ผลของโปรแกรมการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยโรคเบาหวาน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองหิน ตำบลหนองหิน อำเภอหนองกุงศรี จังหวัดกาฬสินธุ์

ผู้แต่ง

  • ปนิดา จุนันท์ นักศึกษาหลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
  • วรกร วิชัยโย อาจารย์หลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
  • ธีรนาถ สุวรรณเรือง อาจารย์หลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์

คำสำคัญ:

ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, การเข้าถึงข้อมูลสุขภาพและบริการสุขภาพ, ผู้ป่วยเบาหวาน, โปรแกรมการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ, ภาวะแทรกซ้อนเบาหวาน

บทคัดย่อ

     งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) แบบสองกลุ่มวัดก่อนและหลังการทดลอง (Two-Group Pretest-Posttest Design) โดยมีผู้เข้าร่วมจำนวน 30 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบ ดำเนินการศึกษากับผู้ป่วยโรคเบาหวาน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองหิน อำเภอหนองกุงศรี จังหวัดกาฬสินธุ์ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพ และแบบสอบถามพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเองของผู้ป่วยโรคเบาหวาน มีค่าความเชื่อมั่น 0.89 และ 0.73 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติการแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน t-test แบบอิสระ และ t-test แบบจับคู่ กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05

     ผลการศึกษาพบว่า หลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีคะแนนความรอบรู้ด้านสุขภาพเพิ่มขึ้น(t=5.162, p-value<0.000) อย่างมีนัยสำคัญในทุกด้านโดยเฉพาะด้านการสื่อสารสุขภาพ การตัดสินใจเกี่ยวกับข้อมูลสุขภาพ และการรู้เท่าทันสื่อ พฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเองดีขึ้นอย่างชัดเจน(t=5.208, p-value<0.000)   โดยเฉพาะการเลิกสูบบุหรี่ งดแอลกอฮอล์ และการรับประทานยาตรงเวลาที่แพทย์สั่ง อย่างไรก็ตาม พฤติกรรมการออกกำลังกายและการดูแลสุขภาพเท้ายังควรได้รับการส่งเสริมเพิ่มเติม ผลคะแนนเฉลี่ยทั้งด้านความรอบรู้และพฤติกรรมสุขภาพของกลุ่มทดลองสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

เอกสารอ้างอิง

กรมควบคุมโรค. (2563) เปลี่ยนวิกฤตเบาหวานด้วยพลังแห่งการพยาบาล.สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2568 เข้าถึงได้จาก https://ddc.mophgo.th/brc/news.php?news=15591&deptcode=brc&news_views=704

กรมอนามัย สำนักโภชนาการ.(2564). กินอย่างไรเมื่อเป็นเบาหวาน การเลือกผลไม้กับผู้ป่วยโรคเบาหวาน. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2568 เข้าถึงได้จากhttps://nutrition2.anamai.moph.go.th/th/infographic/1292

กรมควบคุมโรค สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ. (2564). คู่มือ กระบวนการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพ.สืบค้นเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1188920211018040126.pdf

กรมควบคุมโรค สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ.(2565). มุ่งเน้นการให้ความรู้เรื่องโรคเบาหวาน แก่ผู้ป่วยเบาหวานและผู้ดูแลด้วย. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2568 เข้าถึงได้จากhttps://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=29611&deptcode=brc&news_views=2

กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. (2554). การเสริมสร้างและประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข.สืบค้นเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2567 เข้าถึงได้จาก http://do11.new.hss.moph.go.th:8080/fileupload_doc/2019-09-03-118-2840655.pdf

ขวัญเมือง แก้วดำเกิง, และดวงเนตร ธรรมกุล. (2558). การเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในประชากรผู้สูงวัย. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ 2558. สืบค้นเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2567 เข้าถึงได้จากhttps://so05.tci-thaijo.org/index.php/QLLJ/article/view/240263

จิรภัค สุวรรณเจริญ, ช่อเอื้อง อุทิตะสาร, อนุรักษ์ เร่งรัด, วัยวุฑฒ์ อยู่ในศิล และจิตรา ดุษฎีเมธา. (2564). การศึกษาพฤติกรรมทางสุขภาพของผู้ป่วยโรคเบาหวาน ตำบลหนองแวง อำเภอวัฒนานคร จังหวัด สระแก้ว. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี.สืบค้นเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://he01.tcithaijo.org/index.php/pck/article/download/248650/169911/

บุญชม ศรีสะอาด. (2558). การวิจัยเบื้องต้น (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพฯ: สุริยาสาส์น.สืบค้นเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2567 เข้าถึงได้จาก http://library.christian.ac.th/opac/showsearch_bk.php?pointer=T033700

พิมพ์ลักษณ์ รังษีภโนดร, ชัชวาล วงค์สารี และอัมพร เจียงวิริชัยกูร.(2561).การประยุกต์ใช้ทฤษฎีการดูแลตนเองของโอเร็มในการดูแลป้องกันการเกิดแผลที่เท้า ของผู้ป่วยโรคเบาหวาน. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย ฉบับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ปีที่ 12 ฉบับที่ 3 (2561): กันยายน-ธันวาคม.สืบค้นเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://he01.tcithaijo.org/index.php/EAUHJSci/article/view/158169

