การพัฒนารูปแบบพฤติกรรมการยั้งคิดด้านการบริโภคอาหารเพื่อควบคุมความดันโลหิต สำหรับผู้เป็นความดันโลหิตสูงโดยการมีส่วนร่วมของเครือข่ายสุขภาพ อำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี
คำสำคัญ:
การยั้งคิด, พฤติกรรมการบริโภคอาหาร, โรคความดันโลหิตสูง, การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม, เครือข่ายสุขภาพอำเภอบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการในการดูแลผู้เป็นโรคความดันโลหิตสูงในอำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี 2) พัฒนารูปแบบพฤติกรรมการยั้งคิดด้านการบริโภคอาหารเพื่อควบคุมความดันโลหิต โดยการมีส่วนร่วมของเครือข่ายสุขภาพระดับอำเภอ และ 3) ประเมินผลรูปแบบการส่งเสริมพฤติกรรมการยั้งคิดด้านการบริโภคอาหารเพื่อควบคุมความดันโลหิต โดยการมีส่วนร่วมของเครือข่ายสุขภาพและชุมชนอำเภอเมืองชลบุรีที่พัฒนาขึ้น การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยดำเนินการตามกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้เป็นโรคความดันโลหิตสูงที่ไม่สามารถควบคุมระดับความดันโลหิตได้ จำนวน 60 คน เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสอบถามมาตรประมาณค่า วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และทดสอบความแตกต่างของค่าเฉลี่ยก่อนและหลังการใช้รูปแบบด้วยสถิติ Paired Samples t-test
ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังการใช้รูปแบบผู้เป็นโรคความดันโลหิตสูงมีคะแนนพฤติกรรมการยั้งคิดด้านการบริโภคอาหาร คะแนนความรอบรู้ด้านการบริโภคอาหารและพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่เหมาะสมเพิ่มขึ้น อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ส่วนค่าดัชนีมวลกายและระดับความดันโลหิตทั้งค่าบนและค่าล่างลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 นอกจากนี้ระดับการมีส่วนร่วมของเครือข่ายสุขภาพภายหลังการใช้รูปแบบสูงกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Hypertension. Geneva: WHO; 2021.
NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC). Worldwide trends in hypertension prevalence and progress in treatment and control from 1990 to 2019: a pooled analysis of 1201 population-representative studies. Lancet. 2021;398(10304):957-80.
ศุภวัลย์ เลิศพงศ์ภาคภูมิ, เจนเนตร พลเพชร, จอม สุวรรณโณ. สถานการณ์ความดันโลหิตสูงของประชากรไทย. วารสารสาธารณสุข. 2562;49(3):345-58.
ชนกนันท์ แสนสุนนท์, กฤชกันทร สุวรรณพันธุ์. ภาวะแทรกซ้อนและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยความดันโลหิตสูง. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2564;39(2):78-90.
สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติการดูแลผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง. กรุงเทพฯ; 2562.
Van Oort S, Beulens JWJ, van Ballegooijen AJ, Grobbee DE, Larsson SC. Cardiovascular risk factors and lifestyle behaviors in hypertension. Hypertension. 2020;76(6):1683-91.
Rubenstein AH, et al. Central regulation of appetite and energy balance. Endocr Rev. 2013;34(4):573-602.
Sharifi F, Yamini M, Esmaeilzadeh A, Mousavinasab N, Shajari A. Leptin resistance and hypertension. J Hum Hypertens. 2013;27(6):370-5.
Diamond A. Executive functions. Annu Rev Psychol. 2021;72:135-68.10. Gabrys RL, Tabri N, Anisman H, Matheson K. Cognitive control and health behavior. Health Psychol Rev. 2018;12(3):283-99.
ชะนวนทอง ธนสุกาญน์. ความรอบรู้ด้านสุขภาพกับการพัฒนาระบบสุขภาพไทย. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ; 2561.
นุจรี อ่อนสีน้อย, ยุวดี ลีลัคนาวีระ, ชนัญชิดา ทูลศิริ. ผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต่อการควบคุมความดันโลหิต. วารสารพยาบาล. 2560;66(1):45-58.
Wilson R, et al. Behavior change interventions for hypertension control. Prev Med. 2020;132:105998.
Ladecola C, et al. Hypertension and cognitive impairment. Hypertension. 2016;68(6):e67-94.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดชลบุรี. รายงานสถานการณ์โรคความดันโลหิตสูง จังหวัดชลบุรี ปีงบประมาณ 2567. ชลบุรี; 2567.
Cronbach LJ. Essentials of psychological testing. 3rd ed. New York: Harper & Row; 1972.
Borg WR, Gall MD. Educational research: An introduction. 5th ed. New York: Longman; 1989.
Likert R. A technique for the measurement of attitudes. Arch Psychol. 1932;140:1–55.
Best JW. Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs (NJ): Prentice Hall Inc.; 1977.
Nutbeam D. Health literacy as a public health goal. Health Promot Int. 2000;15(3):259–267. doi:10.1093/heapro/15.3.259.
Barkley RA. Behavioral inhibition, sustained attention, and executive functions: Constructing a unifying theory of ADHD. Psychol Bull. 1997;121(1):65–94. doi:10.1037/0033-2909.121.1.65.
นฤมล ดีกัลป์ลา, ฐิติอาภา ตั้งค้าวานิช. ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการบริโภคอาหารไขมันทรานส์ของประชาชน ตำบลรอบเวียง อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย. วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ. 2566;9(2):162–179.
