การพัฒนารูปแบบการเสริมพลังในครอบครัวผู้ป่วยจิตเวชเพื่อส่งเสริมการรับประทานยาต่อเนื่องโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน
คำสำคัญ:
การเสริมพลังในครอบครัว, ผู้ป่วยจิตเวช, การรับประทานยาต่อเนื่อง, การมีส่วนร่วมของชุมชนบทคัดย่อ
การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการรับประทานยาต่อเนื่องของผู้ป่วยจิตเวช 2) พัฒนารูปแบบการเสริมพลังในครอบครัวผู้ป่วยจิตเวชเพื่อส่งเสริมการรับประทานยาต่อเนื่องโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน 3) ประเมินความเหมาะสมและความเป็นไปได้ของรูปแบบฯ และ 4) ศึกษาผลของการใช้รูปแบบฯ ดำเนินการวิจัย 4 ขั้นตอน คือ 1) ศึกษาสถานการณ์และความต้องการ 2) พัฒนารูปแบบ 3) ทดลองใช้รูปแบบ และ 4) ปรับปรุงรูปแบบ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ผู้ป่วยจิตเวช 12 คน ครอบครัวผู้ป่วย 10 ครอบครัว บุคลากรสาธารณสุข 5 คน และผู้นำชุมชน/อสม. 5 คน ดำเนินการวิจัย ระหว่างเดือน มีนาคม 2567 ถึง พฤษภาคม 2568 เครื่องมือวิจัยได้แก่ แบบประเมินการรับประทานยา แบบประเมินความรู้ ทัศนคติ และทักษะของครอบครัว และแบบประเมินการมีส่วนร่วมของชุมชน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและ Paired t-test
ผลการวิจัยพบว่า หลังการใช้รูปแบบฯ ผู้ป่วยมีคะแนนการรับประทานยาต่อเนื่องเพิ่มขึ้นจาก 22.67 เป็น 31.33 (p<0.001) ครอบครัวมีคะแนนความรู้เพิ่มขึ้นจาก 2.50 เป็น 4.30 คะแนนทัศนคติเพิ่มขึ้นจาก 16.80 เป็น 21.90 และคะแนนทักษะเพิ่มขึ้นจาก 14.70 เป็น 20.60 (p<0.001) ชุมชนมีคะแนนการมีส่วนร่วมเพิ่มขึ้นจาก 25.80 เป็น 40.20 (p<0.001) ผู้เข้าร่วมการวิจัยมีความพึงพอใจต่อรูปแบบในระดับมากที่สุด (=4.55, SD±0.57)
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Mental Health ATLAS 2020 [Internet]. 2020 [cited 2022 March 15]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240036703
Department of Mental Health. Mental Health Statistics Annual Report 2019. Bangkok: Department of Mental Health, Ministry of Public Health Thailand; 2019.
Maneesakorn S, Robson D, Gournay K, Gray R. An RCT of adherence therapy for people with schizophrenia in Chiang Mai, Thailand. J Clin Nurs 2007; 16(7): 1302-1312.
Higashi K, Medic G, Littlewood KJ, Diez T, Granström O, De Hert M. Medication adherence in schizophrenia: factors influencing adherence and consequences of nonadherence, a systematic literature review. Ther Adv Psychopharmacol 2013; 3(4): 200-218.
รุ่งนภา จันทรา, ดาราวรรณ รองเมือง, พิมพิไล ลิ้มสุขนิรันดร์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการรับประทานยาต่อเนื่องของผู้ป่วยจิตเวช โรงพยาบาลพระศรีมหาโพธิ์. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย 2561; 63(3): 273-286.
Novick D, Haro JM, Suarez D, Perez V, Dittmann RW, Haddad PM. Predictors and clinical consequences of non-adherence with antipsychotic medication in the outpatient treatment of schizophrenia. Psychiatry Res 2010; 176(2-3): 109-113.
