รูปแบบการเสริมสร้างพลังอำนาจเพื่อส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในมารดาวัยรุ่นหลังคลอด
คำสำคัญ:
การเสริมสร้างพลังอำนาจ, การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่, มารดาวัยรุ่น, ระบบบริการสุขภาพบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงสำรวจครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและนำเสนอรูปแบบการเสริมสร้างพลังอำนาจเพื่อส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในมารดาวัยรุ่นหลังคลอด ให้สอดคล้องกับบริบทระบบบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิของประเทศไทย การดำเนินการวิจัยอาศัยการสังเคราะห์องค์ความรู้จากการทบทวนวรรณกรรม งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง แนวคิดการเสริมสร้างพลังอำนาจของ Gibson และแนวคิดการสนับสนุนทางสังคมของ House ร่วมกับการศึกษาสถานการณ์จริงจากมารดาวัยรุ่นหลังคลอดและบุคลากรสุขภาพในพื้นที่ โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพและการวิเคราะห์เชิงพรรณนาเป็นหลัก
ผลการวิจัยพบว่า มารดาวัยรุ่นหลังคลอดเผชิญข้อจำกัดด้านความรู้ ทักษะ และความเชื่อมั่นในบทบาทมารดา โดยเฉพาะในระยะหลังคลอดช่วงแรก ส่งผลต่อการเริ่มต้นและการคงการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างต่อเนื่อง ปัจจัยสำคัญที่เอื้อต่อความสำเร็จ ได้แก่ การสนับสนุนจากครอบครัวและบุคลากรสุขภาพอย่างต่อเนื่อง ทั้งด้านอารมณ์ ข้อมูลข่าวสาร และการช่วยเหลือเชิงปฏิบัติ จากการสังเคราะห์ข้อมูล ผู้วิจัยได้พัฒนารูปแบบการเสริมสร้างพลังอำนาจที่ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ 1) การเสริมสร้างความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ 2) การเสริมสร้างความเชื่อมั่นและศักยภาพในการตัดสินใจของมารดาวัยรุ่น 3) การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของครอบครัวและเครือข่ายสนับสนุน และ 4) การสนับสนุนอย่างต่อเนื่องจากระบบบริการสุขภาพและชุมชน ผลการประเมินรูปแบบโดยผู้ทรงคุณวุฒิพบว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสม ความครอบคลุม และความเป็นไปได้ในการนำไปใช้ในระดับดีถึงดีมาก โดยเฉพาะความสอดคล้องกับบทบาทของพยาบาลและระบบบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization.(2023). Infant and young child feeding. Geneva: WHO; 2023.
World Health Organization, UNICEF.(2003). Global strategy for infant and young child feeding. Geneva: WHO; 2003.
Victora CG, Bahl R, Barros AJD, França GVA, Horton S, Krasevec J, et al.(2016). Breastfeeding in the 21st century: epidemiology, mechanisms, and lifelong effect. Lancet. 2016;387(10017):475–90.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2568). โครงการภาคีร่วมใจส่งรักส่งนมจากอกแม่สู่ลูก. [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [สืบค้นเมื่อ 20 ธันวาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.hfocus.org/content/2025/03/33489
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2568). การประชุมเพื่อระดมความคิดร่วมกับภาคีเครือข่าย. [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [สืบค้นเมื่อ 20 ธันวาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.hfocus.org/content/2025/06/34500
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2568). การประชุมเพื่อระดมความคิดเพื่อขับเคลื่อนและยกระดับนโยบายการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว 6 เดือน สู่นโยบายแห่งชาติ. [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [สืบค้นเมื่อ 20 ธันวาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://anamai.moph.go.th/th/news-anamai/44296
SmithBattle L.(2013). Teen mothers’ experiences of breastfeeding. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs. 2013;42(2):145–55.
Meedya S, Fahy K, Kable A.(2010). Factors that positively influence breastfeeding duration to 6 months. Women Birth. 2010;23(4):135–45.
Rollins NC, Bhandari N, Hajeebhoy N, et al.(2016). Why invest, and what it will take to improve breastfeeding practices? Lancet. 2016;387(10017):491–504.
สุภัสสร เลาะหะนะ, พัชนียา เชียงตา, พรนิภา ดีมงคล, ชิดชนก พันธ์ป้อม, ณัฏฐ์นรี คำอุไร, นัยนา ภูลม.(2564). ผลของโปรแกรมการมีส่วนร่วมของครอบครัวต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว 6 เดือน ในมารดาวัยรุ่นที่มีบุตรคนแรก. วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล. 2564;27(1):91–105.
มยรุา เรืองเสรี และวราทิพย์ แก่นการ.(2562). การศึกษาปัจจัยทำนายระยะเวลาการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในมารดาวัยรุ่นที่มารับบริการที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในจังหวัดอุบลราชธานี. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ. 2562;37(1):195-204.
นัยนา ภูลม, จินตนา วัชสินธุ์, และนุจรี ไชยมงคล. (2561). นิเวศวิทยาครอบครัว: ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพัฒนาการเด็กวัยเตาะแตะ. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครราชสีมา, 22(1), 18-36.
พรนิภา ดีมงคล, ปิยะนันท์ ลิมเรืองรอง, วรรณา พาหุวัฒนกร, ดิฐกานต์ บริบูรณ์หิรัญสาร.(2563). ปัจจัยทำนายน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นในขณะตั้งครรภ์ของสตรีที่มีภาวะน้ำหนักเกินและอ้วน. Nurs Sci J Thai. 2563;38(2):46–58.
ชิดชนก พันธ์ป้อม, พรนิภา วงษ์มาก, พัชนียา เชียงตา, ณัฏฐ์นรี คำอุไร.(2568). ผลของโปรแกรมส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ต่อความรู้และอัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว 6 เดือนในมารดาที่ทำงานนอกบ้าน. วารสารพยาบาลเกื้อการุณย์. 2568;32(1):49-63.
Gibson CH.(1995). The process of empowerment in mothers of chronically ill children. J Adv Nurs. 1995 Jun;21(6):1201-10. doi: 10.1046/j.1365-2648.1995.21061201.x. PMID: 7665789.