ชนนพร แสงเดือน, มณฑา เก่งการพานิช, ศรัณญา เบญจกุล. ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการบริโภคอาหารและการรับประทานยาในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง อำเภอบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2567;41(1):55–70.
พิริพัฒน์ เตชะกันทา, เดชา ทำดี, นพมาศ ศรีเพชรวรรณดี. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านอาหารต่อพฤติกรรมการบริโภคอาหารในผู้ใหญ่ที่เป็นโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้ในชุมชน. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้. 2567;11(3):e268776.
อังคณา แก้วมณี. ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านอาหารต่อพฤติกรรมการบริโภคอาหารของกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง โรงพยาบาลกำแพงแสน จังหวัดนครปฐม [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. นครปฐม: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์; 2568.
Verbruggen F, Logan GD. Response inhibition in the stop-signal paradigm. Trends Cogn Sci. 2008;12(11):418–424. doi:10.1016/j.tics.2008.07.005.
Cragg L, Nation K. Go or no-go? Developmental improvements in the efficiency of response inhibition in mid-childhood. Dev Sci. 2008;11(6):819–827. doi:10.1111/j.1467-7687.2008.00730.x.
Jones A, Dymond S, Holroyd C. Inhibitory control training for appetitive behaviour change: A meta-analytic investigation of mechanisms of action and moderators of effectiveness. Behav Res Ther. 2016;83:31–42. doi:10.1016/j.brat.2016.07.004.
อรวรรณ แก้วคำ. ผลของแอปพลิเคชันส่งเสริมพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่เหมาะสมต่อการควบคุมความดันโลหิต. วารสารสุขศึกษา. 2567;45(1):66–80.
ณัฐวดี รัตนวงศ์. ผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพต่อการควบคุมความดันโลหิตในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2567;40(3):112–125.
Veling H, Verpaalen IAM, Liu H, Mosannenzadeh F, Becker D, Holland RW. How can food choice best be trained? Approach-avoidance versus go/no-go training. Appetite. 2021;163:105226. doi:10.1016/j.appet.2021.105226.
จำเนียร สุวรรณชาติ, ยุทธนา จันทะขิน, กนก พานทอง. ผลของการฝึกการยั้งคิดต่อการบริโภคอาหารในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2565;40(2):45–58.
Houben K. Inhibitory control and eating behaviour: Theory and applications. Curr Opin Behav Sci. 2023;49:101256. doi:10.1016/j.cobeha.2023.101256.
McGreen A, et al. Digital inhibitory control training and dietary behaviour. Appetite.
;180:106314.
Aulbach MB, Veling H, และคณะ. App-based food Go/No-Go training: User engagement and dietary intake in an opportunistic observational study. Appetite. 2021;165:105315.
Tzavella L, Lawrence NS, และคณะ. Effects of go/no-go training on food-related action tendencies, liking and choice. R Soc Open Sci. 2021;8:201953.
อารยา คำแสน. ผลของโปรแกรมส่งเสริมการรับรู้เพื่อลดพฤติกรรมการบริโภคอาหารรสเค็มในกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง. วารสารสุขศึกษา. 2568;46(2):101–115.
ณัฐพล แสงทอง, และคณะ. ผลของโปรแกรมส่งเสริมการบริโภคอาหารตามแนวทาง DASH ต่อการควบคุมระดับความดันโลหิตในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง. วารสารการพยาบาลชุมชน. 2568;24(1):25–39.
สุภาวดี ศรีสุข, และคณะ. ผลของการให้ความรู้ร่วมกับการบริโภคอาหารตามแนวทาง DASH ต่อระดับความดันโลหิตของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2564;39(2):45–58.
พิมพ์ชนก วงศ์คำ, และคณะ. โปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคอาหารของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ. 2565;16(1):77–90.
Lim CY, และคณะ. Dietary management and aerobic exercise counselling on blood pressure control in subjects with prehypertension and drug-naïve stage 1 hypertension: A randomized clinical trial. Sci Rep. 2025;15:xxxxxx.
ลำพูล ศรีสังข์รัตน์, วาริณี เอี่ยมสวัสดิกุล, ชื่นจิตร โพธิศัพท์สุข. ผลของโปรแกรมพัฒนาพฤติกรรมบริโภคอาหารของผู้ป่วยความดันโลหิตสูง อำเภอโพธิ์ตาก จังหวัดหนองคาย. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น. 2566;30(3):181–193.
Xue Q, Zhang XW, Wang Q, และคณะ. The effects of personalized dietary intervention on hypertensive patients: A randomized controlled trial in Jieshou. Am J Hypertens. 2023;36(7):415. doi:10.1093/ajh/hpad023.
Semlitsch T, Jeitler K, Berghold A, และคณะ. Long-term effects of weight-reducing diets in people with hypertension. Cochrane Database Syst Rev. 2021;2021(6):CD008274.
Lou SP, Han D, Kuczmarski MF, Evans MK, Zonderman AB, Crews DC. Health literacy, numeracy, and dietary approaches to stop hypertension accordance among hypertensive adults. Health Educ Behav. 2023;50(1):49–57.
Youngiam, W., & Therawiwat, M. (2024). Enhancing Health Literacy Through “I Watch Sodium” Application among Prehypertension University Staff: A Quasi-experimental Study. Pacific Rim International Journal of Nursing Research, 28(1), 164-180.