Rappaport J. Terms of empowerment/exemplars of prevention: toward a theory for community psychology. Am J Community Psychol 1987; 15(2): 121-148.
วัชรี ทองคำ, เพ็ญพักตร์ อุทิศ, จินตนา พุทธเมตะ. ผลของโปรแกรมการเสริมพลังอำนาจครอบครัวในการดูแลผู้ป่วยจิตเวช. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย 2562; 27(3): 176-187.
ฉวีวรรณ สุวรรณชาติ, พิมพ์รำไพ บัวขาว, บรรณากิจ โลจนาภิวัฒน์. ผลของโครงการเสริมสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนในการดูแลผู้ป่วยจิตเวช. วารสารพยาบาลทหารบก 2559; 17(2): 51-60.
Agrest M, Mascayano F, Ardila-Gómez S, Alapé-Girón A, Noel R, Lopez M, et al. Implementing a mental health care program and community-based training in a resource-limited context: A qualitative analysis of the Bolivian experience. Int J Ment Health Syst 2019; 13(1): 1-13.
กรมสุขภาพจิต. รายงานประจำปี 2564. กรุงเทพฯ: กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข; 2564.
โรงพยาบาลหนองสองห้อง. รายงานการดำเนินงานจิตเวชโรงพยาบาลหนองสองห้อง ประจำปี 2564. ขอนแก่น: โรงพยาบาลหนองสองห้อง; 2564.
Gibson CH. A concept analysis of empowerment. J Adv Nurs 1991; 16(3): 354-361.
Dixon L, McFarlane WR, Lefley H, Lucksted A, Cohen M, Falloon I, et al. Evidence-based practices for services to families of people with psychiatric disabilities. Psychiatr Serv 2001; 52(7): 903-910.
Rummel-Kluge C, Kissling W. Psychoeducation for patients with schizophrenia and their families. Expert Rev Neurother 2008; 8(7): 1067-1077.
Soukup SR. The center for nursing advocacy. Nurs Outlook 2000; 48(1): 40-42.
Suchsing R, Tepsuriyanon S, Viriyachaiyo P. The development of family empowerment program for schizophrenia patients. J Psychiatr Assoc Thailand 2020; 65(4): 315-328.
Sungur MZ, Güner P, Üstün B, Çetin I, Soygür H. Optimal treatment for schizophrenia: a service user perspective and the need for an integrated approach. Psychiatr Q 2011; 82(4): 299-310.
ชุติมา อรรคลีพันธุ์, สมนึก สกุลหงส์โสภณ, วีรยา จึงสมเจตไพศาล. ประสิทธิผลของโปรแกรมการเยี่ยมบ้านต่อการรับประทานยาต่อเนื่องของผู้ป่วยจิตเภท. วารสารการพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต 2561; 32(2): 57-71.
Cohen JM, Uphoff NT. Participation's place in rural development: seeking clarity through specificity. World Dev 1980; 8(3): 213-235.
ศศิธร เดชะ, วีณา เที่ยงธรรม, วรรณา คงสุริยะนาวิน. การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชที่บ้านโดยชุมชนมีส่วนร่วม. วารสารพยาบาลทหารบก 2562; 20(2): 244-253.
Maneesakorn S, Robson D, Gournay K, Gray R. An RCT of adherence therapy for people with schizophrenia in Chiang Mai, Thailand. J Clin Nurs 2007; 16(7): 1302-1312.
จินตนา พุทธเมตะ, อาภาพร เผ่าวัฒนา, สุนีย์ ละกำปั่น. ผลของโปรแกรมการมีส่วนร่วมของชุมชนต่อการเสริมสร้างพลังอำนาจในการดูแลผู้ป่วยจิตเวชของญาติ. วารสารพยาบาลสาธารณสุข 2559; 30(1): 26-41.
Kaplan K, Salzer MS, Brusilovskiy E. Community participation as a predictor of recovery-oriented outcomes among emerging and mature adults with mental illnesses. Psychiatr Rehabil J 2012; 35(3): 219-229.
