The Study of Healthy Local Foods Ingredients base on Thai Traditional Medicine Wisdom: Case Study of Chiang Sean District, Chiang Rai

Authors

  • Chadaporn Saema -
  • Suwasin Polnarat -
  • Duangnapa Danboonchant -
  • Nawarat Viriyakasem -
  • Siwapong Tansuwanwong -

Keywords:

Local foods ingredients, Thai medicine wisdom, food as medicine

Abstract

This research aimed to: 1) study healthy local food base on Thai traditional medicine wisdom in Chiang Saen District, Chiang Rai province. 2) study the components of local food such as ingredients, seasoning and side dishes which can be used in medical treatment of the patients in elderly clinic based on Thai traditional medicine knowledge. The research keeps focusing on medicinal properties, nutritional value and phytochemicals by studying the related documents, in-depth Interviews, and focus group discussions. The purposive sampling and content analysis method are used in this research. As a result, it is found that 72 local menus are healthy food base on Thai traditional medicine wisdom. These menus can be used for medical treatment of the patients in elderly clinic in term of food as medicine (nutritional therapeutic procedure)of 9 diseases/symptoms including loss of appetite, insomnia, constipation, heartburn, hemorrhoid, atrophic gastritis, productive cough, hypertension and diabetes. Five menus which are Kang Pak Plang, Yum Dorg kee Lek, Kua Phak Pay Ka On, Kang Ma Room and Za Plee were selected and main ingredient were study their phytochemical substances to confirm with medical properties based on Thai traditional medicine knowledge. This research will be benefit to Thai traditional medicine in terms of the medical treatment of food as medicine, the opportunity to use local food in Thai traditional medicine clinic and the guidelines to encourage local people to have healthy local food.

References

กองการแพทย์ทางเลือก กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข. ตำราวิชาการอาหาร เพื่อสุขภาพ. สำนักงานกิจการโรงพิมพ์ องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก; ม.ป.ป.

ฉวีรรณ สุวรรณาภา อรอนงค์ วูวงศ์ และเสริมศิลป์ สุภเมธีสกุล. อาหารพื้นบ้าน: กระบวนการจัดการเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตและจริยธรรมทางสังคมในชุมชนภาคเหนือ. แพร่: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย; 2560. MCU RS 610760017.

โฮงเฮียนสืบสานภูมิปัญญาล้านนา. กิน อยู่ ในวิถีล้านนา. เชียงใหม่: บริษัท สยามพิมพ์นานา จำกัด; 2558.

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. อัตลักษณ์อาหารไทย 4 ภาค. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด; ม.ป.ป.

พัทธนันท์ ศรีม่วง, สมยศ ตันติวงศ์วาณิช, สุวรรณา พิชัยยงค์วงศ์ดี และพรทิพย์ เดชพิชัย. โครงการวิจัยและพัฒนาตำรับชุดอาหารสุขภาพไทยจากท้องถิ่นสู่ครัวโลกกรณีศึกษาอาหารท้องถิ่นภาคเหนือ (ระยะสืบค้น). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนดุสิต; 2549.

สุปราณี สิทธิพรหม. พฤกษศาสตร์พื้นบ้านของพืชสมุนไพรและผักพื้นบ้าน ในชุดสำรับ/ตำรับอาหารท้องถิ่น ตำบลนาอ้อ อำเภอเมือง จังหวัดเลย. เลย: มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย; 2559.

วรรณพร สุริยะคุปต์. การศึกษาและพัฒนาระบบบริการสุขภาพในรูปแบบโรงพยาบาลการแพทย์แผนไทย [ดุษฎีนิพนธ์ปริญญาการแพทย์แผนไทยดุษฎีบัณฑิต]. เชียงราย: มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย; 2565.

สถาบันการแพทย์แผนไทย กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข. อาหารเป็นยา สู่วิถีรักษ์สุขภาพ. กรุงเทพมหานคร: สามเจริญพาณิชย์ กรุงเทพ จำกัด; 2565.

วิมลรัตน์ บุญเสถียร และอรทัย เหรียญทิพยะสกุล. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ: สถานการณ์และผลกระทบต่อสภาวะสุขภาพของผู้สูงอายุ. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ สสอท 2563; 2(1): 1-19.