พูนทรัพย์ สมกล้า, ลลิตา คําวิชิต และอภิญญา ศัตรูพินาศ. (2566).ผลของโปรแกรมการดูแลตนเองบนพื้นฐานทฤษฎีการดูแลตนเองของโอเร็มและการมีส่วนร่วมของครอบครัวต่อการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 วารสารวิชาการแพทย์เขต 11ปีที่ 37 ฉบับที่ 4 ประจําเดือน ตุลาคม–ธันวาคม 2566.สืบค้นเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://he02.tcithaijo.org/index.php/Reg11MedJ/article/view/266102/182338

ภคภณ แสนเตชะ.(2564). ผลของโปรแกรมพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพ ในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ตำบลแม่ปืม อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา สืบค้นเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2567 เข้าถึงได้จากhttps://updc.up.ac.th/items/dbae3ae4-5a5c-4b19-a47e-54a412475459

มะยุเรีย รุ่งเจริญอารีจิตต์ (2567) ผลของโปรแกรมความรอบรู้ด้านสุขภาพสาหรับผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่2ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านแหงใต้ อำเภองาว จังหวัดลำปาง. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ)46 ปีที่34 ฉบับที่2 เดือนพฤษภาคม –สิงหาคม 2567.สืบค้นเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2567 เข้าถึงได้จากhttps://thaidj.org/index.php/NRTC/article/view/15632/12363

รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของเพนเดอร์ (Pender’s Health Promoting Model) ฉบับปรับปรุง 2006 .สืบค้นเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://www.gotoknow.org/posts/115422

วินัฐ ดวงแสนจันทร์, สิริลักษณ์ สุทธรัตนกุล และประมาณ กิริรัมย์.(2565).ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ทางสุขภาพต่อพฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพและระดับน้ำตาลสะสมในเลือดของผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่ 2.วารสารการพยาบาล,71(2),28-37,2565.สืบค้นเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://he02.tci-thaijo.org/index.php/TJN/article/view/252236/175906

วิมลรัตน์ ผลวิบูลย์ .(2567).ได้ทำการศึกษาพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยเบาหวานที่มีโรคร่วม สืบค้นเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://he02.tcithaijo.org/index.php/RHPC9Journal/article/view/264214

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทยในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราช กุมารี. (2560). แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน2560. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://drive.google.com/file/d/1M2QULeZoLEhkMexgMK6t-MvgvfQZe90S/view

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา.(2561). ทางเลือกสุขภาพ ลด หวาน มัน เค็ม มองหาสัญลักษณ์.สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2568 เข้าถึงได้จาก https://oryor.com/media/infoGraphic/media_printing/1534?ref=search

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย.(2561).โรคเบาหวาน คืออะไร. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2568 เข้าถึงได้จาก https://www.dmthai.org/new/index.php/sara-khwam-ru/sahrab-bukhkhlthawpi/health-information-and-articles/health-information-and-articles-2561/2018-diabates-31

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี. (2566). แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับเบาหวาน2566. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2567 เข้าถึงได้จากhttps://drive.google.com/file/d/1OAIDiCyGsJYA1-wTAxoOu6yL_YL9c7IG/view

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาฬสินธุ์.(2567) ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC) สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาฬสินธุ์ เขตสุขภาพที่ 7. สืบค้นเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://hdc.moph.go.th/ksn/public/standard-report-detail/137a726340e4dfde7bbbc5d8aeee3ac3

อรุณ จิรวัฒน์กุล. (2558). สถิติทางวิทยาศาสตร์สุขภาพเพื่อการวิจัย. (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพมหานคร:วิทยพัฒน์.สืบค้นเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://libebook.kku.ac.th/items/602cb18d-0190-4e6a-9f3c-1a432ebc1b85

อัจฉรา สุวรรณนาคินทร์.(2559).คู่มือการพยาบาล การดูแลเท้าเพื่อป้องกันการเกิดแผลในผู้เป็นเบาหวาน.สืบค้นเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://www2.si.mahidol.ac.th/division/nursing/sins/attachments/article/251/sins_nursing_manual _2560_11.pdf

อังศินันท์ อินทรกำแหง. (2557). การสร้างและพัฒนาเครื่องมือความรอบรู้ด้านสุขภาพของคนไทย.สืบค้นเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2567 เข้าถึงได้จาก http://bsris.swu.ac.th/upload/268335.pdf

อมรศักดิ์ โพธิ์อ่ำ.(2563) ได้ทำการศึกษาพฤติกรรมการป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 จังหวัดนครสวรรค์ สืบค้นเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2567 เข้าถึงได้จาก https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JCDLQ/article/view/244538

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2025-06-30

รูปแบบการอ้างอิง

จุนันท์ ป., วิชัยโย ว., & สุวรรณเรือง ธ. (2025). ผลของโปรแกรมการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยโรคเบาหวาน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองหิน ตำบลหนองหิน อำเภอหนองกุงศรี จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 10(2), 217–228. สืบค้น จาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/284777