การพัฒนารูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพแบบมีส่วนร่วมต่อการจัดการตนเอง ของผู้ป่วยเบาหวานในชุมชนสู่ระยะสงบ จังหวัดสกลนคร
คำสำคัญ:
รูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพแบบมีส่วนร่วม, การจัดการตนเองของผู้ป่วยเบาหวานบทคัดย่อ
การวิจัยและพัฒนาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) พัฒนารูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพแบบมีส่วนร่วมต่อการจัดการตนเองของผู้ป่วยเบาหวานในชุมชนสู่ระยะสงบ จังหวัดสกลนคร และ 2) ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ จำนวน 72 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Paired Samples t-test
ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) การสร้างทีมสุขภาพชุมชน
2) การอบรมและฝึกทักษะในการจัดการตนเอง 3) ระบบการติดตามและสนับสนุนทางสังคมและเทคโนโลยี และ 4) การเสริมพลังและแรงจูงใจในการจัดการตนเอง ภายหลังการใช้รูปแบบ กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมการจัดการตนเองเพิ่มขึ้นจาก 2.82 เป็น 3.76 และระดับ HbA1c ลดลงจาก 8.7 % เป็น 7.2 % อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) นอกจากนี้ มีผู้ป่วยจำนวน
15 คน มีระดับ HbA1c ต่ำกว่า 6.5 % (ระยะสงบของโรคเบาหวาน) คิดเป็นร้อยละ 20.8
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. (2021). The Global Diabetes Compact. 27 january 2022. Retrieved from https://www.who.int/publications/m/item/the-global-diabetes-compact
Center for Disease Control and Prevention. (2020). What is Diabetes?. September 20, 2021, Retrieved from https://www.cdc.gov/diabetes/basics/diabetes.html
Boulton, A., Magliano, D.และBoyko, E. (2021). IDF Diabetes Atlas 10TH edition. International Diabetes Federation. Retrieved from https://diabetesatlas.org/atlas/tenth-edition/
มหาวิทยาลัยมหิดล, สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุขและกระทรวงสาธารณสุข. (2563). การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกายครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562 - 2563. เข้าถึงได้จาก:https://www.hsri.or.th/media/printed-matter/detail/13443
กรมควบคุมโรค สำนักป้องกันควบคุมโรคที่8 จังหวัดอุดรธานี. (2564). รายงานสถานการณ์โรคและภัย สุขภาพประจำสัปดาห์ที่9. เข้าถึงได้จาก: http://odpc8.ddc.moph.go.th/upload_epi_article/VHQZi5DGNWyLdp6Ba7lq.pdf
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสกลนคร. รายงานสถานการณ์โรคเบาหวานจังหวัดสกลนคร ปี 2566. สกลนคร:สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสกลนคร; 2566.
Riddle MC, Cefalu WT, Evans PH, Gerstein HC, Nauck MA, Oh WK, et al.Consensus report: Definition and interpretation of remission in type 2 diabetes. Diabetes Care. 2021;44(10):2438–44.
Lean MEJ, Leslie WS, Barnes AC, Brosnahan N, Thom G, McCombie L, et al. Primary care-led weight management for remission of type 2 diabetes (DiRECT): An open-label, cluster-randomised trial. Lancet. 2018;391(10120):541–51.
Lean MEJ, Leslie WS, Barnes AC, Brosnahan N, Thom G, McCombie L, et al. Durability of a primary care-led weight-management intervention for remission of type 2 diabetes: 2- year results of the DiRECT open-label cluster-randomised trial. Lancet Diabetes Endocrinol. 2019;7(5):344–55.
Wallerstein N, Duran B. Community-based participatory research contributions to intervention research: The intersection of science and practice to improve health equity. Am J Public Health. 2010;100(S1):S40–6.
Minkler M, Wallerstein N. Community-based participatory research for health: From process to outcomes. 2nd ed. San Francisco: Jossey-Bass; 2008.
Boocha K, Ploylearmsang C. Development and implementation of diabetes care by a community network based on a chronic care model. J Prim Care Community Health. 2023;14:1-9.
Utaisang A, Pilayon B, Thanyawarathorn T, et al. Population-focused community-based health literacy model for high-risk people: preventing type 2 diabetes mellitus through participatory action research in rural Thailand. BMC Public Health. 2026. doi:10.1186/s12889-026-26828-0.
Michie S, van Stralen MM, West R. The behaviour change wheel: a new method for characterising and designing behaviour change interventions. Implement Sci. 2011;6:42.
วรางคณา บุตรศรี, รัตนา บุญพา, ชาญณรงค์ สิงห์บรรณ. ผลของโปรแกรมการให้ความรู้ต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองและการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยการจัดการและเทคโนโลยีอีสเทิร์น. 2564;18(1):13-25.
นิภารัตน์ สุขสวัสดิ์, อารยา ปรานประวิตร, สาโรจน์ เพชรมณี. ผลของโปรแกรมสุขศึกษาโดยประยุกต์ใช้ทฤษฏีความสามารถแห่งตนร่วมกับแรงสนับสนุนทางสังคมเพื่อการดูแลตนเองในผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวาน. วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 2559;4(1):49-65.
จำเนียร พรประยุทธ, ชนัญชิดาดุษฏี ทูลศิริ, สมสมัย รัตนกรีฑากุล. ผลของโปรแกรมการชี้แนะผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ต่อพฤติกรรมการควบคุมโรคเบาหวานและค่าเฉลี่ยน้ำตาลสะสม. วารสารคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา. 2560;25(2):66-78.
Aekplakorn W, Tantayotai V, Numsangkul S, et al. Evaluation of a community-based diabetes prevention program in Thailand: a cluster randomized controlled trial. J Prim Care Community Health. 2019;10:1-7.
Stratton IM, Adler AI, Neil HA, et al. Association of glycaemia with macrovascular and microvascular complications of type 2 diabetes (UKPDS 35): prospective observational study. BMJ. 2000;321(7258):405-12.
Riddle MC, Cefalu WT, Evans PH, et al. Consensus report: definition and interpretation of remission in type 2 diabetes. Diabetes Care. 2021;44(10):2438-44.
Bhatt AA, Choudhari SG, Mahajan H, et al. Type 2 diabetes remission and its predictors in an Indian cohort. PLoS One. 2025;20(5):e0333114.
Karter AJ, Nundy S, Parker MM, et al. Incidence of remission in adults with type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis of lifestyle intervention studies. BMJ Open Diabetes Res Care. 2022;10(1):e002560.
Taylor R, Al-Mrabeh A, Zhyzhneuskaya S, et al. Remission of human type 2 diabetes requires decrease in liver and pancreas fat content but is dependent upon capacity for β cell recovery. Cell Metab. 2018;28(4):547-56.
Lean ME, Leslie WS, Barnes AC, et al. Primary care-led weight management for remission of type 2 diabetes (DiRECT): an open-label, cluster-randomised trial. Lancet. 2018;391(10120):541-51.
Israel BA, Eng E, Schulz AJ, Parker EA, editors. Methods for community-based participatory research for health. 2nd ed. San Francisco: Jossey-Bass; 2013.
