การค้นหาอาการที่ไม่พึงประสงค์โดยใช้เครื่องมือส่งสัญญาณที่พัฒนาขึ้นสำหรับ สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี
คำสำคัญ:
เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา, เครื่องมือส่งสัญญาณ, ผู้ป่วยบำบัดสารเสพติด, Extrapyramidal Symptomsบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงสำรวจแบบย้อนหลัง โดยทบทวนเวชระเบียนผู้ป่วยในที่เข้ารับการรักษาระหว่างวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2563 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2567 จำนวน 316 ราย การค้นหา ADEs ใช้เครื่องมือส่งสัญญาณที่พัฒนาขึ้นเฉพาะตามบริบทของสถาบัน และประเมินความสัมพันธ์ระหว่างยาและอาการไม่พึงประสงค์ด้วย Naranjo’s algorithm วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกส์แบบพหุเพื่อหาปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิด ADEs
ผลการศึกษา: เครื่องมือส่งสัญญาณจำนวน 13 รายการที่พัฒนาขึ้นมีค่า Positive Predictive Value ร้อยละ 67.7 โดยสัญญาณที่พบบ่อยที่สุดคือ T10–Benztropine mesylate injection อาการไม่พึงประสงค์ที่พบมากที่สุดคือกลุ่มอาการ Extrapyramidal Symptoms (EPS) คิดเป็นร้อยละ 39.9 ของผู้ป่วยทั้งหมด ยากลุ่มที่เป็นสาเหตุหลักคือยาต้านโรคจิต (antipsychotics) โดยเฉพาะ haloperidol ผลการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกส์แบบพหุพบว่า ผู้ป่วยที่มีผลตรวจสารกลุ่ม benzodiazepines เป็นบวกมีความเสี่ยงต่อการเกิด EPS เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (Adjusted OR = 3.55; 95% CI 1.18–10.66; p < 0.05) อายุที่น้อยลงเป็นปัจจัยเสี่ยงอิสระของการเกิด EPS ขณะที่ระดับ methamphetamine ที่สูงขึ้นแสดงแนวโน้มความสัมพันธ์แบบ dose–response ในการวิเคราะห์ตัวแปรเดียวแต่ไม่คงอยู่หลังปรับปัจจัยกวน ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีผลลัพธ์การรักษาดี (ร้อยละ 91.5) และไม่พบเหตุการณ์รุนแรงถึงขั้นเสียชีวิต
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานเลขานุการคณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด กระทรวงสาธารณสุข. รายงานประจำปี 2567 [Internet]. 2567 [cited 2025 Jan 4]. Available from: https://ncmc.moph.go.th
สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี. รายงานประจำปี 2567 [Internet]. 2567 [cited 2025 Jan 4]. Available from: http://www.pmnidat.go.th
Patel TK, Patel PB. Mortality among patients due to adverse drug reactions that lead to hospitalization: a meta-analysis. Eur J Clin Pharmacol. 2018;74:819–32.
สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (องค์การมหาชน). มาตรฐานโรงพยาบาลและบริการสุขภาพ ฉบับที่ 4. พิมพ์ครั้งแรก. กรุงเทพมหานคร: สรพ.; 2561. P. 99–111.
Meyer-Massetti C, Cheng CM, Schwappach DL, Paulsen L, Ide B, Meier CR, et al. Systematic review of medication safety assessment methods. Am J Health Syst Pharm. 2011;68(3):227–40. Doi:10.2146/ajhp100019
สุรวุฒิ ลีลหะกร. Trigger tool เครื่องมือในการค้นหาและติดตามระดับความปลอดภัยของผู้ป่วย [Internet]. กรุงเทพมหานคร: สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล; 2562 [cited 2025 Jan 5]. Available from: http://www.bph.moph.go.th
อังกรู ภัทรากร, ศุภฤกษ์ นาคดิลก, และคณะ. คู่มือแนวทางการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยชุมชนเป็นฐาน (CBTx). พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพมหานคร; 2564. P.14–6.
ธิดา นิงสานนท์, จันทิมา โยธา, บรรณาธิการ. แนวทางการปฏิบัติในการทำงานติดตามอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา. กรุงเทพฯ: สมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล (ประเทศไทย); 2551.
มังกร ประพันธ์วัฒนะ. นิยามและการจัดการเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ด้านยาเชิงบูรณาการ. กรุงเทพฯ: สมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล (ประเทศไทย); 2541.
สุนทร ปภานิธินันท์. ระบบเฝ้าระวังและติดตามอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา (ADR) กับแนวคิดการพัฒนาเชิงระบบ [Internet]. [cited 2025 Jan 21]. Available from: https://ccpe.pharmacycouncil.org
Health Product Vigilance Center. Spontaneous reports of adverse drug reactions 2023 [Internet]. 2023 [cited 2025 Jan 21]. Available from: https://catalog.fda.moph.go.th
Yeesoonpan N, Tragulpiankit P, Kaeratigachakorn W, Uaviseswong T, Ningsananda T, Chaikledkaew U, et al. Detecting adverse drug events by trigger tool at a provincial hospital in Thailand. Thai J Pharm Pract. 2015;7:234–49.
