การพัฒนารูปแบบเป็นชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุแบบมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในเขตสุขภาพที่ 2

บทคัดย่อ

      การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษากระบวนการพัฒนารูปแบบเป็นชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในเขตสุขภาพที่ 2 และ (2) ประเมินผลลัพธ์ของการดำเนินงานรูปแบบดังกล่าวในพื้นที่ต้นแบบที่เป็นตัวแทนของประชากรในเขตสุขภาพที่ 2 ได้แก่ เทศบาลตำบลทุ่งหลวง จังหวัดสุโขทัย ซึ่งเป็นพื้นที่กึ่งชนบท และเทศบาลเมืองวิเชียรบุรี จังหวัดเพชรบูรณ์ ซึ่งเป็นพื้นที่กึ่งเมือง ภายใต้กรอบแนวคิดการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ตามแนวทางของ Crane และ O’Regan เพื่อให้ได้แนวทางพัฒนาและรูปแบบที่เหมาะสมกับบริบทของชุมชน กระบวนการดำเนินงานยึดหลัก 5 ขั้นตอน ได้แก่ การสังเกต การสะท้อนคิด การวางแผน การปฏิบัติ และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ โดยแบ่งการดำเนินงานออกเป็น 3 ระยะ คือ (1) การศึกษาสถานการณ์และบริบทพื้นที่ (2) การสร้างและพัฒนารูปแบบชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุแบบมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย และ (3) การประเมินผลและถอดบทเรียนรูปแบบการดำเนินงาน วิเคราะห์ข้อมูลแบบผสมผสาน (Mixed Methods)

      ผลการวิจัยพบว่า การพัฒนารูปแบบชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในเขตสุขภาพที่ 2 เกิดจากความร่วมมือของหลายภาคส่วน ได้แก่ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยบริการสุขภาพ องค์กรศาสนา ภาคเอกชน และประชาชนในชุมชน โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมทุกขั้นตอนตามกรอบขององค์การอนามัยโลก (WHO, 2007) ครอบคลุมทั้ง 8 ด้านของชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุ เทศบาลตำบลทุ่งหลวงเน้นการขับเคลื่อนผ่านกลไกชุมชนและอาสาสมัคร ส่วนเทศบาลเมืองวิเชียรบุรีเน้นการบูรณาการระบบบริการสุขภาพและสิ่งแวดล้อม ผลการประเมินหลังดำเนินโครงการพบว่า คุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุทั้งสองพื้นที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) ครอบคลุมทุกมิติ ได้แก่ สุขภาพกาย จิตใจ สัมพันธภาพทางสังคม และสิ่งแวดล้อม โดยเทศบาลตำบลทุ่งหลวงมีค่าเฉลี่ยคุณภาพชีวิตเพิ่มจาก 93.15 (SD = 10.53) เป็น 119.51 (SD = 6.17) ขณะที่เทศบาลเมืองวิเชียรบุรีเพิ่มจาก 91.64 (SD = 14.28) เป็น 98.58 (SD = 7.92) แสดงให้เห็นว่ารูปแบบดังกล่าวมีประสิทธิผลในการเสริมสร้างสุขภาวะและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุอย่างรอบด้าน