ปริพัช เงินงาม, ปัญญรัช คำเสือ, สุธิดา วิริยา, ณิศรา ชัยวงค์ และสุวนันท์ แก้วจันทา. การศึกษารูปแบบบริการคลินิกสูงวัยด้วยการแพทย์แผนไทย: กรณีศึกษาเทศบาลตำบลบุญเรือง อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย. วารสารสุขภาพกับการจัดการสุขภาพ [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]; 10(1): 229-238. เข้าถึงจาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/slc/article/view/269539/183181.

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. ผักปลัง [อินเตอร์เน็ต]. 2568 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]. เข้าถึงจาก: https://phar.ubu.ac.th/herb- DetailPhargarden/238.

ชื่นนภา ชัชวาล, นาฏศจี นวลแก้ว, ศรีสมพร ปรีเปรม, สุพัตรา ปรศุพัฒนา และอรุณศรี ปรีเปรม. คุณสมบัติทางกายภาพและชีวภาพของสารสกัดเมือกจากลำตันผักปลังและการเตรียมเป็นผลิตภัณฑ์เจล. วารสารเภสัชศาสตร์อีสาน [อินเตอร์เน็ต]. 2553 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]; 6(3): 104-112. เข้าถึงจาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/IJPS/article/view/9092/7759.

ประกอบ ผู้วิบูลย์สุข, พิมลวรรณ ทีพยุทธพิจารณ์ และธริส หิญชีระนันทน์. ฤทธิ์ทำให้ง่วงหลับของยาสมุนไพรแปรรูปสกัดจากใบขี้เหล็ก. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย [อินเตอร์เน็ต]. 2543 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]; 45(3): 251-259. เข้าถึงจาก: https://www.psychiatry.or.th/JOURNAL/download/45-3-06.pdf.

Tanit Padumanonda and Wandee Gritsanapan. Barako contents in fresh and cooked Senna siamea leaves. The Southeast Asian journal of tropical medicine and public health [Internet]. 2006. [cited 2025 March 31]; 37(2): 388-393. Available from: https://www.tm.mahidol.ac.th/seameo/2006_37_2/24-3768.pdf.

Pattaraphorn Panomai, Suthasinee Thapphasaraphong and Natsajee Nualkeaw. A Comparative Study of Two Oroxylum indicum (L.) Kurz. Phenotypes Based on Phytochemicals and Antioxidant Effects, and the Anti-Inflammatory Activity of Leaf and Pod Extracts. Plants [Internet]. 2024. [cited 2025 March 31]. 13(15), 2110. Available from: https://doi.org/10.3390/plants13152110.

อธิกา จารุโชติกมล, ปวิตรา พูลบุตร, จริยาพร เพริศแก้ว, ปวีณ์สุดา สามสี, รุ้งนภา ปาพรม และศิวาภรณ์ แดนรักษ์. ฤทธิ์ของสารสกัดใบมะรุมต่อการสลายไขมันในเซลล์ไขมันจากหนูขาว. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยมหาสารคาม [อินเตอร์เน็ต]. 2543 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]; 32(2): 129-139. เข้าถึงจาก: https://li01.tci-thaijo.org/index.php/scimsujournal/article/view/19215/16900.

Centhyea Chen, Umi Hartina Mohamad Razali, Fiffy Hanisdah Saikim, Azniza Mahyudin and Nor Qhairul Izzreen Mohd Noor. Morus alba L. Plant: Bioactive Compounds and Potential as a Functional Food Ingredient. Foods [Internet]. 2021. [cited 2025 March 31]; 10(3), 689. Available from: https://doi.org/10.3390/foods10030689.

M. Najma Habeeb, Prakash R. Naik and Fahmi S. Moqbel. Inhibition of -glucosidase and -amylase by Morus alba Linn leaf extracts. Journal of Pharmacy Research [Internet]. 2012. [cited 2025 March 31]; 5(1), 285-289. Available from: www.jpronline.info.

สุทัศน์ สีทน. การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพชีวิตวิถีใหม่ของผู้สูงอายุ อำเภอเมืองอุบลราชธานี จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา [อินเตอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 1 พ.ค. 68]; 8(2): 18-31. เข้าถึงจาก: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/265336/177815.

กองโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. 190 เมนูชูสุขภาพ. นนทบุรี: โรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก; 2547.