Inprasit N, Tragulpiankit P, Rerkpattanapipat T, Chulavatnatol S. Testing of trigger tool for adverse drug reaction detection developed for a large teaching hospital in Thailand. Thai J Pharm Pract. 2020;12:643–55.
รติการณ์ พิทาคำ, ธนิสา กฤษฎาธาร, วรกมล ติยะประเสริฐกุล, รัชรินทร์ โพธิกุล. การค้นหาเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาโดยใช้เครื่องมือส่งสัญญาณ: นาล็อกโซน. เชียงใหม่เวชสาร. 2561;57(1):49–60.
Yeesoonpan N, Tragulpiankit P, Ningsananda T, AdCOPT working team. The pilot study of evaluation of IHI ADE trigger tool in Thai hospitalized patients: multicenter study (abstract). Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2011;20:349.
Rozich JD, Haraden CR, Resar RK. Adverse drug event trigger tool: a practical methodology for measuring medication-related harm. Qual Saf Health Care. 2003;12:194–200.
Mäkelä M, et al. Characterisations of adverse events detected in a university hospital: a retrospective medical record review study using the Global Trigger Tool. BMJ Open. 2014;4:e005092. doi:10.1136/bmjopen-2014-005092.
Valkonen V, Haatainen K, Saano S, Tiihonen M. Evaluation of Global trigger tool as a medication safety tool for adverse drug event detection—a cross-sectional study in a tertiary hospital. Eur J Clin Pharmacol. 2023;79:617–625. doi:10.1007/s00228-023-03483-0.
Gadde RS, Dhanenkula DT, Kammila S, Nelluri D, Polisetty M, Kaniganti S, et al. Trigger tool based detection of adverse drug reactions in a tertiary care teaching hospital: a prospective observational study. Indian J Pharm Pract. 2018;11:111–5.
Asavaroengchai S, Sriratanabana J, Hiransuthikul N, Supachutikul A. Identifying adverse events in hospitalized patients using global trigger tool in Thailand. Asian Biomed. 2009;3:545–50.
Sirisuwannarat S. Neuroleptic malignant syndrome: a review and report of six cases. 2563;16:1–23.
Berman BD. Neuroleptic malignant syndrome: a review for neurohospitalists. Neurohospitalist. 2011;1:41–7.
Rattay B, Benndorf RA. Drug-induced idiosyncratic agranulocytosis Infrequent but dangerous. Front Pharmacol. 2021;12:1–13.
สมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล. การป้องกันความคลาดเคลื่อนทางยาเพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ; 2548.
Naranjo CA, Busto U, Sellers EM, Sandor P, Ruiz I, Roberts EA, et al. A method for estimating the probability of adverse drug reactions. Clin Pharmacol Ther. 1981;30:239–45.
Classen DC, et al. Global trigger tool shows that adverse events in hospitals may be ten times greater than previously measured. Health Aff (Millwood). 2011;30(4):581–9.
Rozich JD, et al. Practical application of the global trigger tool in identifying adverse events in a community hospital. Qual Saf Health Care. 2003;12(3):187–92.
Ali T, Sisay M, Tariku M, Mekuria AN, Desalew A. Antipsychotic-induced extrapyramidal side effects: a systematic review and meta-analysis of observational studies. PLoS One. 2021;16(9):e0257129. doi:10.1371/journal.pone.0257129.
Sharumathi SM, Bhavatharini S, Rinu MX, Arun KP, Deepalakshmi M. Extrapyramidal effects of first and second generation antipsychotics: a review. Int J Drug Dev Technol. 2023;13(4):1623-30.
Cruickshank CC, Dyer KR. A review of the clinical pharmacology of methamphetamine. Addiction. 2009;104(7):1085-99.
Galvañ J, Suárez-Campayo J, Ayora M, Gil S, Winter-van Rossum I, Berger G, et al. Extrapyramidal symptoms as early clinical predictors in first-episode schizophrenia and schizophreniform disorder: findings from the OPTiMiSE trial. Eur Neuropsychopharmacol. 2025;98:35-45.
Nwokike MO, Ghasi SI, Ogbonna AO, Ezenwaeze MN, Ezinwa AC. Extrapyramidal symptoms and novel antipsychotic drugs. Int Neuropsychiatr Dis J. 2022;17(4):1-7.
Jongkonnee C, Sitthinant T. Factors associated with preventable severe extrapyramidal symptoms from antipsychotic use identified using benztropine as a trigger tool. Thai Bull Pharm Sci. 2026;21(1):71-85
