รูปแบบการสนับสนุนการจัดการสุขภาพด้วยตนเองในคลินิกโรคเรื้อรังสำหรับผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมไม่ได้ โรงพยาบาลนาคู จังหวัดกาฬสินธุ์
คำสำคัญ:
การจัดการสุขภาพด้วยตนเอง, โรคเบาหวานชนิดที่ 2, คลินิกโรคเรื้อรังบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ และรูปแบบการสนับสนุนการจัดการสุขภาพด้วยตนเองในคลินิกโรคเรื้อรังสำหรับผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมไม่ได้ โรงพยาบาลนาคู จังหวัดกาฬสินธุ์ ดำเนินการวิจัยระหว่างเดือน ธันวาคม 2566– กันยายน 2567 รวม 10 เดือน กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมไม่ได้ (HbA1C>7%) จำนวน 162 คน เก็บข้อมูลจากแบบสอบถาม สมุดบันทึกประจำตัวผู้ป่วย แบบบันทึกแผนปฏิบัติการจัดการสุขภาพด้วยตนเองรายบุคคล และบันทึกติดตามการปฏิบัติ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis) และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ Paired samples t – test
ผลการศึกษาพบว่า หลังการใช้รูปแบบการสนับสนุนการจัดการสุขภาพด้วยตนเอง กลุ่มตัวอย่างมีระดับการรับรู้ความสามารถในการจัดการสุขภาพด้วยตนเองโดยรวมและรายด้านอยู่ในระดับมาก โดยมีการตั้งเป้าหมายด้านการจัดการวิถีชีวิตร้อยละ 53.70 และด้านการจัดการโรคร้อยละ 46.30 พฤติกรรมที่ปฏิบัติเป็นประจำมากที่สุดคือการรับประทานยาตามแพทย์สั่ง รองลงมาคือการเพิ่มกิจกรรมทางกายหรือออกกำลังกาย การจัดการความเครียด และการควบคุมอาหาร ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบผลก่อนและหลังดำเนินการพบว่า ระดับการรับรู้ความสามารถในการจัดการสุขภาพด้วยตนเองโดยรวมและรายด้านเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ในขณะที่ความดันโลหิตค่าบนและค่าล่าง ดัชนีมวลกาย และระดับ HbA1C ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05
เอกสารอ้างอิง
วิชัย เอกพลากร, หทัยชนก พรรคเจริญ และ วราภรณ์ เสถียรนพเก้า. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกายครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563 [อินเทอร์เน็ต]. นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหิดล, คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 20 ต.ค. 2566]. เข้าถึงได้จาก: https://www.hsri.or.th/media/printed-matter/detail/13443.
กระทรวงสาธารณสุข, กรมควบคุมโรค. ข่าวในรั้ว: สถานการณ์ผู้ป่วยโรคเบาหวานเนื่องในวันเบาหวานโลกปี 2565 [อินเทอร์เน็ต]. กระทรวงสาธารณสุข; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 20 ต.ค.2566]. เข้าถึงได้จาก https://pr.moph.go.th/?url=pr/detail/2/02/181256/.
กระทรวงสาธารณสุข, ระบบรายงาน HDC. กลุ่มรายงานมาตรฐาน: ข้อมูลเพื่อตอบสนอง Service Plan สาขาโรคไม่ติดต่อ (NCD DM,HT,CVD) [อินเทอร์เน็ต]. กระทรวงสาธารณสุข; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 20 ต.ค. 2566]. เข้าถึงได้จาก https://hdcservice.moph.go.th/hdc/reports/page.php?
The American Diabetes Association (ADA). Diabetes Care 2019 [Internet]; 2019 [cited 2023 Oct 20]; 42(Suppl. 1):S13–S28 |. Available from https://doi.org/10.2337/dc19-S002.
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย, สมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย, กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข และสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2560. พิมพ์ครั้งที่ 3. ปทุมธานี: ร่มเย็น มีเดีย; 2560. [เข้าถึงเมื่อ 20 ต.ค. 2566]. เข้าถึงได้จาก https://www.dmthai.org/new/index.php/sara-khwam-ru.
Raebel MA, Schmittdiel J, Karter AJ, Konieczny JL, & Steiner JF. Standardizing terminology and definitions of medication adherence and persistence in research employing electronic databases. Med Care [Internet]. 2013 Aug [cited 2023 Oct 20];51(8 Suppl 3): S11-21. Available from doi: 10.1097/MLR.0b013e31829 b1d2a. PMID: 23774515; PMCID: PMC3727405.
Lambrinou E, Hansen TB, & Beulens JW. Lifestyle factors, self-management and Patient empowerment in diabetes care. Eur J Prev Cardiol [Internet]. 2019 Dec [cited 2023 Oct 20];26(2_suppl):55-63. Available from doi: 10.1177/2047487319885455. PMID: 31766913.
Awuchi, C.G., Echeta, C.K., & Igwe, S.. "Diabetes and the nutrition and diets for its Prevention and treatment: A systematic review and dietetic perspective. Health Sciences Research. 2020; 6(1): 5-19.
