การพัฒนารูปแบบการพยาบาลผู้ป่วยยาเสพติดในที่บ้าน
คำสำคัญ:
รูปแบบการพยาบาล, การดูแลผู้ป่วยในที่บ้าน, ผู้ป่วยยาเสพติดบทคัดย่อ
การศึกษานี้วัตถุประสงค์ เพื่อพัฒนาและศึกษาผลของรูปแบบการพยาบาลผู้ป่วยยาเสพติดในที่บ้าน ดำเนินการตั้งแต่เดือนมกราคม 2565 ถึงกันยายน 2567 กลุ่มเป้าหมายคือ ผู้ป่วยยาและสารเสพติดที่เข้ารับการบำบัดที่งานการดูแลผู้ป่วยยาเสพติดที่บ้าน (home ward) จำนวน 414 คน เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา มี 4 ชุด คือ ชุดที่ 1 แบบบันทึกข้อมูลทั่วไป ชุดที่ 2-3 ความพึงพอใจของผู้ป่วยและครอบครัวต่อการบริการ และชุดที่ 4 แบบสอบถามคุณภาพชีวิต วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เปรียบเทียบการกลับมารักษาซ้ำแบบผู้ป่วยในภายใน 3 เดือนในแต่ละปีด้วยสถิติ Chi-square test การคงอยู่ในระบบการติดตามต่อเนื่อง 1 ปี ด้วยสถิติ Fisher’s exact test ความพึงพอใจของผู้ป่วยและครอบครัวด้วยสถิติ repeated measure ANOVA และคุณภาพชีวิตด้วยสถิติ independent t-test
ผลการศึกษา 1) รูปแบบการพยาบาลผู้ป่วยยาเสพติดในที่บ้าน (home ward) ประกอบด้วย ทีมสหวิชาชีพ การพยาบาลผู้ป่วยยาเสพติดในที่บ้านมี 3 ระยะ ได้แก่ ระยะบำบัดยา ระยะฟื้นฟูสมรรถภาพ และระยะติดตาม โดยใช้ระบบการพยาบาลด้วยการจัดการผู้ป่วยรายกรณี (case management) 2) ผลของรูปแบบการพยาบาลผู้ป่วยยาเสพติดในที่บ้าน ในระยะเวลา 3 ปี (ปี 2565–2567) พบว่า การกลับมารักษาซ้ำแบบผู้ป่วยในภายใน 3 เดือน (readmission) ลดลง ร้อยละ 14.74, 12.50 และ 3.85 ตามลำดับ และปี 2566–2567 ผู้ป่วยคงอยู่ในระบบการติดตามต่อเนื่อง 1 ปี (retention) เพิ่มขึ้น ร้อยละ 93.83 และ 96.25 ตามลำดับ ผู้ป่วยและครอบครัวมีความพึงพอใจต่อการบริการที่ได้รับในระดับมากถึงมากที่สุด รวมทั้งผู้ป่วยยาและสารเสพติดมีคุณภาพชีวิตโดยรวมอยู่ในระดับดี เมื่อเปรียบเทียบการกลับมารักษาซ้ำแบบผู้ป่วยในภายใน 3 เดือน ความพึงพอใจของผู้ป่วยต่อการบริการและคุณภาพชีวิตในแต่ละปีแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ส่วนการคงอยู่ในระบบการติดตามต่อเนื่อง 1 ปี และความพึงพอใจของครอบครัวต่อการบริการทั้ง 3 ปี ไม่แตกต่างกัน
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Global status report on alcohol 2024. Department of Mental Health and Substance Abuse. Geneva; 2024.
มานพ คณะโตและคณะ. รายงานผลการสำรวจครัวเรือนเพื่อคาดประมาณจำนวนประชากรผู้ใช้สารเสพติดของประเทศไทย ปี พ.ศ.2562. บริษัทจรัลสนิทวงศ์การพิมพ์ จำกัด (กรุงเทพฯ). กรุงเทพฯ; 2562.
สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี. ข้อมูลสถิติ [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 27 พ.ย. 67]. เข้าถึงจาก http://www.pmnidat.go.th/
ปิยะธิดา หาญสมบูรณ์ (บรรณาธิการ). แนวทางและมาตรฐานการดูแลผู้ป่วยในที่บ้าน (Home ward). กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. นนทบุรี; 2565.
