเน้นความปลอดภัยของข้อมูล การบริหารสิทธิ์ผู้ดูแลระบบ และการสำรองข้อมูลอัตโนมัติ โดยคาดหวังว่าคลังสารสนเทศนิทรรศการนี้จะเป็นประโยชน์ในด้านการเข้าถึงความรู้ต่าง ๆ จากสารสนเทศนิทรรศการและยังใช้เป็นเครื่องมือในการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต สนับสนุนการศึกษาวิจัยให้กว้างขวางมากขึ้น

ปัจจัยที่ส่งผลต่อการบริการสารสนเทศเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้สูงอายุ กรณีศึกษาศูนย์เรียนรู้ผู้สูงวัยต้นแบบ

พรชิตา อุปถัมภ์ — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0700

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบันของการบริการสารสนเทศเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้สูงอายุ และ 2) วิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพการบริการสารสนเทศเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้สูงอายุ โดยใช้กรณีศึกษาศูนย์เรียนรู้ผู้สูงวัยต้นแบบ 5 แห่ง จาก 5 ภูมิภาคของประเทศไทย กลุ่มผู้ให้ข้อมูล จำแนกเป็น 2 กลุ่ม คือ ผู้ให้บริการ จำนวน 5 คน และผู้สูงอายุ จำนวน 75 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งมีโครงสร้าง และแบบสนทนากลุ่ม เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงอุปนัย

ผลการวิจัยพบว่า 1) การบริการสารสนเทศเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้สูงอายุดำเนินการ 2 ลักษณะ คือ (1) กิจกรรมบริการสารสนเทศ ประกอบด้วย บริการสอนหรือแนะนำ และบริการเผยแพร่สารสนเทศ เนื้อหาครอบคลุมทักษะการเรียนรู้ ทักษะอาชีพ และทักษะการดำเนินชีวิต โดยบริการผ่าน 2 ช่องทางการบริการ คือ บริการ ณ หน่วยงาน และภายนอกหน่วยงาน และ (2) การจัดการสารสนเทศ ครอบคลุมการจัดหา รวบรวม ประมวลผล และเผยแพร่สารสนเทศที่หลากหลาย เพื่อสนับสนุนการเรียนรู้ของผู้สูงอายุ และ 2) ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพการบริการสารสนเทศเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้สูงอายุ จำแนก 3 กลุ่มตามกรอบทฤษฎีระบบ ได้แก่ (1) ปัจจัยด้านโครงสร้าง กลุ่มปัจจัยที่ทำหน้าที่เป็นรากฐานของการดำเนินงาน ประกอบด้วย นโยบาย งบประมาณ บุคลากร ทรัพยากรสารสนเทศ เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร สภาพแวดล้อม และภาคีเครือข่าย (2) ปัจจัยด้านกระบวนการ เป็นกลุ่มปัจจัยที่ทำหน้าที่เป็นกลไกการขับเคลื่อนการดำเนินงาน ประกอบด้วย กิจกรรมบริการ ช่องทางการบริการ และการประชาสัมพันธ์ และ (3) ปัจจัยด้านผลลัพธ์ เป็นผลที่เกิดขึ้นกับผู้สูงอายุจากการทำงานร่วมกันของ 2 ปัจจัย คือ ปัจจัยด้านโครงสร้างและปัจจัยด้านกระบวนการ เช่น ทักษะการเรียนรู้ การเสริมสร้างคุณภาพชีวิตและสุขภาวะ การถ่ายทอดภูมิปัญญา

