การศึกษาข้อมูลวัตถุดิบของอาหารท้องถิ่นเพื่อสุขภาพภายใต้ภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย กรณีศึกษาอำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาอาหารท้องถิ่นเพื่อสุขภาพตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยในอำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย 2) ศึกษาวัตถุดิบที่เป็นส่วนประกอบ เครื่องปรุง และเครื่องเคียงของอาหารท้องถิ่นที่สามารถนำมาใช้เสริมการดูแลรักษาโรคของผู้สูงอายุในคลินิกสูงวัยตามองค์ความรู้ทางการแพทย์แผนไทยทั้งในด้านสรรพคุณทางยา คุณค่าทางโภชนาการ และสารพฤกษเคมี โดยการวิจัยจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม ใช้วิธีเลือกแบบเจาะจง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยเทคนิคการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษาพบว่ามีอาหารท้องถิ่นที่เป็นอาหารเพื่อสุขภาพตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยที่สามารถนำมาเสริมการดูแลรักษาโรคของผู้สูงอายุในคลินิกสูงวัยในรูปแบบอาหารเป็นยา (กรรมวิธีโภชนเวช) จำนวน 72 เมนู ครอบคลุม 9 โรค/อาการ ได้แก่ 1) อาการเบื่ออาหาร 2) อาการนอนไม่หลับ 3) อาการท้องผูก 4) อาการจุกเสียด 5) โรคริดสีดวงทวารหนัก 6) โรคกระเพาะอาหารเรื้อรัง 7) อาการไอ มีเสมหะ 8) โรคความดันโลหิตสูง 9) โรคเบาหวาน โดยได้คัดเลือกเมนูอาหารท้องถิ่นเพื่อสุขภาพ จำนวน 5 เมนู คือ แกงผักปลัง ยำดอกขี้เหล็ก คั่วฝักเพกาอ่อน แกงมะรุม และส้าปลี  เพื่อนําวัตถุดิบหลักที่เป็นพืชผักสมุนไพรไปค้นคว้าข้อมูลสารพฤษเคมีเพื่อช่วยยืนยันผลของสรรพคุณทางยาตามองค์ความรู้การแพทย์แผนไทย ซึ่งพบว่าสารพฤกษเคมีที่มีอยู่ในวัตถุดิบของอาหารท้องถิ่นมีความสอดคล้องกับสรรพคุณทางยาในทางการแพทย์แผนไทย ผลการศึกษาดังกล่าวจะมีประโยชน์ต่อแพทย์แผนไทยในการใช้เสริมการดูแลรักษาโรคในรูปแบบอาหารเป็นยาในคลินิกการแพทย์แผนไทย ตลอดจนใช้เป็นแนวทางส่งเสริมการรับประทานอาหารท้องถิ่นเพื่อสุขภาพสำหรับประชาชนในท้องถิ่น