ผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชา อำเภอภูสิงห์ จังหวัดศรีสะเกษ
คำสำคัญ:
โปรแกรม , พฤติกรรม, โรคพยาธิใบไม้ตับ , พื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชาบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชา อำเภอภูสิงห์ จังหวัดศรีสะเกษ กลุ่มตัวอย่างแบ่งเป็น 2 กลุ่ม ๆ ละ 41 คน รวม 82 คน กลุ่มทดลอง คือ ประชาชนกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชา อำเภอภูสิงห์ จังหวัดศรีสะเกษ กลุ่มเปรียบเทียบ คือ ประชาชนกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชา อำเภอ ขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมที่ผู้วิจัยสร้างขึ้นเป็นระยะเวลา 12 สัปดาห์ กลุ่มเปรียบเทียบได้รับโปรแกรมปกติ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม 2 ครั้ง ก่อนและหลังการทดลอง ระหว่างวันที่ 10 กันยายน 2568 ถึงวันที่ 10 ธันวาคม 2568 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนานำเสนอด้วยค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน มัธยฐาน เปอร์เซนต์ไทล์ที่ 25 และ 75 เปรียบเทียบผลต่างค่าเฉลี่ยของคะแนนตัวแปรภายในกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบโดยใช้สถิติ paired t-test และระหว่างกลุ่มโดยใช้สถิติ ANCOVA กำหนดนัยสำคัญที่ระดับ 0.05
ผลการศึกษาพบว่า ก่อนการทดลองกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบมีผลต่างค่าเฉลี่ยของคะแนนการรับรู้อุปสรรค แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 เมื่อควบคุมอิทธิพลของคะแนนก่อนการทดลองแล้ว กลุ่มทดลองมีค่าเฉลี่ยคะแนนความรู้เรื่องโรคพยาธิใบไม้ตับ ทัศนคติต่อการป้องกันโรค การรับรู้โอกาสเสี่ยง การรับรู้ความรุนแรง การรับรู้ประโยชน์ การรับรู้อุปสรรค แรงสนับสนุนทางสังคม ความตั้งใจในการป้องกันโรค การรับรู้ความสามารถของตนเอง และพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05)
เอกสารอ้างอิง
องค์การอนามัยโลก. (2565). World Health Statistics 2025. Geneva: World Health Organization.
แผนยุทธศาสตร์เขตสุขภาพที่ 10. (2567). แนวทางการควบคุมโรคในเขตสุขภาพ.
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2563). รายงานสถานการณ์โรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์กรมควบคุมโรค.
กองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค. (2563). ข้อมูลโรคพยาธิใบไม้ตับในประเทศไทย.
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2559). แผนยุทธศาสตร์ทศวรรษกำจัดปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ปี พ.ศ. 2559-2568. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข.
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7. (2564). รายงานผลการดำเนินงานโครงการอีสานปลอดพยาธิ ปีงบประมาณ 2564. ขอนแก่น: สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7.
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10. (2564). สรุปผลการดำเนินงานป้องกันควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี เขตสุขภาพที่ 10. อุบลราชธานี: สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดศรีสะเกษ. (2564). รายงานประจำปี 2564 งานควบคุมโรคติดต่อ. ศรีสะเกษ: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดศรีสะเกษ.
สมาน อารีย์. (2566). ผลของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนกลุ่มเสี่ยง ตำบลบุสูง อำเภอวังหิน จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา, 8(3), 417-425.
Kaewpitoon, S. J., Rujirakul, R., Wakkuwattapong, P., Benjaoran, F., Norkaew, J., Kujapun, J., Ponphimai, S., Chavenkun, W., Kompor, P., Padchasuwan, N., & Kaewpitoon, N. (2016). Development of a health education modification program regarding liver flukes and cholangiocarcinoma in high-risk areas of Nakhon Ratchasima province using self-efficacy and motivation theory. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 17(6), 2947–2951.
