การประเมิน KAP ของผู้รับผิดชอบงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคระดับพื้นที่ในประเทศไทย: ช่องว่างเชิงปฏิบัติและข้อเสนอเชิงระบบ
คำสำคัญ:
แผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค, ความรู้ เจตคติ และการปฏิบัติ, บุคลากรสาธารณสุข, ระบบภูมิคุ้มกันโรค, การนำนโยบายไปสู่การปฏิบัติ, ระบบสุขภาพแบบกระจายอำนาจบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินความรู้ เจตคติ และการปฏิบัติ (KAP) ของผู้รับผิดชอบงานแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค (NIP) ระดับพื้นที่ของประเทศไทยการศึกษาเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวาง เก็บข้อมูลจากผู้รับผิดชอบงานวัคซีนระดับจังหวัดและเขตสุขภาพจำนวน 145 ราย โดยใช้แบบสอบถาม KAP แบบออนไลน์ วิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบ t-test และการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงประเด็น
ผลการศึกษา: คะแนนความรู้เฉลี่ยอยู่ในระดับปานกลางถึงดี โดยผู้ที่เคยได้รับการอบรมมีคะแนนสูงกว่ากลุ่มที่ไม่เคยอบรมอย่างมีนัยสำคัญ ผู้ตอบส่วนใหญ่มีเจตคติเชิงบวกต่อ NIP แต่กว่าครึ่งสะท้อนความไม่ชัดเจนของนโยบายจากหลายหน่วยงาน การใช้ข้อมูลเพื่อวางแผนเชิงรุกมีสัดส่วนต่ำ อุปสรรคหลัก ได้แก่ การขาดแคลนบุคลากร ข้อจำกัดด้านโลจิสติกส์ และการสนับสนุนเชิงเทคนิคไม่สม่ำเสมอ
เอกสารอ้างอิง
Muangchana C, Thamapornpilas P, Karnkawinpong O.(2010). Immunization policy development in Thailand: the role of the Advisory Committee on Immunization Practice. Vaccine. 2010;28 Suppl 1:A104–9.
World Health Organization.(2026). Expanded Programme on Immunization (EPI) [Internet]. Geneva: WHO; [cited 2026 Feb 6]. Available from: https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/programmes/expanded-programme-on-immunization
National Health Security Office.(2026). Universal Coverage Scheme: health benefit package [Internet]. Bangkok: NHSO Thailand; [cited 2026 Feb 6]. Available from: https://www.nhso.go.th
World Health Organization.(2026). Immunization coverage [Internet]. Geneva: WHO; [cited 2026 Feb 6]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/immunization-coverage
Byström E, Lindstrand A, Bergström J, Riesbeck K, Roth A.(2020). Confidence in the National Immunization Program among parents in Sweden 2016 - A cross-sectional survey. Vaccine. 2020 May 8;38(22):3909-3917. doi: 10.1016/j.vaccine.2020.01.078. Epub 2020 Feb 11. PMID: 32057573.
Larson HJ, Jarrett C, Schulz WS, et al.(2015). Measuring vaccine confidence: analysis of data from global surveys. Lancet Infect Dis. 2015;15(5):610–21.
Essoh TA, Adeyanju GC, Adamu AA, Tall H, Aplogan A, Tabu C.(2023). Exploring the factors contributing to low vaccination uptake for nationally recommended routine childhood and adolescent vaccines in Kenya. BMC Public Health. 2023 May 19;23(1):912. doi: 10.1186/s12889-023-15855-w. PMID: 37208649; PMCID: PMC10197028.
World Health Organization.(2020). Pulse survey on continuity of essential health services during the COVID-19 pandemic. Geneva: WHO; 2020.
World Health Organization. Behavioural and social drivers of vaccination (BeSD): tools and practical guidance. Geneva: WHO.
MacDonald NE; SAGE Working Group on Vaccine Hesitancy.(2015). Vaccine hesitancy: definition, scope and determinants. Vaccine. 2015;33:4161–4.
World Health Organization.(2020). Immunization Agenda 2030: a global strategy to leave no one behind. Geneva: WHO; 2020.
Özdemir R, et al.(2018). Effect of immunization training on knowledge level of primary healthcare workers and vaccination coverage. Vaccine. 2018;36(28):4057–62.
World Health Organization.(2015). Immunization in Practice: A Practical Guide for Health Staff. Geneva: WHO; 2015.
Karafillakis E, Larson HJ.(2017). The benefit of the doubt or doubts over benefits? A systematic review of European healthcare workers’ vaccine confidence and trust. Vaccine. 2017;35(37):4876–90.
Paterson P, Meurice F, Stanberry LR, Glismann S, Rosenthal SL, Larson HJ.(2016). Vaccine hesitancy and healthcare providers. Vaccine. 2016;34(52):6700–6.
World Health Organization.(2020). Pulse survey on continuity of essential health services during the COVID-19 pandemic: interim report. Geneva: WHO; 2020.
World Health Organization.(2020). Immunization Agenda 2030: Implementation Framework. Geneva: WHO.
Song Y, Zhang T, Chen L, et al.(2024). Knowledge of vaccine contraindications among vaccinators and its impact on vaccination practices. Vaccines. 2024;12(6):632.
