นิติปรัชญาภายใต้จริยธรรมในปัญญาประดิษฐ์ในกรณีศึกษารถยนต์ไร้คนขับ

กันต์ภา ฐนิตภาคิน; ชญทัต พัฒนะภูมิ; ชัดเจน วงศ์วานิช; ณัฐกานต์ หวังรุ่งทรัพย์; ภัชทิชา สุวรรณจรัส; มณลักษณ์ เศรษฐบุตร; สุวิชชา จอกทอง

ผู้แต่ง

กันต์ภา ฐนิตภาคิน นิสิตในหลักสูตรนิติศาสตรบัณฑิต (ปริญญาตรี) คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ชญทัต พัฒนะภูมิ นิสิตในหลักสูตรนิติศาสตรบัณฑิต (ปริญญาตรี) คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ชัดเจน วงศ์วานิช นิสิตในหลักสูตรนิติศาสตรบัณฑิต (ปริญญาตรี) คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ณัฐกานต์ หวังรุ่งทรัพย์ นิสิตในหลักสูตรนิติศาสตรบัณฑิต (ปริญญาตรี) คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ภัชทิชา สุวรรณจรัส นิสิตในหลักสูตรนิติศาสตรบัณฑิต (ปริญญาตรี) คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
มณลักษณ์ เศรษฐบุตร นิสิตในหลักสูตรนิติศาสตรบัณฑิต (ปริญญาตรี) คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
สุวิชชา จอกทอง นิสิตในหลักสูตรนิติศาสตรบัณฑิต (ปริญญาตรี) คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

คำสำคัญ:

ความขัดแย้งทางจริยธรรม, ระบบปัญญาประดิษฐ์, รถยนต์ไร้คนขับ, นิติปรัชญา

บทคัดย่อ

ระบบปัญญาประดิษฐ์ในรถยนต์ไร้คนขับได้ก่อให้เกิดประเด็นด้านจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ในการวิเคราะห์ศึกษาผ่านกรอบแนวคิดของสำนักกฎหมายธรรมชาติของลอน ฟุลเลอร์ จากกระบวนการพิจารณาศีลธรรมภายนอกกฎหมาย (External Morality of Law) ภายใต้หลักศีลธรรมภายในกฎหมาย (Internal Morality of Law) ทั้ง 8 ประการ เพื่อให้เกิดความชอบธรรมในการบังคับใช้ และสำนักกฎหมายบ้านเมืองผ่านทฤษฎีของเอช. แอล. เอ. ฮาร์ต และฮันส์ เคลเซ่น รวมถึงแนวคิดอรรถประโยชน์นิยมของเจเรมี เบนท์แฮม พบว่าการตัดสินใจของระบบปัญญาประดิษฐ์ในสถานการณ์ที่มีความขัดแย้งทางจริยธรรม อาทิ การเลือกว่าจะขับรถยนต์พุ่งชนกลุ่มเด็กหรือผู้อาวุโส หรือถ้าหากว่าต้องเลือกระหว่างผู้ปฏิบัติตามกฎจราจรกับไม่ปฏิบัติตามกฎจราจร ไม่สามารถกำหนดความชอบธรรมได้อย่างสมบูรณ์ แม้ว่าการใช้หลักอรรถประโยชน์นิยมอาจนำไปสู่การตัดสินใจที่สอดคล้องกับประโยชน์สุขของชนกลุ่มมากก็ตาม นอกจากนี้ ทฤษฎีกฎหมายบริสุทธิ์ของเคลเซ่นชี้ให้เห็นว่าหากกฎหมายยังไม่มีบทบัญญัติเฉพาะเกี่ยวกับความรับผิดของระบบปัญญาประดิษฐ์ การกระทำของระบบปัญญาประดิษฐ์ในลักษณะดังกล่าวอาจถือเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายทั้งสิ้น หรืออาจต้องพิจารณานำบทบัญญัติที่ใกล้เคียงที่สุดมาปรับใช้ ซึ่งกฎหมายในปัจจุบันยังไม่มีแนวทางที่เป็นสากลเกี่ยวกับความรับผิดทางอาญาของระบบปัญญาประดิษฐ์ จึงจำเป็นต้องมีการกำหนดนิยามทางกฎหมายที่ชัดเจน รวมถึงขอบเขตความรับผิดของผู้ขับขี่และผู้ผลิต เพื่อป้องกันการลงโทษบุคคลที่ไม่มีพฤติกรรมอันเป็นความผิดโดยตรง และในขณะเดียวกันยังคงไว้ซึ่งกลไกทางกฎหมายเพื่อให้เกิดการส่งเสริมการพัฒนาเทคโนโลยีอย่างมีประสิทธิภาพภายใต้ความยุติธรรมของกฎหมาย