โรงพยาบาลดอกคำใต้. 99 เมนูสุขภาพ ผักพื้นบ้านอาหารพื้นเมือง. พะเยา: กอบคำการพิมพ์; 2552.

ชณิตา ประดิษฐ์สถาพร, เอกอุรินทร์ ดวงทิพย์, ณิชารี อิติอินทร์, มนฑน์กาญจน์ ปิ่นภู่ และวิไลพร วงศ์คินี. ตำรับอาหารพื้นบ้านพะเยา: การสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นและคุณค่าทางโภชนาการ. วารสารวิจัยเพื่อการพัฒนาเชิงพื้นที่ [อินเตอร์เน็ต]. 2560 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]; 9(4): 297-313. เข้าถึงจาก: https://so01.tci-thaijo.org/index.php/abcjournal/article/view/106383/84222.

ดวงนภา แดนบุญจันทร์, สุวศิน พลนรัตน์, ธัญลักษณ์ ปู่คำสุข, ศิริพักตร์ จันทร์สังสา และวรรณพร สุริยะคุปต์. แนวทางการพัฒนาตำรับอาหารจากกระชายขาวเพื่อเสริมภูมิคุ้มกันในภาวะที่ต้องอยู่ร่วมกับโรคโควิด 19. วารสารวัฒนธรรมอาหารไทย [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]; 6(1): 11-31. เข้าถึงจาก: https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jfood/article/view/269128/183765.

พระอธิการสฤษธิ์ มหายโส (ฉัตรทอง), อุุดมลัักษณ์์ ระพีีแสง และจำลอง แสนเสนาะ. การสร้างความยั่งยืนทางอาหารท้องถิ่นในจังหวัดจันทบุรี. วารสารวิจัยรำไพพรรณี [อินเตอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]; 17(3): 15-23. เข้าถึงจาก: https://so05.tci-thaijo.org/index.php/RRBR/article/view/269349/180158.

ยุพา ชาญวิกรัย และไมตรี สุทธจิตต์. พืชผักสมุนไพรเพิ่มรสชาติ คุณค่าทางโภชนาการ และฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของอาหารพื้นบ้าน. วารสารโภชนบำบัด [อินเตอร์เน็ต]. 2561 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]; 26(2): 20-26. เข้าถึงจาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ThaiJPEN/article/view/244327/166068.

กัญญ์สิริ จันทร์เจริญ, พนัสยา วรรณวิไล และจุฬาวรี ชัยวงค์นาคพันธ์. อาหารพื้นบ้านภาคใต้ วิถีการดำรงชีวิตพิชิตสุขภาพดี. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสารธารณสุขภาคใต้ [อินเตอร์เน็ต]. 2560 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]; 4(2): 281-290. เข้าถึงจาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/scnet/article/view/92846/72688.

ศิริวรรณ เกตุเพชร, ชฎาพร แซ่ม้า และนิตยา นามวิเศษ. การศึกษาความหลากหลายของพืชอาหารและในการใช้ประโยชน์เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งด้านสุขภาพของผู้สูงอายุ. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์ [อินเตอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]; 10(1): 14-27. เข้าถึงจาก: https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JMND/article/view/268189/177763.

นคร จันต๊ะวงษ์, รุสนี มามะ, โชคชัย แซ่ว่าง, ศิวพงษ์ ตันสุวรรณวงศ์ และชัยนรินทร์ เรือนเจริญ. การพัฒนานวัตกรรมการพึ่งพาตนเองด้านสุขภาพด้วยสมุนไพรใกล้มือสำหรับผู้สูงอายุ. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์ [อินเตอร์เน็ต]. 2564 [สืบค้นเมื่อ 31 มี.ค. 68]; 10(1): 245-256. เข้าถึงจาก: https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jssr/article/view/249381/168435.

Downloads

Published

2025-06-30

How to Cite

Saema, C. ., Polnarat, S., Danboonchant , D. ., Viriyakasem, N. ., & Tansuwanwong, S. . (2025). The Study of Healthy Local Foods Ingredients base on Thai Traditional Medicine Wisdom: Case Study of Chiang Sean District, Chiang Rai. Journal of Environmental Education Medical and Health, 10(2), 436–447. retrieved from https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/285347