ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันฝุ่น PM2.5 ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย ในพื้นที่พหุวัฒนธรรม อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน จังหวัดแม่ฮ่องสอน
คำสำคัญ:
ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, พฤติกรรมการป้องกัน, PM2.5, พหุวัฒนธรรม, แม่ฮ่องสอนบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวาง ครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่น PM2.5 รวมทั้งวิเคราะห์ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายในพื้นที่พหุวัฒนธรรม อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน จังหวัดแม่ฮ่องสอน กลุ่มตัวอย่างคือนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4–6 จำนวน 302 คน สุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิ เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาและทดสอบความเชื่อมั่น วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบไคสแควร์ และการวิเคราะห์ความถดถอยพหุคูณ
ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีการรับรู้และทัศนคติต่อการอยู่ร่วมกันในสังคมพหุวัฒนธรรมในระดับมาก (ร้อยละ 54.3) ขณะที่ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันฝุ่น PM2.5 อยู่ในระดับปานกลาง (ร้อยละ 59.9 และ 59.6) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันอย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ โรงเรียนที่ศึกษา ความเชื่อต่อปัญหาฝุ่น PM2.5 แหล่งข้อมูลสุขภาพ และความถี่ในการรับข้อมูลฝุ่นละออง ผลการวิเคราะห์ความถดถอยพหุคูณพบว่า ความรอบรู้ด้านสุขภาพสามารถร่วมทำนายพฤติกรรมการป้องกันฝุ่น PM2.5 ได้อย่างมีนัยสำคัญ (R² = 0.166, p < .001) โดยเฉพาะด้านการเข้าถึงข้อมูลสุขภาพและการใช้ข้อมูลในการตัดสินใจ
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 1 เชียงใหม่.(2567). ระบบเฝ้าระวังผลกระทบด้านสุขภาพจากภาวะหมอกควัน: ติดตามสถานการณ์ฝุ่น PM2.5 [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 22 พ.ย. 68]. เข้าถึงจาก: https://smogepinorth.ddc.moph.go.th/dashboard/pm25
World Health Organization.(2021). WHO global air quality guidelines: particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2021 [cited 2025 November 22].
กระทรวงสาธารณสุข.(2568 ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC): ข้อมูลเพื่อตอบสนอง Service Plan สาขาโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [สืบค้นเมื่อ 22 พ.ย. 68]. เข้าถึงจาก: https://hdc.moph.go.th/msn/public/standard-subcatalog/67473ea582306d345ce1bb44b06ba2e9
American Lung Association.(2021). State of the air 2021 [Internet]. 2021 [cited 2025 November 22]. Available from: https://www.lung.org/getmedia/17c6cb6c-8a38-42a7-a3b0-6744011da370/sota-2021.pdf
สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดแม่ฮ่องสอน.(2564). กลุ่มชาติพันธุ์จังหวัดแม่ฮ่องสอน [อินเทอร์เน็ต]. แม่ฮ่องสอน: กระทรวงวัฒนธรรม; 2564 [สืบค้นเมื่อ 22 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://anyflip.com/igekm/feqa/basic
Berry JW.(2005). Acculturation: Living successfully in two cultures. Int J Intercult Relat. 2005;29(6):697–712.
Nutbeam D.(2000). Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International. 2000;15(3):259-267.
กองส่งเสริมความรอบรู้และสื่อสารสุขภาพ กรมอนามัย.(2565). คู่มือการดำเนินงานโรงเรียนรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literate School) [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2565 [สืบค้นเมื่อ 22 พ.ย. 68]. เข้าถึงจาก: https://hp.anamai.moph.go.th/th/manuals-of-official/download/?did=209064&id=91024&reload=
Health and Vulnerable Populations Research Center.(2023). Health belief model [Internet]. 2023 [cited 2025 November 22]. Available from: https://hvresearch.org/wp-content/uploads/2023/04/Health-Belief-Model_FINAL_New-Template.pdf
Bandura A.(2023). Social cognitive theory: an agentic perspective on human nature. Hoboken: Wiley; 2023.
Krejcie RV, Morgan DW.(1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement. 1970;30(3):607-610.
สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.(2564). คู่มือกระบวนการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2564 [สืบค้นเมื่อ 22 พ.ย. 68]. เข้าถึงจาก: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1188920211018040126.pdf
พระปลัดระพิน พุทฺธิสาโร, พระคมสัน เจริญวงค์, พระปลัดวีระศักดิ์ ธีรงฺกุโร, พิเชฐ ทั่งโต, ผดุง วรรณทอง, เอนก ใยอินทร์.(2567). พหุวัฒนธรรม: วิถีชีวิต ศิลปะ วัฒนธรรมและศาสนาในอาเซียน. พระนครศรีอยุธยา: คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย; 2567.
สรวิชญ์ สิทธิยศ, ปฏิพัทธ์ วงค์เรือง, ประจวบ แหลมหลัก.(2566). ความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมและพฤติกรรมการป้องกัน PM2.5 ของเยาวชนพื้นที่สูงในช่วงเผาในที่โล่งในจังหวัดพะเยา ประเทศไทย. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2566;9(1):9-20.
ตรีรยา ศาลางาม, ฐิตาภรณ์ เหลืองวิลัย, วัฒน์ชัย จรูญวรรธนะ, ธนรักษ์ ผลิพัฒน์, เจษฎา คุณโน.(2567). การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมต่อการป้องกันฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5): การศึกษาเชิงสำรวจเขตหนองแขม กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย. วารสารสถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง. 2567;8(2):81.