การออกแบบและพัฒนาเว็บไซต์สารสนเทศจังหวัดเพชรบุรี

Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0700

การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ออกแบบและพัฒนาเว็บไซต์ 2) ประเมินประสิทธิภาพเว็บไซต์ และ 3) ประเมินความพึงพอใจของผู้ใช้ที่มีต่อเว็บไซต์สารสนเทศ จังหวัดเพชรบุรี กลุ่มตัวอย่างที่ใช้แบ่งเป็น 2 กลุ่ม ประกอบด้วย ผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 3 คน และผู้ใช้เว็บไซต์ จำนวน 369 คน โดยใช้เครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูลคือ เว็บไซต์สารสนเทศจังหวัดเพชรบุรี แบบประเมินประสิทธิภาพ และแบบสอบถามความพึงพอใจออนไลน์ สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลได้แก่ การแจกแจงความถี่ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการวิจัย พบว่า 1) เว็บไซต์ที่พัฒนาด้วยขั้นตอนของ ADDIE MODEL 5 ขั้นตอน โดยใช้โปรแกรม Google Sites ทำให้การพัฒนาเว็บไซต์สารสนเทศ จังหวัดเพชรบุรี ได้รับสำเร็จตามเป้าหมายและนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง โดยใช้หลักการพื้นฐานของการออกแบบและพัฒนาเว็บไซต์ 3 ส่วน ได้แก่ ส่วนหัวของหน้าเว็บไซต์ ส่วนของเนื้อหา ส่วนท้ายของหน้าเว็บไซต์ และมีเนื้อหา 7 หมวดหมู่ ประกอบด้วย ข้อมูลจังหวัด สถานที่สำคัญ ศิลปวัฒนธรรม ประเพณีวิถีชีวิต บุคคลสำคัญ โครงการพระราชดำริ และสารสนเทศจังหวัดเพชรบุรี รวมถึงมีหลักการออกแบบเว็บไซต์ที่ดี โดยใช้สีเหลืองที่เป็นสีพื้นประจำจังหวัด ใช้รูปแบบตัวอักษรพอร์ม (Prompt) ทำให้อ่านง่าย สบายตา และเป็นรูปแบบตัวหนังสือเดียวกันตลอดเว็บไซต์ สามารถรองรับการแสดงผลบนอุปกรณ์อื่น ๆ ด้วยรูปแบบ Responsive Web Design 2) เว็บไซต์มีประสิทธิภาพโดยรวมอยู่ในระดับมาก ด้านการรองรับการใช้งานกับอุปกรณ์อื่น ๆ มีประสิทธิภาพโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด รองลงมาได้แก่ ด้านเนื้อหาและด้านระบบนำทาง 3) ผู้ใช้เว็บไซต์มีความพึงพอใจต่อเว็บไซต์โดยรวมในระดับมาก โดยด้านการออกแบบและการจัดรูปแบบเว็บไซต์มีความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก รองลงมาได้แก่ด้านความสะดวกในการเข้าถึงและด้านคุณภาพของเนื้อหา ตามลำดับ

บทวิจารณ์หนังสือ : Aspects of Digital Libraries

รุ่งญาดา สุวรรณจินดา — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0700

หนังสือเรื่อง Aspects of Digital Libraries นำเสนอมุมมองที่ครอบคลุมการจัดการห้องสมุดในยุคดิจิทัลอย่างครบถ้วน ทั้งในด้านของการจัดการระบบสารสนเทศ การเข้าถึงสารสนเทศในรูปแบบดิจิทัล มาตรฐานและโปรโตคอลสำหรับห้องสมุดดิจิทัล นวัตกรรมที่เกี่ยวข้องกับห้องสมุดดิจิทัล รวมถึงทักษะด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ ซึ่งมีส่วนสำคัญในการพัฒนาห้องสมุดในยุคดิจิทัลให้มีประสิทธิภาพ

การจัดการเรียนรู้โดยการใช้การทำงานเป็นฐาน (Work Based Learning) กรณีศึกษารายวิชาบริการของห้องสมุดและศูนย์สารสนเทศ หลักสูตรครุศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

สังวาลย์ ตุกพิมาย — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0700

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการจัดการเรียนรู้โดยใช้การทำงานเป็นฐาน (Work Based Learning: WBL) ในรายวิชาบริการของห้องสมุดและศูนย์สารสนเทศ หลักสูตรครุศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์ บทความนี้นำเสนอกระบวนการจัดการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน ประกอบด้วย 1) การวางแผนและการเตรียมการ 2) การปฐมนิเทศและให้ความรู้พื้นฐาน 3) การฝึกปฏิบัติงานในสถานที่จริง 4) การสะท้อนคิดและการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และ 5) การประเมินผลและการพัฒนา ผลการวิเคราะห์การจัดการเรียนรู้ พบว่า การจัดการเรียนรู้โดยใช้การทำงานเป็นฐานช่วยส่งเสริมให้นักศึกษามีความพร้อมในการปฏิบัติงานในวิชาชีพบรรณารักษ์และนักสารสนเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยสามารถเชื่อมโยงองค์ความรู้ทางทฤษฎีสู่การปฏิบัติ และพัฒนาทักษะที่จำเป็นในศตวรรษที่ 21 ซึ่งประกอบด้วยทักษะการสื่อสาร การทำงานร่วมกับผู้อื่น การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ และการเรียนรู้ตลอดชีวิต

การประเมินความฉลาดรู้ด้านการอ่าน: แนวทางสำหรับการพัฒนานักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น

