การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย อำเภอคลองใหญ่ จังหวัดตราด
คำสำคัญ:
สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง, การพัฒนารูปแบบ, การมีส่วนร่วมบทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) ในลักษณะเป็นวงรอบ วิเคราะห์ข้อมูลแบบผสานวิธี มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการในการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในอำเภอคลองใหญ่ 2) เพื่อพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงโดยใช้การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายอำเภอคลองใหญ่ จังหวัดตราด และ 3) เพื่อประเมินผลการใช้รูปแบบการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงโดยใช้การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายที่พัฒนาขึ้น กลุ่มตัวอย่างในการวิจัย จำนวน 128 คน ได้จากการกำหนดกลุ่มตัวอย่างโดยคำนวณสัดส่วนจากตารางของเครจซี่ และมอร์แกนและเลือกแบบเจาะจง ประกอบด้วยภาคีเครือข่าย 5 ภาคส่วน ได้แก่ ภาคสาธารณสุข ภาคท้องถิ่น ภาคประชาชน ภาคสังคม และผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง เครื่องมือในการวิจัย ได้แก่ 1) แบบสัมภาษณ์ 2) แบบสอบถาม 3) แบบสังเกต และ4) แนวทางสรุปการถอดบทเรียน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยจำนวนร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน วิเคราะห์เปรียบเทียบความแตกต่างคะแนนของความสามารถในการประกอบกิจวัตรประจำวัน ดัชนีบาร์เธลเอดีแอล (ADL) ด้วยสถิติทดสอบ Paired Samples t-test และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis)
ผลการวิจัย พบว่า 1) สภาพปัญหาและความต้องการในการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในอำเภอคลองใหญ่ มีข้อจำกัดในการเข้าถึงบริการสาธารณสุข โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ป่วยติดเตียงและผู้พิการ การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรสู่สังคมผู้สูงอายุ ทำให้ผู้ดูแลต้องออกไปประกอบอาชีพนอกบ้านไม่มีเวลาดูแล ส่งผลให้ต้องพึ่งพาเพื่อนบ้านหรือลูกหลานในบ้านดูแล ประกอบกับส่วนใหญ่จะมีรายได้ค่อนข้างน้อย การเข้าถึงสิทธิและบริการของผู้สูงอายุบางรายที่ขาดเอกสารบัตรประจำตัวประชาชน ไม่มีสัญชาติหรือมีสองสัญชาติ และระบบการดูแลช่วยเหลือจากภาคส่วนต่างๆ ยังไม่ครอบคลุม 2) ภายหลังการนำรูปแบบการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายมาใช้ ระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงมีระดับคุณภาพชีวิตอยู่ในระดับดีและคะแนนของความสามารถในการประกอบกิจวัตรประจำวัน ดัชนีบาร์เธลเอดีแอล (ADL) สูงกว่าก่อนนำรูปแบบมาใช้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 และ 3) ภายหลังการนำรูปแบบมาใช้ ภาคีเครือข่ายในพื้นที่อำเภอคลองใหญ่ มีระดับการมีส่วนร่วมในการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง อยู่ในระดับมากที่สุด
เอกสารอ้างอิง
World Economic Forum. The Global Risks Report 2025. 20th ed. Geneva: World Economic Forum; 2025.
World Health Organization. World health statistics 2024: monitoring health for the SDGs, sustainable development goals. Geneva: WHO; 2024.
HelpAge International. Population Ageing in Lower- and Middle-income Countries. Celebrating 40 Years of HelpAge International. London: HelpAge International; 2024.
กรมกิจการผู้สูงอายุ. มาตรการขับเคลื่อนระเบียบวาระแห่งชาติ เรื่อง สังคมสูงอายุ (ฉบับปรับปรุง). พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง; 2562.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดตราด. ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ จังหวัดตราด (HDC). ตราด: ร้านตราดการพิมพ์; 2564.
กองบัญชาการป้องกันชายแดนจันทบุรีและตราด. รายงานผลการดำเนินงานประจำปี 2565. จันทบุรี: กองบัญชาการป้องกันชายแดนจันทบุรีและตราด; 2565.
Augustin T, Bayen E, Locquet M, Ehses F, Giet D, Guillaume M, et al. Informal caregivers of dependent older adults: Their physical and mental health, social support, and needs. Arch Gerontol Geriatr. 2018;75:195–203.
Lu N, Zhang Y, Zhang M, Yang M, Cai J. Social support and quality of life among older adults with disabilities in rural China: A cross-sectional study. BMC Geriatr. 2020;20(1):1–9.
Wang H, Zhao Y, Zhang L, Wang J, Li X. Factors associated with hospitalization among community-dwelling older adults with disabilities in China. Int J Environ Res Public Health. 2019;16(18):3317.
Krejcie RV, Morgan DE. Determining Sample Size for Research Activities. J Educ Psychol Meas. 1970;30(3):608–9.