ปรัชญา รักษานา. (2562). ผลของโปรแกรมสุขศึกษาเพื่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับในนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4-6 อำเภอโนนแดง จังหวัดนครราชสีมา. วารสารวิชาการ สคร. 9, 25(2), 45-55.
ศุภกานต์ กันสูง, & สุคนธ์ทิพย์ บัวแดง. (2566). ผลของการสร้างการมีส่วนร่วมและแรงสนับสนุนทางสังคมในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการป้องกันและควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับและโรคมะเร็งท่อน้ำดี. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ, 2(3), 130-136.
อัจฉราพรรณ ชั่งยนต์, และชัยธัช จันทร์สมุด. (2564). ผลของการส่งเสริมเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคเพื่อป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ, 14(1), 25-31.
นิภาพร ปัญญาทิพย์, อักษรา ทองประชุม, และกรรณิการ์ ณ ลำปาง. (2564). ผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดูแลตนเองต่อความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพชุมชน, 1(2), 14-21.
Lemeshow, Stanley. WHO ; Date. Chichester [England] ; New York : J. Wiley for the World Health Organization, 1990. ; Description. xii, 239 p. : ill.
ธนกร จันทาคึมบง, ชาญชัยณรงค์ ทรงคาศรี, & พงษ์สวัสดิ์ รัตนแสง. (2557). การประยุกต์แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพร่วมกับกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 23(5), 822-831.
ศิวัชญ์ ทองนาเมือง, & รุจิรา ดวงสงค์. (2555). ประสิทธิผลของโปรแกรมสุขศึกษาโดยการประยุกต์ใช้แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพร่วมกับแรงสนับสนุนทางสังคม เพื่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับและโรคมะเร็งท่อน้ำดีในนักเรียนประถมศึกษา อำเภอเมยวดี จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิจัย มข. (บศ.), 12(2), 80-89.
กิตติศักดิ์ ประครองใจ, สุมัทนา กลางคาร, และสมศักดิ์ ศรีภักดี. (2564). การพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับแบบมีส่วนร่วม ตำบลพรสาราญ อำเภอคูเมือง จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน, 7(4), 87-97.
Panithanang, B., Srithongklang, W., Kompor, P., Pengsaa, P., Kaewpitoon, N., Wakkhuwattapong, P., & Kaewpitoon, S. J. (2018). The Effect of Health Behavior Modification Program for Liver Fluke Prevention among the Risk Group in Rural Communities, Thailand. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 19(9), 2673–2680. https://doi.org/10.22034/APJCP.2018.19.9.2673
Kaewpitoon, S. J., Thanapatto, S., Nuathong, W., Rujirakul, R., Wakkuwattapong, P., Norkaew, J., & Kaewpitoon, N. (2016). Effectiveness of a Health Educational Program Based on Self-Efficacy and Social Support for Preventing Liver Fluke Infection in Rural People of Surin Province, Thailand. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 17(3), 1111–1114. https://doi.org/10.7314/APJCP.2016.17.3.1111
Padchasuwan, N., Kaewpitoon, S. J., Rujirakul, R., Wakkuwattapong, P., Norkaew, J., Kujapun, J., & Kaewpitoon, N. (2016). Modifying Health Behavior for Liver Fluke and Cholangiocarcinoma Prevention with the Health Belief Model and Social Support Theory. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 17(8), 3721–3725. https://doi.org/10.14456/apjcp.2016.160
ปัญญาพร ชมบ้านแผ้ว และปวีณา ลิมปิทีปราการ. (2565). ผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับตามทฤษฎีการเรียนรู้เพื่อการเปลี่ยนแปลงของประชาชน ตำบลโคกสะอาด อำเภอน้ำขุ่น จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารสุขภาพและสาธารณสุขศึกษา, 29(1), 1-15.
สมชาย บุญตะวัน. (2567). ประสิทธิผลของโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับประชาชนกลุ่มเสี่ยงตำบลบ้านไทย อำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารสาธารณสุขและสุขภาพศึกษา, 4(2), 268010.
