ความชุกและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุที่มีอาการข้อเข่าเสื่อมในคลินิกโรคเรื้อรัง โรงพยาบาลมะนัง จังหวัดสตูล
คำสำคัญ:
โรคข้อเข่าเสื่อม, ผู้สูงอายุ, คุณภาพชีวิตบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาความชุกของโรคข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุที่เข้ารับบริการในคลินิกโรคเรื้อรัง โรงพยาบาลมะนัง จังหวัดสตูล (2) ประเมินระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุที่มีโรคข้อเข่าเสื่อมตามระดับความรุนแรงของโรค และ (3) ศึกษาปัจจัยด้านประชากรศาสตร์ ปัจจัยด้านสุขภาพ และปัจจัยด้านพฤติกรรมที่มีความสัมพันธ์กับโรคข้อเข่าเสื่อมและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ การวิจัยใช้รูปแบบวิจัยเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวาง กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุอายุ 60 ปีขึ้นไป จำนวน 308 คน ที่มีโรคเรื้อรัง โดยสุ่มตัวอย่างอย่างง่าย ครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แบบประเมินความรุนแรงของโรคข้อเข่าเสื่อม (Oxford Knee Score ฉบับภาษาไทย) และแบบวัดคุณภาพชีวิต EQ-5D-5L ฉบับภาษาไทย การวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Chi-square test, t-test, logistic regression และ multiple linear regression
ผลการวิจัยพบว่า ผู้สูงอายุมีอาการปวดเข่าเรื้อรังร้อยละ 35.1 (95% CI: 29.9–40.5) แต่ได้รับการวินิจฉัยอย่างเป็นทางการเพียงร้อยละ 8.8 ในกลุ่มที่มีอาการปวดเข่า มีเพียงร้อยละ 25.0 ที่ได้รับการวินิจฉัย ส่งผลให้เกิดช่องว่างการวินิจฉัยสูงถึงร้อยละ 75.0 ผู้ที่มีอาการปวดเข่ามีคะแนนคุณภาพชีวิต (VAS Score) ต่ำกว่าผู้ที่ไม่มีอาการอย่างมีนัยสำคัญ (71.07±14.79 เทียบกับ 81.97±10.22, p<0.001) ปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคคือค่าดัชนีมวลกายเกินเกณฑ์ (Adjusted OR = 3.52, 95% CI: 2.11–5.87) ในขณะที่การออกกำลังกายและคะแนน Oxford Knee Score ที่สูงขึ้นมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับคุณภาพชีวิต (r = 0.492, p<0.001)
เอกสารอ้างอิง
United Nations. (2022). World population prospects 2022. Department of Economic and Social Affairs, Population Division. https://population.un.org/wpp
United Nations. (2024). World social report 2024: Demographic megatrends. Department of Economic and Social Affairs, Population Division. https://www.un.org/development/desa/dspd/world-social-report
Xie, F., Kovic, B., Jin, X., He, X., Wang, M., Silvestre, C., & Wong, H. (2021). A comprehensive review of patient-reported outcome measures for knee osteoarthritis: Measurement properties and practical considerations. Quality of Life Research, 30(8), 2063–2079.
Cross, M., Smith, E., Hoy, D., Nolte, S., Ackerman, I., Fransen, M., ... March, L. (2014). The global burden of hip and knee osteoarthritis: Estimates from the Global Burden of Disease 2010 study. Annals of the Rheumatic Diseases, 73(7), 1323–1330. https://doi.org/10.1136/annrheumdis-2013-204763
Cui, A., Li, H., Wang, D., Zhong, J., Chen, Y., & Lu, H. (2020). Global, regional prevalence, incidence and risk factors of knee osteoarthritis in population-based studies. EBioMedicine, 47, 388–398. https://doi.org/10.1016/j.ebiom.2019.11.044
Yahaya, I., Wright, T., Babatunde, O. O., Corp, N., Helliwell, T., Dikomitis, L., & Mallen, C. D. (2021). Prevalence of osteoarthritis in lower middle- and low-income countries: A systematic review and meta-analysis. Rheumatology International, 41(7), 1221–1231. https://doi.org/10.1007/s00296-021-04838-y
Li, H., George, L. K., & Wang, D. (2024). Global trends in knee osteoarthritis burden: Insights from the Global Burden of Disease Study 2019. Osteoarthritis and Cartilage, 32(1), 45–53. https://doi.org/10.1016/j.joca.2023.08.004
Blagojevic, M., Jinks, C., Jeffery, A., & Jordan, K. P. (2010). Risk factors for onset of osteoarthritis of the knee in older adults: A systematic review and meta-analysis. Osteoarthritis and Cartilage, 18(1), 24–33. https://doi.org/10.1016/j.joca.2009.08.010
Silverwood, V., Blagojevic-Bucknall, M., Jinks, C., Jordan, J. L., Protheroe, J., & Jordan, K. P. (2015). Current evidence on risk factors for knee osteoarthritis in older adults: A systematic review and meta-analysis. Osteoarthritis and Cartilage, 23(4), 507–515. https://doi.org/10.1016/j.joca.2014.11.019
Heidari, B. (2011). Knee osteoarthritis prevalence, risk factors, pathogenesis and features: Part I. Caspian Journal of Internal Medicine, 2(2), 205–212. https://doi.org/10.22088/cjim.2.2.205
Leifer, V. P., Katz, J. N., & Losina, E. (2022). The burden of OA—Health services and economics. Osteoarthritis and Cartilage, 30(1), 10–16. https://doi.org/10.1016/j.joca.2021.07.001
Luksameesate, P., Thepsuthammarat, K., Kunaseth, N., & Chueasuwanchai, A. (2023). Prevalence and associated factors of chronic knee pain among Thai adults: A national survey. BMC Musculoskeletal Disorders, 24, 765. https://doi.org/10.1186/s12891-023-06824-2
Kuptniratsaikul, V., Tosayanonda, O., Nilganuwong, S., & Thamalikitkul, V. (2002). The epidemiology of knee osteoarthritis in a rural Thai community: A population-based survey. Journal of the Medical Association of Thailand, 85(5), 554–562.
