ประสิทธิผลของโปรแกรมการบำบัดผู้ป่วยยาเสพติดโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน (CBTx) โรงพยาบาลยางตลาด จังหวัดกาฬสินธุ์
คำสำคัญ:
การบำบัดผู้ป่วยยาเสพติด, การบำบัดโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน (CBTx), การมีส่วนร่วมภาคีเครือข่ายบทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาโปรแกรม ศึกษาประสิทธิผล และศึกษาปัจจัยแห่งความสำเร็จ ระหว่างเดือนมกราคม 2568 ถึงมิถุนายน 2568 รวมระยะเวลา 6 เดือน กลุ่มตัวอย่างเชิงคุณภาพ ได้แก่ ครอบครัวของผู้ป่วยยาเสพติด ตัวแทนชุมชน เจ้าหน้าที่ท้องถิ่น จำนวน 34 คน เชิงปริมาณ ได้แก่ ผู้ป่วยยาเสพติดในชุมชน จำนวน 30 คน เครื่องมือการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง แบบประเมินการมีส่วนร่วม แบบประเมินพฤติกรรมการเสพยาเสพติด (ASI) แบบประเมินคุณภาพชีวิต (WHOQOL) แบบประเมินการทำหน้าที่ของครอบครัว (CFI) แบบประเมินความพร้อมในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม (SOCRATES) และแบบบันทึกการตรวจปัสสาวะเพื่อหาสารเสพติด วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติเชิงอนุมาณในการทดสอบก่อนหลังพัฒนาด้วยสถิติ Paired t-test และ McNemar's test สำหรับข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการศึกษา พบว่า พฤติกรรมการเสพยาเสพติดลดลงเป็นระดับปานกลาง คุณภาพชีวิตเพิ่มขึ้นเป็นระดับดี การทำหน้าที่ของครอบครัวดีขึ้นเป็นระดับดี ความพร้อมในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเพิ่มขึ้นเป็นระดับสูง การใช้สารเสพติดลดลงเป็นระดับต่ำ (6.42±3.15 วัน/เดือน) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (t = 7.42, 6.21, 4.56, 5.23, 6.42 ตามลำดับ) ผลการตรวจปัสสาวะพบว่ามีผู้ป่วยที่หยุดเสพสารเสพติดได้ร้อยละ 63.33 และมีการกลับไปเสพซ้ำเพียงร้อยละ 6.67 (McNemar's X2 = 13.78)
เอกสารอ้างอิง
United Nations Office on Drugs and Crime. World drug report 2022. Vienna: United Nations Office on Drugs and Crime; 2022.
United Nations Office on Drugs and Crime. Community based treatment and care for drug use and dependence: Information brief for Southeast Asia. UNODC Regional Office for Southeast Asia and the Pacific; 2020.
คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด. รายงานสถานการณ์ยาเสพติดของประเทศไทย ประจำปี พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด; 2567.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. การสำรวจความคิดเห็นของประชาชนเกี่ยวกับปัญหายาเสพติด พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2567.
จักรพันธ์ เพ็ชรภูมิ, กิตติพงษ์ พัฒนาศักดิ์, นิภา แก้วศรีงาม. การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยใช้ชุมชนเป็นฐานในพื้นที่ชายแดนภาคเหนือ. วารสารสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร. 2565;10(1):45-61.
สุวรรณา บัวเจริญ, ประภัสสร พรหมมา, ระพีพร คนเชื้อ. ปัจจัยแห่งความสำเร็จในการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบชุมชนมีส่วนร่วม: กรณีศึกษาชุมชนบ้านสะพานดำ จังหวัดเชียงใหม่. วารสารพยาบาลสาธารณสุข มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. 2564;35(2):142-157.
มณฑา ลิ้มทองกุล, วิโรจน์ วีรชัย, สมศักดิ์ ชุณหรัศมิ์. ประสิทธิผลของโปรแกรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน ในเขตสุขภาพที่ 7. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2563;29(6):1023-1035.
อรทัย วาจาสัตย์, ธีรศักดิ์ พิทักษ์กฤษดา, ปริศนา อัครพงษ์สวัสดิ์. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความสำเร็จในการบำบัดรักษาผู้ป่วยยาเสพติดตามโปรแกรม CBTx ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย. 2566;68(4):403-418.
นงลักษณ์ พรมจันทร์, วรรณา คงสุริยะนาวิน, ธีรพล สุขมาก. ผลของโปรแกรมการบำบัดยาเสพติดโดยใช้ชุมชนเป็นฐานร่วมกับแนวคิดสร้างแรงจูงใจในผู้ติดยาเสพติดจังหวัดสมุทรปราการ. วารสารพยาบาลสาธารณสุข. 2562;33(3):56-71.
Kemmis S, McTaggart R. Participatory action research: Communicative action and the public sphere. In: Denzin NK, Lincoln YS, editors. The SAGE handbook of qualitative research. 3rd ed. Sage Publications; 2005. p. 559-603.
พัฒนพงศ์ คชเสนี, สุวัฒนพล สวรรค์ปัญญาเลิศ, สุภัทร ชูประดิษฐ์. รูปแบบการประยุกต์ใช้แนวคิดบูรณาการการบำบัดแก้ไขฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติด กรณีศึกษาชุมชนเข้มแข็งแห่งหนึ่งในจังหวัดกำแพงเพชร. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2565;15(3):122-133.
โรงพยาบาลยางตลาด. รายงานผลการดำเนินงานการบำบัดผู้ป่วยยาเสพติด ประจำปีงบประมาณ 2567. กาฬสินธุ์: โรงพยาบาลยางตลาด; 2567.
Nguyen TH, Salamanca FP, Cheng WS. Implementation of community-based treatment program for methamphetamine use disorder in Southeast Asia: Process evaluation. Int J Drug Policy. 2023;113:103920.
