การพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังและดูแลวัยรุ่นที่มีภาวะซึมเศร้าในนักเรียนมัธยมศึกษา อำเภอบ้านฝาง จังหวัดขอนแก่น
คำสำคัญ:
การพัฒนารูปแบบ, การเฝ้าระวัง, ภาวะซึมเศร้า, วัยรุ่นบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์สถานการณ์การเฝ้าระวังและดูแลวัยรุ่นที่มีภาวะซึมเศร้าในโรงเรียนมัธยมศึกษา อำเภอบ้านฝาง จังหวัดขอนแก่น 2) พัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังและดูแล และ 3) ประเมินผลการใช้รูปแบบตามกระบวนการวงจรคุณภาพ (PDCA) กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ครู บุคลากรสาธารณสุข แกนนำนักเรียน และเครือข่ายสุขภาพ รวมจำนวน 80 คน ดำเนินการศึกษาระหว่างเดือนธันวาคม 2567 ถึง พฤษภาคม 2568 เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แนวทางการสนทนากลุ่ม แบบประเมินภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่น (PHQ-A) แบบประเมินพฤติกรรมการฆ่าตัวตาย (8Q) และแบบประเมินความพึงพอใจต่อรูปแบบ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติตร้อยละและค่าเฉลี่ย ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการศึกษาพบว่า สถานการณ์เดิมขาดแนวทางการดำเนินงานที่ชัดเจนในการเฝ้าระวังและดูแลวัยรุ่นที่มีภาวะซึมเศร้า สำหรับรูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 6 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ 1) การสร้างทีมสหวิชาชีพ 2) การออกแบบระบบบริการและช่องทางการส่งต่อที่ชัดเจน 3) การพัฒนาศักยภาพครูและแกนนำนักเรียน 4) ระบบการคัดกรองเฝ้าระวังในโรงเรียน 5) การเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างโรงเรียน โรงพยาบาล และเครือข่ายสุขภาพ และ 6) การติดตามดูแลต่อเนื่องในระดับครัวเรือนและชุมชน ภายหลังการนำรูปแบบไปใช้ พบว่านักเรียนมัธยมศึกษาได้รับการคัดกรองภาวะซึมเศร้าเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ จากร้อยละ 22.94 เป็นร้อยละ 85.58 (จำนวน 594 คน) โดยผลการคัดกรองพบภาวะซึมเศร้าระดับเล็กน้อยร้อยละ 48.82 ระดับปานกลางร้อยละ 41.24 ระดับรุนแรงร้อยละ 3.20 และระดับรุนแรงมากร้อยละ 0.51 สำหรับกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายได้รับการประเมินและดูแลตามแนวทางที่กำหนด พร้อมทั้งส่งต่อเข้ารับการวินิจฉัยและรักษาที่โรงพยาบาลและได้รับการติดตามอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ไม่พบการพยายามฆ่าตัวตายซ้ำและไม่มีการฆ่าตัวตายสำเร็จในกลุ่มเป้าหมาย กลุ่มตัวอย่างมีความพึงพอใจต่อรูปแบบที่พัฒนาขึ้นในระดับมาก
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Depressive disorder (depression) [Internet]. Geneva: WHO; 2023 [cited 2024 Mar 1]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression
World Health Organization. Suicide [Internet]. Geneva: WHO; 2023 [cited 2024 Mar 1]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/suicide
กัญญา อภิพรชัยสกุล. สุขภาพคนไทย [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 25 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaihealthreport.com
สมบูรณ์ หทัยอยู่สุข, สุพร อภินันทเวช. การฆ่าตัวตายของวัยรุ่นในประเทศไทย: อุบัติการณ์สาเหตุและการป้องกัน. เวชบันทึกศิริราช. 2563;13(1):40-7.
Chen M, Zhou Y, Luo D, Yan S, Liu M, Wang M, et al. Association of family function and suicide risk in teenagers with a history of self-harm behaviors: mediating role of subjective wellbeing and depression. Front Public Health. 2023;11:1164999.
World Health Organization. Fact sheet: depression [Internet]. Geneva: WHO; 2020 [cited 2023 Jan 20]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression
ศูนย์เฝ้าระวังการฆ่าตัวตาย โรงพยาบาลจิตเวชขอนแก่นราชนครินทร์. รายงานอัตราการฆ่าตัวตาย 2565 [อินเทอร์เน็ต]. ขอนแก่น: โรงพยาบาลจิตเวชขอนแก่นราชนครินทร์; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 2566 ก.ค. 29]. เข้าถึงได้จาก: https://suicide.dmh.go.th/
วิมลวรรณ ปัญญาว่อง, รัตนศักดิ์ สันติธาดากุล, โชษิตา ภาวสุทธิไพศิฐ. ความชุกของภาวะซึมเศร้าและความเสี่ยงฆ่าตัวตายในวัยรุ่นไทย: การสำรวจโรงเรียนใน 13 เขตสุขภาพ. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย. 2563;28:136-49.
กรมสุขภาพจิต. ข้อมูลการประเมินสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่น อายุไม่เกิน 18 ปี [อินเทอร์เน็ต]. [ม.ป.ท.]: กรมสุขภาพจิต; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 2567 ต.ค.]. เข้าถึงได้จาก: https://checkin.dmh.go.th/dashboards/dash01
Kemmis S, McTaggart R. Participatory action research: communicative action and the public sphere. In: Denzin N, Lincoln Y, editors. The SAGE handbook of qualitative research. 3rd ed. London: SAGE Publications; 2005
ศรีไพร ทองนิมิต. การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานเฝ้าระวังและดูแลโรคซึมเศร้าในนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย อำเภอไพรบึง จังหวัดศรีสะเกษ ปี 2565. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อม. 2566;8(1):220-31.
วราวรรณ สุทธิประภา, พัชรี ด้วงคําจันทร์. ความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะซึมเศร้าในนักเรียนมัธยมศึกษา เขตอำเภอเมืองเพชรบูรณ์. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์. 2567;8(1):1-16.
สมรทิพย์ วิภาวนิช. บทบาทพยาบาลจิตเวชในการป้องกันภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่น. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9: วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม. 2567;18(1):72-82.