Tangtrakulwanich, B., Chongsuvivatwong, V., Geater, A., & Maungsan, N. (2006). Knee osteoarthritis in Buddhist monks: The effects of prostration. Journal of Orthopaedic Science, 11(5), 492–497. https://doi.org/10.1007/s00776-006-1044-2
จันทร์จิรา เกิดวัน, มลิวัลย์ สังวาลเพ็ชร์, และนราวัลลภ์ พรหมภาส. (2559). ความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับโรคข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุตำบลอัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม. วารสารสาธารณสุขชุมชน, 42(3), 322–331.
สมเกียรติยศ วรเดช, อัญชลี ขวัญเมือง, และ ชนิดา สุขเกษม. (2563). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงต่อโรคข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ อำเภอป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง. วารสารวิจัยและนวัตกรรมทางสุขภาพ, 3(2), 39–50.
Silangirn P, Chaichana K, Thummayot S, Srisuttha P, Sadjapong U, Chaipin E, Sapbamrer R, Thongtip S. Study of knee pain, fear of falling, and quality of life among community-dwelling older adults, Northern Thailand. Narra J. 2024 Aug;4(2):e915. doi: 10.52225/narra.v4i2.915. Epub 2024 Aug 13. PMID: 39280307; PMCID: PMC11391954.
Youngcharoen, P., & Aree-Ue, S. (2019). Predictors of quality of life among older adults with knee osteoarthritis in northern Thailand. Pacific Rim International Journal of Nursing Research, 23(1), 59–70.
Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). New York: John Wiley & Sons.
Ostelo, R. W., Deyo, R. A., Stratford, P., Waddell, G., Croft, P., Von Korff, M., Bouter, L. M., & de Vet, H. C. (2008). Interpreting change scores for pain and functional status in low back pain: Towards international consensus regarding minimal important change. Spine, 33(1), 90–94. https://doi.org/10.1097/BRS.0b013e31815e3a10
Hawker, G. A., Mian, S., Kendzerska, T., & French, M. (2011). Measures of adult pain: Visual Analog Scale for Pain (VAS Pain), Numeric Rating Scale for Pain (NRS Pain), McGill Pain Questionnaire (MPQ), Short‐Form McGill Pain Questionnaire (SF‐MPQ), Chronic Pain Grade Scale (CPGS), Short Form‐36 Bodily Pain Scale (SF‐36 BPS), and Measure of Intermittent and Constant Osteoarthritis Pain (ICOAP). Arthritis Care & Research, 63(S11), S240–S252. https://doi.org/10.1002/acr.20543
Porthao W, Roopsawang I, Aree-Ue S. Prevalence of Frailty and Its Association with Health Conditions among Community-Dwelling Older Adults with Knee Osteoarthritis. J Thai Nurse Midwife Counc [internet]. 2024 Oct. 15 [cited 2025 Aug. 16];39(04):519-35. available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/TJONC/article/view/269057
Lin, C. W., Wang, H. K., Wu, T. H., Lin, Y. C., Tsai, W. C., Chou, S. H., & Hsu, C. J. (2023). Validation of the Oxford Knee Score and the EQ-5D-5L in patients with knee osteoarthritis in Taiwan. Journal of Orthopaedic Surgery and Research, 18, 214. https://doi.org/10.1186/s13018-023-03651-3
Liang, Z., Xie, F., Hinman, R. S., Goh, S. L., Chua, N., & Thumboo, J. (2023). Psychometric properties of EQ-5D-5L and its associations with measures of function and pain in knee osteoarthritis: A cross-sectional study. Health and Quality of Life Outcomes, 21, 102. https://doi.org/10.1186/s12955-023-02133-1
Bair, M. J., Robinson, R. L., Katon, W., & Kroenke, K. (2003). Depression and pain comorbidity: A literature review. Archives of Internal Medicine, 163(20), 2433–2445. https://doi.org/10.1001/archinte.163.20.2433
Goldenberg, D. L. (2010). Pain/depression dyad: A key to a better understanding and treatment of functional somatic syndromes. American Journal of Medicine, 123(8), 675–682. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2010.01.014
