ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรคปอดในเขตสุขภาพที่ 6 ปีงบประมาณ 2567
คำสำคัญ:
ผู้ป่วยวัณโรคปอด, การเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรคปอดบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรคปอดในเขตสุขภาพที่ 6 เป็นการศึกษาเชิงสำรวจแบบย้อนหลัง (retrospective analytical cohort study) โดยใช้ข้อมูลทุติยภูมิจากโปรแกรมรายงานข้อมูลวัณโรคประเทศไทย National Tuberculosis Information Program (NTIP) ประชากรศึกษาคือผู้ป่วยวัณโรคปอดที่ขึ้นทะเบียนรักษาในเขตสุขภาพที่ 6 ระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม 2566 ถึง 30 กันยายน 2567 โดยคัดผู้ที่อยู่ระหว่างรักษา ถูกเปลี่ยนการวินิจฉัย ขึ้นทะเบียนใหม่เป็นวัณโรคดื้อยา หรือเสียชีวิตจากสาเหตุภายนอกออก กลุ่มตัวอย่างที่เข้าเกณฑ์มีจำนวน 6,258 ราย เป็นกลุ่มที่ไม่เสียชีวิต 5,684 ราย (ร้อยละ 90.8) และเสียชีวิตระหว่างการรักษา 574 ราย (ร้อยละ 9.2) ประเมินขนาดความสัมพันธ์ด้วยค่า Relative Risk ที่ปรับแล้ว (adjusted relative risk; aRR) จากสมการถดถอยปัวซองดัดแปลง (modified Poisson regression) ผลการวิเคราะห์พหุตัวแปรพบว่าปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเสียชีวิตอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ อายุมากกว่า 60 ปี (aRR 5.53; 95%CI 3.74–8.16) เพศชาย (aRR 1.22; 95%CI 1.02–1.45) ดัชนีมวลกายต่ำกว่า 18.5 กก./ม.² (aRR 1.39; 95%CI 1.21–1.70) การดื่มแอลกอฮอล์ (aRR 2.09; 95%CI 1.32–3.32) การติดเชื้อเอชไอวีร่วม (aRR 2.90; 95%CI 2.26–3.72) โรคไตเรื้อรัง (aRR 2.32; 95%CI 1.69–3.18) เบาหวาน (aRR 1.43; 95%CI 1.18–1.75) โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (aRR 1.42; 95%CI 1.03–1.96) และผลตรวจเสมหะย้อมเชื้อ AFB เป็นบวกก่อนรักษา (aRR 1.44; 95%CI 1.21–1.71)
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization (WHO).(2023). Global tuberculosis report 2023 [Internet]. 2025 [cited 2026 Jan 10]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes
กองวัณโรค กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.(2566). รายงานสถานการณ์และผลการดำเนินงานควบคุมวัณโรค ปี พ.ศ. 2562-2566 (2567) [สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ม.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.tbthailand.org
Chung-Delgado K, Guillen-Bravo S, Revilla-Montag A, et al.(2015). Mortality among MDR-TB cases: comparison with drug-susceptible tuberculosis and associated factors. PLoS One. 2015;10(3):e0116143.
Waitt CJ, Squire SB.(2011). A systematic review of risk factors for death in adults during and after tuberculosis treatment. Int J Tuberc Lung Dis. 2011;15(7):871–85.5.
Fleiss J, Levin B, Paik MC.(2013). Statistical Methods for Rates and Proportions. 3rd ed. New York: Wiley; 2013.
Zou G.(2004). A modified Poisson regression approach to prospective studies with binary data. Am J Epidemiol. 2004 Apr 1;159(7):702–6.
วิลาวรรณ สมทรง.(2562). ปัจจัยสำคัญที่มีความสัมพันธ์กับผลการรักษาวัณโรคในผู้ป่วยอายุ 60 ปีขึ้นไป. วารสารควบคุมโรค 2562;45(2):191-200.
Gupta, A., Wood, R., Kaplan, R., Bekker, L.-G., & Lawn, S. D. (2013). Prevalent and incident tuberculosis are independent risk factors for mortality among patients accessing antiretroviral therapy in South Africa PLoS ONE, 8(2), Article e55824.
Xie, Y., Han, J., Yu, W., Wu, J., Li, X., & Chen, H. (2020). Survival analysis of risk factors for mortality in a cohort of patients with tuberculosis. Canadian Respiratory Journal 2020, Article 1654653.
ธนินท์ จิรโชติชื่นทวีชัย, สุกฤษฏิ์ กาญจนสุระกิจ.(2565). การพัฒนาเครื่องมือประเมินความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตในผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ (CEAMS-65 score). (PMJCS) วารสารโรงพยาบาลแพร่ 2565; 30(1):127-42.
Saisudjarit P, Saokaew S, Duangjai A, Prasatkhetragarn A, Kanchanasurakit S, Phisalprapa P.(2025). Development and validation of clinical prediction score for mortality in tuberculosis patients. Narra J 2025 Aug;5(2):e1701.
Shin S, Vynnycky E, Balasubramanian R, Zignol M, Glaziou P, Charalambous S, et al.(2020). The impact of alcohol use on tuberculosis treatment outcomes: a systematic review and meta-analysis. Int J Tuberc Lung Dis. 2020;24(1):73–82.
Carr BZ, Briganti EM, Musemburi J, Jenkin GA, Denholm JT.(2022). Effect of chronic kidney disease on all-cause mortality in tuberculosis disease: an Australian cohort study. BMC Infect Dis. 2022 Feb 2;22(1):116.
Lertsakulbunlue S, Kunsuwan P, Rangsin R, Sakboonyarat B.(2020). Pulmonary tuberculosis mortality and its risk factors among patients with type 2 diabetes and pulmonary tuberculosis in four community hospitals, central Thailand. Journal of Southeast Asian Medical Research 2020; 6(2), 72–84.
Gatechompol S, Kawkitinarong K, Suwanpimolkul G, Kateruttanakul P, Manosuthi W, Sophonphan J, et al.(2019). Treatment outcomes and factors associated with mortality among individuals with both TB and HIV in the antiretroviral era in Thailand. Journal of virus eradication 2019; 5(4):225-30.
Asres A, Mulugeta A, Hussen M, et al.(2021). Predictors of mortality in patients with drug-resistant tuberculosis: A systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2021;16(6):e0253848.
Seubsman S, Kelly M, Suttipong C, et al.(2023). Socioeconomic inequalities in health outcomes among Thai older adults under the three public health security schemes: Evidence from the Health and Welfare Surveys. PLoS One. 2023;18(8):e0289830.
Osman M, van Schalkwyk C, Naidoo P, Seddon JA, Dunbar R, Dlamini SS, et al.(2021). Mortality during tuberculosis treatment in South Africa using an 8-year analysis of the national tuberculosis treatment register. Scientific reports 2021 Aug 5;11(1):15894.