Beck J, et al. National Standards for Diabetes Self-Management Education and Support. Sci Diabetes Self Manag Care 2017[Internet]. 2021 Feb [cited 2023 Oct 20];47(1):14-29. Available from doi:10.1177/0145721720987926. PMID: 34078205.
Winkley K, et al. Psychological interventions to improve self-management of type 1 and type 2 diabetes: a systematic review. Health Technol Assess [Internet]. 2020 Jun [cited 2023 Oct 20];24 (28):1-232. Available from doi: 10.3310/hta24280. PMID: 32568666; PMCID: PMC7336224.
Lambrinou E, Hansen TB, & Beulens JW. Lifestyle factors, self-management and Patient empowerment in diabetes care. Eur J Prev Cardiol [Internet]. 2019 Dec [cited 2023 Oct 30];26(2_suppl):55-63. Available from doi: 0.1177/2047487319885455.PMID: 31766913.
Boehmer KR, Dabrh AMA, Gionfriddo MR, Erwin P, & Montori VM. Does the chronic care model meet the emerging needs of people living with multimorbidity? A systematic review and thematic synthesis. PloS One [Internet]. 2018 [cited 2023 Oct 30];13(2):1-17. Available from doi: 10.1371/journal.pone.0190852. PMID: 29420543; PMCID: PMC5805171.
Mayberry LS, Lyles CR, Oldenburg B, Osborn CY, Parks M, & Peek ME. mHealth Interventions for Disadvantaged and Vulnerable People with Type 2 Diabetes. Curr Diab Rep [Internet]. 2022 Nov 25[cited 2023 Oct 30];19(12):148. Available from doi: 10.1007/s11892-019-1280-9. PMID: 31768662; PMCID:PMC7232776.
Baptista DR, Wiens A, Pontarolo R, Regis L, Reis WC, & Correr CJ. The chronic care model for type 2 diabetes: a systematic review. Diabetol Metab Syndr [Internet]. 2016 Jan 22 [cited 2023 Oct 30];8:7. Available from doi:10.1186/s13098-015-0119-z. PMID: 26807158; PMCID:PMC4722715.
Reynolds R. et al. A systematic review of chronic disease management interventions in primary care. BMC Fam Pract [Internet]. 2018 Jan 9 [cited 2023 Oct 30];19(1):11. Available from doi: 10.1186/s12875-017-0692-3. PMID: 29316889; PMCID: PMC5759778.
ปุณญณิน เขื่อนเพ็ชร์, สายสุรีย์ หงส์ศิลา และสุดารัตน์ อัตถกิจมงคล. การพัฒนารูปแบบการให้ความรู้และสนับสนุนการจัดการตนเองของผู้ป่วยเบาหวานที่ยากต่อการรักษาในคลินิกโรคเบาหวาน โรงพยาบาลแม่ลาว. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา. 2023; 8(1): 1-9.
กฤตกร หมั่นสระเกษ. กลยุทธ์การส่งเสริมการจัดการตนเองของผู้ป่วยเบาหวานในชุมชน. วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล. 2563;26(2): 214-225.
Creer, L. T. Self-management of chronic illness. In Boekaerts, M., Printrich, P. R., & Zeidner, M.(Eds.). Handbook of self-regulation. San Diego, CA: Academic Press. 2000;601-629.
ราเชนทร์ ประสพศิลป์. ผลของโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองและครอบครัวต่อพฤติกรรมการควบคุมระดับน้ำตาลและระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลยางใหญ่ ตำบลสุรนารี อำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษา การแพทย์และสุขภาพ. 2567;9(3): 70-81.
อภิชัย คุณีพงษ์, ศรีสุรางค์ เอี่ยมสะอาด และพัฒนา พรหมณี. การพัฒนาแนวทางการส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยเบาหวาน ตำบลวัดตูม อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. 2567; 9(5): 735-749.
สิทธิพร เพชรทองขาว อัญชิสา สุขบาล ธีราพร สังข์รอด และฐิตินันท์ ชูเมฆ. ผลของโปรแกรมส่งเสริมการดูแลตนเองต่อความรู้ การรับรู้ และพฤติกรรม การดูแลตนเองของผู้ป่วยเบาหวาน ชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้. วารสารสาธารณสุขล้านนา. 2023;19(2):88-101.
สมถวิล สนิทกลาง, สุนีย์ ละกาปั่น และปาหนัน พิชยภิญโญ. ผลของโปรแกรมการพยาบาลส่งเสริมการจัดการตนเองร่วมกับการสนับสนุนของอาสาสมัครสาธารณสุขประจาหมู่บ้าน สำหรับผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ฉีดอินซูลิน. Thai Journal of Public Health. 2565;25(3): 205-221.
ตวงรัตน์ อินทรแสน. การพัฒนารูปแบบการจัดการตนเองเพื่อส่งเสริมการควบคุมระดับน้ำตาลสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์. 2023; 10(8):277-288.
พัชรินทร์ ทัพวิเศษ. รูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการปฏิบัติตัวของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในเขตโรงพยาบาลห้วยผึ้ง จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา. 2566; 8(4): 893-899.