นราธิป ปิติธนบดี — Fri, 26 Dec 2025 00:00:00 +0700

ความฉลาดรู้ด้านการอ่านเป็นทักษะสำคัญที่บุคคลสามารถรับรู้และทำความเข้าใจกับข้อมูลที่ถ่ายทอดมาจากข้อความในบทอ่าน ซึ่งความเข้าใจในการอ่านประกอบด้วยผู้อ่าน ข้อความที่อ่าน และกิจกรรมการอ่านที่ขับเคลื่อนภายใต้บริบททางสังคมและวัฒนธรรม มีกรอบการประเมินความฉลาดรู้ด้านการอ่าน แบ่งเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนแรกเป็นการประมวลผลข้อความ ได้แก่ การอ่านอย่างคล่องแคล่ว การรู้ตำแหน่งสารสนเทศในเนื้อเรื่อง ความเข้าใจในเนื้อเรื่อง และการประเมินและสะท้อนความคิดเห็นต่อเนื้อเรื่อง ส่วนที่สองเป็นการจัดการภาระงาน ได้แก่ การตั้งเป้าหมายและวางแผน และการติดตามตรวจสอบและกำกับตนเอง สำหรับผลการประเมินความฉลาดรู้ด้านการอ่านจัดแบ่งเป็น 6 ระดับซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความสามารถในการอ่านที่แตกต่างกัน เริ่มต้นจากความสามารถในการรู้ตำแหน่งสารสนเทศในเนื้อเรื่องที่เป็นการคิดขั้นต้นไปสู่ความสามารถในการทำความเข้าใจเนื้อเรื่อง ประเมินและสะท้อนความคิดเห็นต่อเนื้อเรื่องที่เป็นการคิดขั้นสูง โดยผลการประเมินความฉลาดรู้ด้านการอ่านในปี 2022 พบว่า นักเรียนไทยส่วนใหญ่มีระดับสมรรถนะด้านการอ่านต่ำกว่าระดับ 2 คือ มีความสามารถต่ำกว่าระดับพื้นฐาน ซึ่งปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความฉลาดรู้ด้านการอ่านประกอบด้วย โรงเรียน ครูผู้สอน ครอบครัว และนักเรียน ทั้งนี้บุคคลที่เกี่ยวข้องควรมีแนวทางการพัฒนาความฉลาดรู้ด้านการอ่าน คือ ผู้บริหารโรงเรียนควรกำหนดนโยบายและสนับสนุนการจัดกิจกรรมส่งเสริมความฉลาดรู้ด้านการอ่านของนักเรียน ครูผู้สอนควรจัดโครงการและกิจกรรมการอ่านที่มุ่งเน้นพัฒนาความฉลาดรู้ด้านการอ่านของนักเรียน ผู้ปกครองควรจัดบรรยากาศภายในบ้านและเตรียมทรัพยากรสารสนเทศที่เอื้อต่อการอ่านของนักเรียน และนักเรียนควรมีความตั้งใจ ความสนใจและทัศนคติที่ดีต่อการอ่าน

บทบรรณาธิการ

Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0700

AI พันธมิตรใหม่ของบรรณารักษ์ : ทัศนะของนักวิชาการ ผู้บริหารห้องสมุด และบรรณารักษ์วิชาชีพ

คณะกรรมการบริหาร ชมรมบรรณารักษ์สถาบันอุดมศึกษา — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0700

บทความนี้ได้เรียบเรียงการบรรยายและการเสวนาวิชาการจากนักวิชาการ ผู้บริหารห้องสมุด และบรรณารักษ์วิชาชีพ ที่ได้มาแสดงทัศนะและประสบการณ์ในการนำ Generative AI มาใช้งานห้องสมุด โดยนำเสนอมุมมองทางด้านนโนบาย การบริการ การออกแบบและจัดพื้นที่เพื่อให้ตอบสนองต่อความต้องการของผู้ใช้ การนำมาใช้งานบริการและงานเทคนิค รวมถึงปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ข้อจำกัด และแนวทางการดำเนินงานในด้านบริหาร ด้านผู้ให้บริการ และด้านผู้ใช้บริการ การนำ AI tools มาใช้ในห้องสมุดนั้นควรคำนึงถึงความสามารถและข้อจำกัดที่แตกต่างกัน การนำ AI มาใช้ในห้องสมุดจะมีลักษณะของการทดลองนำมาใช้ (experimental learning) และเกิดงานใหม่ซึ่งเกิดงานประจำที่เรียกว่า Machine Learning Librarian ดังนั้นห้องสมุดจึงควรทำแผนยุทธศาสตร์ AI เพื่อให้ห้องสมุดพัฒนาตามระดับความพร้อมซึ่งรวมถึงความพัฒนาผู้ให้บริการ การบูรณาการ AI กับพื้นที่ทางกายภาพ การจัดสรรงบประมาณที่เหมาะสม การศึกษาการใช้งานและสำรวจความพึงพอใจของผู้ใช้บริการ