สภาพการดำเนินงานสถานประกอบการปลาร้าและปลาส้ม เขตสุขภาพที่ 7
คำสำคัญ:
สถานประกอบการปลาร้าและปลาส้ม, เขตสุขภาพที่ 7บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงสำรวจ เพื่อศึกษาสภาพการดำเนินงานสถานประกอบการปลาร้าและปลาส้ม เขตสุขภาพที่ 7 ปี 2564 พื้นที่ศึกษาคือ เทศบาลและองค์การบริหารส่วนตำบล จำนวน 8 แห่ง รวมทั้งสิ้น 102 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบประเมิน การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม และเก็บตัวอย่างปลาร้าและปลาส้ม 29 ตัวอย่างส่งตรวจหาพยาธิใบไม้ตับและเชื้อก่อโรค ข้อมูลเชิงปริมาณวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การแจกแจงความถี่และร้อยละ ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
สถานประกอบการปลาร้าและปลาส้ม 72 แห่ง มี 2 แห่งที่ได้ใบอนุญาตของ อ.ย ส่วนใหญ่เป็นสถานประกอบการระดับครัวเรือน 67 แห่ง ผลิตภัณฑ์เป็นปลาส้มร้อยละ46.6 รองลงมาเป็นปลาร้าร้อยละ 20 แหล่งรับซื้อวัตถุดิบได้มาจากภายในจังหวัดร้อยละ70.8 แหล่งขายผลิตภัณฑ์ส่งขายภายในจังหวัด ร้อยละ 80.6 น้ำที่ใช้ในสถานที่ผลิตเป็นน้ำประปาร้อยละ 94.4 ส่วนน้ำที่ใช้ในการสัมผัสอาหารเป็นน้ำถังที่ได้รับ อย. ร้อยละ 26.3 การจัดการน้ำเสียพบว่าปล่อยลงตามธรรมชาติ ร้อยละ 86.1 เมื่อพิจารณาหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิตอาหารของสถานประกอบการทั้ง 6 ด้าน พบว่าส่วนใหญ่ไม่ผ่านเกณฑ์ทั้ง 6 ด้าน ผลการตรวจหาเชื้อก่อโรคในผลิตภัณฑ์ปลาส้ม จำนวน 21 ตัวอย่าง พบ E. Coli ร้อยละ 90.5, Salmonella spp. ร้อยละ57.1 ส่วนผลิตภัณฑ์ปลาร้า จำนวน 8 ตัวอย่าง พบ E. coli, ร้อยละ 25 และพบ Salmonella spp. และ Staphylococcus aureate อย่างละ ร้อยละ 12.5 ผลิตภัณฑ์ปลาร้าและปลาส้มติดพยาธิใบไม้ลำไส้และพยาธิใบไม้ แต่ไม่พบพยาธิใบไม้ตับ
เอกสารอ้างอิง
Thabpla R. The development fermented fish production to improve standards quality [Internet]. 2013 [Update 2013 October 6; cited 2014 July 22]. Available from: http://siweb.dss.go.th/dss_doc/ fulltext/radio/R69.pdf.
Prasongwatana J, Laummaunwai P, Boonmars T, Pinlaor, S. Viable metacercariae of Opisthorchis viverrini in northeastern Thai cyprinid fish dishes- as part of rational program for control of Opisthorchis viverrini associated cholangicarcinoma. Parasitology Research 2013; 112: 1323-1327
Onsurathum S, Pinlaor P, Charoensuk L, Haonon O, Chaidee A, Intuyod K, Laummaunwai P, Boonmars T, Kaewkes W, Pinlaor S. Contamination of Opisthorchis viverrini and Haplorchis taichui metacercariae in fermented fish products in northeastern Thailand markets. Food Control 2016; 59: 493-8.
Pinlaor S, Onsurathum S, Boonmars T, Pinlaor P, Hongsrichan N, Chaidee A, Haonon O, Limviroj W, Tesana S, Kaewkes S, Sithithaworn P. Distribution and abundance of Opisthorchis viverrini metacercariae in cyprinid fish in Northeastern Thailand. Korean J Parasitol 2013; 51(6): 703–10.
สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2561). แนวทางการควบคุมการประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ การผลิต สะสม หรือแบ่งบรรจุอาหารหมักดองจากสัตว์ ประเภทปลาร้าและ ปลาส้ม ปลาจ่อม หรือ ผลิตภัณฑ์อื่นๆที่คล้ายคลึงกัน. เอ็นชี คอนเซ็ปต์ จำกัด, กรุงเทพมหานคร.
Thai Industrial Standards Institute. Thai Community Product Standards [Internet]. 2003 [Updated 2014 August 20; citied 2014 July 22]. Available from: http://app.tisi.go.th/otop/ otop.html.
ทิพย์กมล ภูมิพันธ์, อุไรวรรณ อินทร์ม่วง. (2559). สุขลักษณะของการประกอบกิจการผลิตปลาร้าและปลาส้มในอำเภอหนึ่ง จังหวัดขอนแก่น. วารสารวิจัย มข., 16 (2), 75-85.
Lincoln Y, Guba E. (1985). Naturalistic inquiry. Newbury Park, CA: Sage.
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น (2564). รายงานความชุกโรคพยาธิใบไม้ตับ เขตสุขภาพที่ 7 ปี 2559-2564.
Chai JY, Park JH, Han ET, Guk, SM, Shin, EH, Lin A, et al. (2005). Mixed infection with Opisthorchis viverini and intestinal flukes in residents of Vientiane municipality and Saravane Province in Laos. J Helminthol, 79(3) 283-9
จุติกาญจน์ ภูเก้าล้วน, อรนาถ วัฒนวงษ์, ทองรู้ กอผจญ. (2561). รายงานการศึกษาความชุกตัวอ่อนระยะติดต่อเมตาเชอร์คาเรียของพยาธิใบไม้ตับในปลาน้ำจืดเกล็ดขาวที่ส่งผ่านโรคสู่ประชาชนในพื้นที่เสี่ยงสูง. [Internet]. 2563 เข้าถึงเมื่อ 20 พศจิกายน 2563] เข้าถึงได้จาก http://ddc.moph.go.th
ธิดารัตน์ บุญมาศ และ เบญจมาภรณ์ พุ่มหิรัญโรจน์. (2560). การสำรวจการติดพยาธิใบไม้ตับในวงศ์ปลาตะเพียน ภายใต้โครงการแก้ปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้าดี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. จุลสารศูนย์ประสานงานพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี, 2(7), 7.