Giardino A.P, Jesus O. D. Case Management [Internet]. 2023 [cited 28 nov. 23]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562214/
Jansen, A. P., van Hout, H. P., Nijpels, G., Rijmen, F., Dröes, R. M., Pot, A. M., et al. Effectiveness of case management among older adults with early symptoms of dementia and their primary informal caregivers: a randomized clinical trial. International journal of nursing studies, 2011;48(8):933–43. DOI: 10.1016/j.ijnurstu.2011.02.004
Samus, Q. M., Johnston, D., Black, B. S., Hess, E., Lyman, C., Vavilikolanu, A., et al. A multidimensional homebased care coordination intervention for elders with memory disorders: the maximizing independence at home (MIND) pilot randomized trial. The American journal of geriatricpsychiatry, 2014;22(4):398–414. DOI: 10.1016/j.jagp.2013.12.175
ปาริชาติ ขุนศรี. ผลการจัดการรายกรณีผู้ป่วยจิตเวชยาเสพติดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง (SMI–V) หอผู้ป่วยใจสว่าง โรงพยาบาลสกลนคร. วารสารโรงพยาบาลสกลนคร. 2567;27(1):68-82
พิณณรัฐ ศรีหารักษา. การดูแลผู้ป่วยจิตเภทที่เสี่ยงต่อการก่อความรุนแรง โดยการใช้การจัดการรายกรณีแบบมีส่วนร่วมในชุมชน อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร : กรณีศึกษาตำบลขมิ้น อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา. 2566; 8(1):436-47.
อมรรัตน์ มณีนิล. การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 3 โดยใช้การจัดการตนเองและการจัดการรายกรณี ในการชะลอไตเสื่อม โรงพยาบาลวังยาง จังหวัดนครพนม. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2567;9(1): 79-89.
ณัฏฐ์ณพัชร์ อ่อนตาม. เทคนิคการบริหารงานแบบ PDCA (Deming Cycle). วารสารสมาคมพัฒนาวิชาชีพการบริหารการศึกษาแห่งประเทศไทย. 2562;1(3):39-46.
สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.) การรับฟังประสบการณ์ผู้ป่วยสู่การปรับระบบบริการ Patient Experience Program: PEP [อินเตอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อวันที่ 26 ธ.ค.67]. เข้าถึงจาก https://www.ha.or.th/TH/Contents
บุญชม ศรีสะอาด. การแปลผลเมื่อใช้เครื่องมือรวบรวมข้อมูลแบบมาตราส่วนประมาณค่า [อินเตอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 26 ธ.ค. 67]. เข้าถึงจาก https://so02.tci-thaijo.org/article/download
กรมสุขภาพจิต. เครื่องชี้วัดคุณภาพชีวิตขององค์การอนามัยโลกชุดย่อ ฉบับภาษาไทย (WHOQOL-BREF- THAI) [อินเตอร์เน็ต]. [สืบค้น 26 ธ.ค.67]. เข้าถึงจาก https://dmh.go.th/test/whoqol.
สิดาพร พงษ์ประพันธ์ สุภาพ พลสำโรง และวุฒิพงษ์ เจริญวงษ์. คุณภาพชีวิตของผู้เสพติดเฮโรอีนที่เข้ารับบริการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพที่ศูนย์ลดอันตรายจากการใช้ยาและสารเสพติด. วารสารวิชาการเสพติด.2567;8(1):34-47
Aware Recover care. In-home Addiction [internet]. [cited 26 Dec. 24]. Available from: https://www.awarerecoverycare.com/
nautilus senior home care. Home-Based Addiction Treatment: A New Approach [internet]. 2023 [cited 26 Dec. 24]. Available from: https://www.nautilusshc.com/blog/home-based-addiction-treatment
อธิบ ลีธีระประเสริฐ. ประสิทธิผลของการดูแลผู้ป่วยเบาหวานแบบผู้ป่วยในที่บ้านของโรงพยาบาลชุมชน จังหวัดศรีสะเกษ วารสารศูนย์อนามัยที่ 9. 2568;19(1):188-202.
ทวีเกียรติ ตั้งวงค์ไชย และสกลสุภา สิงคิบุตร. การพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยเบาหวานที่มีภาวะน้ำตาลในเลือดสูงและการดูแลแบบผู้ป่วยในที่บ้าน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลด้ามพร้า จังหวัดอุบลราชธานี วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล. 2567;30(2):168-88
สำเนา นิลบรรพ์ เยาวเรศว์ นาคะโยธินสกุล ลัดดา ขอบทอง สุกุมา แสงเดือนฉาย ธัญญา สิงโต ศศิธร คุณธรรม และคณะ. คุณภาพชีวิตของผู้เสพติดฝิ่นหลังเข้ารับการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพที่ศูนย์ลดอันตรายจากการใช้ยาเสพติด: กรณีศึกษาโครงการขยายผลโครงการหลวงเพื่อแก้ปัญหาพื้นที่ปลูกฝิ่นอย่างยั่งยืน. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2566;32(3):1-12.
