การสร้างสรรค์ผลงานศิลปะภาพพิมพ์ร่วมสมัยจากสัญญะในพิธีกรรมเลี้ยงผีหมอเหยาของกลุ่มชนเผ่ากะเลิง

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อมุ่งศึกษาสัญญะจากพิธีกรรมเลี้ยงผีหมอเหยาของกลุ่มชนเผ่ากะเลิง ในพื้นที่ตำบลหนองสังข์ อำเภอนาแก จังหวัดนครพนมและสร้างสรรค์ผลงานศิลปะภาพพิมพ์ร่วมสมัยจากสัญญะในพิธีกรรมเลี้ยงผีหมอเหยาของกลุ่มชนเผ่ากะเลิง โดยเก็บรวบรวมข้อมูลทั้งทางเอกสารและข้อมูลภาคสนามด้วยการสังเกต สัมภาษณ์ โดยมีกลุ่มเป้าหมายได้แก่กลุ่มผู้รู้ ผู้ปฏิบัติ จำนวน 8 คนวิเคราะห์โดยใช้ทฤษฎีสัญญะวิทยานำเสนอด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์และผลงานสร้างสรรค์ศิลปะภาพพิมพ์ร่วมสมัย  จากการศึกษาพบว่า พิธีกรรมเลี้ยงผีหมอเหยาเป็นพิธีกรรมที่สืบทอดยาวนานกว่า 100 ปี มีรากฐานจากความเชื่อเรื่องผีบรรพชน ผีปู่ตา ย่าบ้าน ผีพุทธคุณ ผีเทวดา ผีฮักษา ผีฟ้า และผีแถน ซึ่งทำหน้าที่ปกปักษ์รักษาและคุ้มครองชุมชน พิธีกรรมดังกล่าวเป็นระบบสัญญะที่ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ สถานที่ บุคคล เครื่องประกอบพิธีกรรม ระยะเวลา และขั้นตอนพิธีกรรม โดยแต่ละองค์ประกอบมีความหมายทั้งในระดับรูปธรรมและเชิงนัย สะท้อนโลกทัศน์ อัตลักษณ์ และระบบคุณค่าของชุมชนกะเลิง ในส่วนของการสร้างสรรค์ ผู้วิจัยได้นำสัญญะจากพิธีกรรมมาพัฒนาเป็นผลงานศิลปะภาพพิมพ์ร่วมสมัยในรูปแบบสองมิติที่มีบรรยากาศเหนือจริง ใช้การจัดองค์ประกอบแบบเวียนรอบและจังหวะของเส้นแทนการฟ้อนรำในพิธีกรรม พร้อมกำหนดโทนสีขาว ดำ และทอง เพื่อสื่อถึงความบริสุทธิ์ ความลึกลับ และพลังศักดิ์สิทธิ์ เทคนิคที่ใช้เป็นภาพพิมพ์เทคนิคผสม ผสานกระบวนการดั้งเดิมกับดิจิทัล สะท้อนแนวคิดเรื่องการสืบทอดและความต่อเนื่องของวัฒนธรรมในบริบทสมัยใหม่ ผลงานสร้างสรรค์สามารถถ่ายทอดความหมายเชิงสัญญะของพิธีกรรมเลี้ยงผีหมอเหยาออกมาในรูปแบบศิลปะร่วมสมัยอย่างมีระบบ มีกรอบแนวคิดทางวิชาการรองรับ และสะท้อนอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของกลุ่มชนเผ่ากะเลิงได้อย่างมีนัยสำคัญทั้งด้านเนื้อหา รูปแบบ และคุณค่าทางสุนทรียะ