ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะปากแห้งของผู้สูงอายุในประเทศไทย
คำสำคัญ:
ปากแห้ง , น้ำลายน้อย , ผู้สูงอายุ , การประเมินสุขภาพช่องปาก , สำรวจสภาวะช่องปากบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สถานการณ์และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะปากแห้งในผู้สูงอายุไทย โดยใช้ข้อมูลทุติยภูมิจากการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติครั้งที่ 9 พ.ศ. 2566 กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้สูงอายุอายุ 60–74 ปี จำนวน 5,842 คน จาก 25 จังหวัดทั่วประเทศ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์ถดถอยเชิงเส้น และการวิเคราะห์โมเดลเส้นทาง
ผลการศึกษาพบว่า ร้อยละ 11–25 ของผู้สูงอายุมีภาวะปากแห้งที่อยู่ในระดับต่ำ จากการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างเพศ พบว่าเพศหญิงจะมีภาวะปากแห้งสูงกว่าเพศชาย (OR=1.640, p=.006) และมีปัจจัยอื่นๆที่สัมพันธ์กับภาวะดังกล่าว ได้แก่ โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง โรคมะเร็ง และพฤติกรรมการสูบบุหรี่ในระยะยาว (p < .05) รวมถึงภาวะปากแห้งมีความสัมพันธ์กับปัญหาในช่องปาก เช่น ฟันสึก ฟันผุที่รากฟัน ค่าดัชนีสภาพเหงือก (Gingival index) และจำนวนฟันที่เหลือน้อยกว่า 20 ซี่ (p< .05) อย่างมีนัยสำคัญ
เอกสารอ้างอิง
Thomson WM.(2015). Dry mouth and older people. Aust Dent J. 2015;60(Suppl 1):54–63.
Pérez-Jardón A, Pérez-Sayáns M, Peñamaría-Mallón M, Otero-Rey E, Velasco-Ortega E, López-López J, et al.(2022). Xerostomia, the perception of general and oral health and health risk behaviors in people over 65 years of age. BMC Geriatr. 2022;22(1):982.
Porter SR, Scully C.(2000). Oral manifestations of systemic disease. BMJ. 2000;321(7254):1420.
Sen S, Kumar S, Chakraborty R, Srivastava S, Mishra G, Choudhary A.(2020). Prevalence and risk factors of root caries in the geriatric population in the rural sector. J Fam Med Prim Care. 2020;9(2):771–6.
Hayes M, Da Mata C, Cole M, McKenna G, Burke F, Allen PF.(2016). Risk indicators associated with root caries in independently living older adults. J Dent. 2016;51:8–14.
Navazesh M, Kumar SKS.(2008). Measuring salivary flow: challenges and opportunities. J Am Dent Assoc. 2008;139(Suppl):35S–40S.
Villa A, Connell CL, Abati S.(2015). Diagnosis and management of xerostomia and hyposalivation. Ther Clin Risk Manag. 2015;11:45–51.
Fornari CB, Maier J, Lacerda CF, Silva DF, Hugo FN.(2021). Prevalence of xerostomia and its association with systemic diseases and medications in the elderly: a cross-sectional study. Int J Dent Hyg. 2021;19(1):e28–e35.
Kotronia E, Wannamethee SG, Papacosta AO, Whincup PH, Lennon LT, Watt RG, et al.(2021). Oral health and all-cause, cardiovascular disease, and respiratory mortality in older people. Sci Rep. 2021;11:16452.
Gupta A, Epstein JB, Sroussi HY.(2006). Hyposalivation in elderly patients. J Can Dent Assoc. 2006;72(9):841–6.
Sreebny LM.(2000). Saliva in health and disease: an appraisal and update. Int Dent J. 2000;50(3):140–61.
สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย.(2563). รายงานผลการดำเนินงานแผนงานทันตสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุประเทศไทย พ.ศ. 2558–2565. กรุงเทพฯ: สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย.
กรมอนามัย.(2567). รายงานผลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ ครั้งที่ 9 ประเทศไทย พ.ศ. 2566. นนทบุรี: สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.
World Health Organization.(2013). Oral health surveys: basic methods. 5th ed. Geneva: World Health Organization; 2013. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789241548649
Field A, Miles JN.(2014). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. 4th ed. Thousand Oaks (CA): SAGE Publications.
Kapourani A, Kontogiannopoulos KN, Manioudaki AE, Poulopoulos AK, Tsalikis L, Assimopoulou AN, et al.(2022). A review on xerostomia and its various management strategies: the role of advanced polymeric materials in the treatment approaches. Polymers (Basel). 2022;14(5):850.
Ship JA, Pillemer SR, Baum BJ.(2002). Xerostomia and the geriatric patient. J Am Geriatr Soc. 2002;50(3):535–43.
Thongkhum N, Wonglorsaichon P, Ruangrungsi N.(2021). Prevalence of xerostomia among older people in Mueang District, Roi Et Province. Reg Dent Health Sci J. 2021;6(2):128–41.
Ikebe K, Nokubi T, Ettinger RL, et al.(2011). Association of salivary flow rate and oral function with systemic health in older adults. Gerodontology. 2011;28(3):165–71.
Tanaka M, Ekuni D, Yamane M, et al.(2008). Salivary flow and lifestyle factors in Japanese female university students. J Oral Sci. 2008;50(2):153–8.
Guggenheimer J, Moore PA.(2003). Xerostomia: etiology, recognition and treatment. J Am Dent Assoc. 2003;134(1):61–9.