อติญาณ์ ศรเกษตริน, อัจฉราวดี ศรียะศักดิ์, สถาพร แถวจันทึก, วารุณี เกตุอินทร์, วิไลวรรณ คมขำ. การวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ตำบลธงชัย จังหวัดเพชรบุรี. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้. 2564;8(1):85–99.
วัทธิกร นาถประนิล, สุมัทนา กลางคาร, กษมา วงษ์ประชุม. การพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายสุขภาพเพื่อป้องกันการขาดสารไอโอดีนในหญิงตั้งครรภ์ ตำบลรอบเมือง อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น. 2565;4(2):177.
อภิชาติ สานุสันติ์, เทอดศักดิ์ พรหมอารักษ์, วรพจน์ พรหมสัตยพรต. การพัฒนากระบวนการยกระดับคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุในโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตำบลสำโรงพลัน อำเภอไพรบึง จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2565;9(03):19.
ธนัชพร ปักษาพันธ์, สุคนธ์ทิพย์ บัวแดง. การพัฒนารูปแบบการป้องกันภาวะซึมเศร้าของผู้สูงอายุโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน ในเขตตำบลนาตาล อำเภอนาตาล จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ. 2567;3(2):24–38.
ยศ วัชระคุปต์, วรรณภา คุณากรวงศ์, พสิษฐ์ พัจนา, สาวิณี สุริยันรัตกร. ประสิทธิผลของบริการการดูแลระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง: กรณีศึกษาจังหวัดอุดรธานี. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข. 2561;12(4):608–24.
ชาญชัย เหลาสาร, กัลยา ไชยสัตย์, วชิราภรณ์ วิทยาขาว. การดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงแบบมีส่วนร่วมของศูนย์ดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเวียง ตำบลกระเดียน อำเภอตระการพืชผล จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2562;29(5):813–21.
นันทิกานต์ หวังจิ, อมรรัตน์ แสงสุวรรณ์. พัฒนารูปแบบการดูแลต่อเนื่องสำหรับผู้ป่วยสูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้. 2565;9(1):241–56.
เบญจวรรณ ช่วยเต็ม, สุคนธา คงศีล, สุขุม เจียมตน, สัมฤทธิ์ ศรีธำรงสวัสดิ์, เพ็ญพักตร์ อุทิศ. การรับบริการดูแลระยะยาวและการสนับสนุนทางสังคมที่มีความสัมพันธ์ต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2566;32(2):S296–309.
ประเสริฐ เก็มประโคน, มณฑิชา เจนพานิชทรัพย์, วิไลพร คลีกร. การพัฒนาระบบการดูแลระยะยาวและเข้าถึงบริการ สำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง พื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9. 2565;16(1):1–15.
นวรัตน์ ปัญจธนทรัพย์. การพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุที่ต้องพึ่งพาตนเองในเขตอำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 2567 มิ.ย. 8]. เข้าถึงได้จาก: https://bkkthon.ac.th/home/user_files/department/department-24/files/2563/63_6.pdf
สิริธร บัวแก้ว, ปิยากร หวังมหาพร. คุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุตำบลคึกคัก อำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา. สหวิทยาการและความยั่งยืนปริทรรศน์ ไทย. 2562;8(2):241–8.
รัถยานภิศ รัชตะวรรณ, ธมลวรรณ แก้วกระจก, วรรณรัตน์ จงเขตกิจ, ปิยะพร พรหมแก้ว, ดาลิมา สำแดงสาร, ดลปภัฎ ทรงเลิศ. กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาสุขภาวะ. วารสารเทคโนโลยีภาคใต้. 2561;11(1):231–8.
ขวัญชัย กาแก้ว, สุพิชญา ศุภพิพัฒน์. Age-friendly built environments สุขตามวัย: สิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุ. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: กลุ่มวิจัยสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างเพื่อสุขภาวะ; 2560.
ธีรนันท์ วรรณศิริ, ดวงพร ผาสุวรรณ. การมีส่วนร่วมของชุมชนในการดูแลผู้สูงอายุติดบ้านและติดเตียงในจังหวัดนครปฐม. วารสารพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยคริสเตียน. 2564;8(2):34–53.
ละอองจันทร์ คำภิรานนท์, เสกสรร คงอาชีวกิจ, จำเนียร สุวรรณชาติ. การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงแบบมีส่วนร่วมในชุมชน อำเภอวังสมบูรณ์ จังหวัดสระแก้ว. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2567;9(4):269–77.
อุบลวรรณา ภวกานันท์, ศรัณย์ กอสนาน. รูปแบบการมีส่วนร่วมในการสนับสนุนการปรับตัวทางสังคมของผู้สูงอายุโดยองค์กรเครือข่าย. วารสารสังคมศาสตร์ปัญญาพัฒน์. 2567;6(2):87–100.
