การบังคับใช้กฎหมายกัญชาและกัญชงในประเทศไทย: ปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะ
คำสำคัญ:
กัญชา, กัญชง, กฎหมาย, การบังคับใช้, การสัมภาษณ์เชิงลึกบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะในการบังคับใช้กฎหมายกัญชาและกัญชง ในประเทศไทย โดยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้างกับเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง จำนวน 6 คน ประกอบด้วยเจ้าหน้าที่กระทรวงสาธารณสุข 3 คน เจ้าหน้าที่กระทรวงยุติธรรม 1 คน และเจ้าหน้าที่สำนักงานตำรวจแห่งชาติ 2 คน
ผลการศึกษาเผยให้เห็นว่า ความเข้าใจเกี่ยวกับกฎหมายกัญชาและกัญชงของเจ้าหน้าที่ยังไม่ทั่วถึง โดยเฉพาะเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นที่ยังสับสนในขั้นตอนการอนุญาต และการควบคุมการใช้กัญชาในพื้นที่ นอกจากนี้ ปัญหาและอุปสรรคสำคัญ ได้แก่ กฎหมายไม่ชัดเจนและบทลงโทษ ไม่รุนแรง การบังคับใช้กฎหมายซับซ้อนเนื่องจากต้องประสานหลายหน่วยงาน กฎหมายไม่ครอบคลุมกรณีการใช้ผิดประเภท และข้อจำกัดเชิงปฏิบัติ เช่น การตรวจสารเสพติดและการขาดงบประมาณสนับสนุน การศึกษาเสนอแนวทางการปรับปรุง ได้แก่ การตราพระราชบัญญัติกัญชาและกัญชงเฉพาะเพื่อสร้างมาตรฐานทางกฎหมาย การกำกับดูแลการใช้ทางการแพทย์อย่างเป็นระบบ การอบรมและถ่ายทอดข้อมูลแก่เจ้าหน้าที่เพื่อลดความคลาดเคลื่อน การลดความซ้ำซ้อนของข้อบังคับย่อย และการติดตามผลกระทบต่อสุขภาพและสังคม
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. (2562). คำแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรี พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชานายกรัฐมนตรี ต่อรัฐสภา. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
กระทรวงสาธารณสุข. (2562). รายงานการประชุมติดตามความก้าวหน้าการดำเนินงานตามนโยบายกัญชาทางการแพทย์. สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข.
Russo, E. B. (2007). History of cannabis and its preparations in saga, science, and sobriquet. Chemistry & Biodiversity, 4(8), 1614–1648. from https://doi.org/10.1002/cbdv.200790144
Zuardi, A. W. (2006). History of cannabis as a medicine: A review. Revista Brasileira de Psiquiatria, 28(2), 153–157. from https://doi.org/10.1590/S1516-44462006000200015
United Nations. (1961). Single convention on narcotic drugs, 1961
Hall, W., & Lynskey, M. (2020). Assessing the public health impacts of legalizing recreational cannabis use: The US experience. World Psychiatry, 19(2), 179–186. From https://doi.org/10.1002/wps.20735
ราชกิจจานุเบกษา. (2565). ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565. เล่ม 139 ตอนพิเศษ 272 ง.
New York: United Nations. World Health Organization. (2016). The health and social effects of nonmedical cannabis use. Geneva: WHO.
พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562,ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 136 ตอนที่ 19 ก, 18 กุมภาพันธ์ 2562.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การครอบครองกัญชาของผู้ป่วยเพื่อการรักษา, ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 136 ตอนพิเศษ 69 ง, 19 มีนาคม 2562.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่อง ระบุชื่อยาเสพติดให้โทษ ในประเภท 5 พ.ศ. 2563, ราชกิจจานุเบกษา หน้า 33 เล่ม 137 ตอนพิเศษ 290 ง ลงวันที่ 14 ธันวาคม 2563
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง กำหนดให้กัญชาเป็นสมุนไพรควบคุม, ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 139 ตอนพิเศษ 118 ง, 16 มิถุนายน 2565.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา), ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 142 ตอนพิเศษ (มิถุนายน 2568).
ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564, ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 138 ตอนที่ 123 ก, 8 พฤศจิกายน 2564.
Boni, M., Gabriele, S., & Rossi, G. (2020). Legal frameworks and local enforcement challenges of cannabis regulation. Journal of Drug Policy Analysis, 13(2), 45–58.
Smart, R., & Pacula, R. L. (2019). Early evidence of the impact of cannabis legalization on cannabis use, cannabis-related harms, and the cannabis market. Journal of Policy Analysis and Management, 38(3), 520–537.
Korf, D. J., et al. (2021). Local law enforcement and cannabis regulation: Lessons from Europe. International Journal of Drug Policy, 93, 103–112.
Hall, W., & Weier, M. (2015). Assessing the public health impacts of legalizing recreational cannabis use: The US experience. World Psychiatry, 14(2), 236–243.
Room, R., Fischer, B., Hall, W., Lenton, S., & Reuter, P. (2010). Cannabis policy: Moving beyond stalemate. Oxford University Press.
Pacula, R. L., Kilmer, B., Wagenaar, A. C., Chaloupka, F. J., & Caulkins, J. P. (2014). Developing public health regulations for marijuana: Lessons from alcohol and tobacco. American
Caulkins, J. P., Kilmer, B., & Kleiman, M. A. R. (2016). Marijuana legalization: What everyone needs to know. Oxford University Press. European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction. (2021). Medical cannabis and cannabinoids: Public health and regulatory perspectives. EMCDDA. Journal of Public Health, 104(6), 1021–1028