เอกสารอ้างอิง

จรัญ โฆษณานันท์, นิติปรัชญา (พิมพ์ครั้งที่ 21, สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง 2563).

ณัฐชนน อักษรารัตนานนท์, ‘ความรับผิดทางอาญาเกี่ยวกับระบบปัญญาประดิษฐ์ ศึกษากรณีเฉพาะรถยนต์ขับเคลื่อนด้วยระบบปัญญาประดิษฐ์’ (วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ 2565).

ธนวัฒ พิสิฐจินดา, เอกสารประกอบการสอน วิชา นิติปรัชญา LAW 2801 (สาขา วิชานิติศาสตร์วิทยาลัยการเมืองและการปกครอง มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา).

ธีนาถ มีทรัพย์ประเสริฐ, ‘ความรับผิดของผู้ขับขี่อันเกิดจากการใช้งานรถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติ : ศึกษาความรับผิดตามพระราชบัญญัติจราจรทางบก พ.ศ. 2522 DRIVER’S LIABILITY RESULTING FROM THE USAGE OF AUTONOMOUS VEHICLE PURSUANT TO THE LAND TRAFFIC ACT B.E. 2522’ (2566) 16 วารสารบัณฑิตศึกษานิติศาสตร์ 458.

นภดล ร่มโพธิ์, ‘การตัดสินใจโดยใช้ทฤษฎีอรรถประโยชน์ (Utility Theory)’ (2555) 35 วารสารบริหารธุรกิจ 12.

พระราชบัญญัติจราจรทางบก พ.ศ. 2522 มาตรา 105.

ศศิภา พฤกษฎาจันทร์, ‘สำนักกฎหมายบ้านเมืองสมัยใหม่: ข้อความคิดว่าด้วยกฎหมายในทรรศนะของ Hans Kelsen และ H.L.A Hart และข้อวิจารณ์’ (วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2560).

สิทธิกร ศักดิ์แสง และกิตติพิชญ์ โสภา, ‘ศาลสร้างหลักกฎหมายได้หรือไม่? ตามทัศนะ เฮท แอล เอ ฮาร์ท กับ โรแนล ดวอกิ้น’ (2560) 22 วารสารสมาคมนักวิจัย สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ 81.

สินาด ตรีวรรณไชย, ‘เครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ในการประเมินผลกระทบ’ (การอบรมเชิงปฏิบัติการวิทยาการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ ระหว่างวันที่ 24 - 26 มกราคม 2565, มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์).

John Stuart Mill, on Liberty & Utilitarianism (Bantam Dell 2008).

Lon Luvois Fuller, The Morality of Law: Revised Edition (Yale University Press 1969).

Michael J. Sandel, Justice: What’s the Right Thing to Do? (Farrar, Straus, and Giroux 2010).

Marmor, Andrei, ‘The Pure Theory of Law’ (The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2021 Edition))<https://plato.stanford.edu/archives/fall2021/entries/lawphil-theory/> accessed 21 May 2024.

Steven D. Jansma, ‘Autonomous vehicles: The legal landscape in the US’ (Norton Rose Fullbright Publications, 2016)<https://www.nortonrosefulbright.com/en/knowledge/publications/2951f5ce/autonomous-vehicles-the-legal-landscape-in-the-us> accessed 13 February 2025.