ผลของรูปแบบการดูแลผู้ป่วยยาเสพติดแบบบูรณาการโดยความร่วมมือของ คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ ร่วมกับการติดตามผ่านโปรแกรม e - Nonghan Care อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี
คำสำคัญ:
รูปแบบการดูแลผู้ป่วยยาเสพติดแบบบูรณาการ, คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ, หนองหานโมเดลบทคัดย่อ
การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินผลของการดำเนินงานรูปแบบการดูแลผู้ป่วยยาเสพติดแบบบูรณาการต่อผลลัพธ์ด้านการฟื้นฟูของผู้ป่วยยาเสพติด และเพื่อวิเคราะห์ประสิทธิผลของการมีส่วนร่วมของคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอและการใช้ระบบติดตามดิจิทัลในการดูแลผู้ป่วยยาเสพติด อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ระหว่างเดือนตุลาคม 2568 – มีนาคม 2569 แบ่งการศึกษาเป็น 4 ระยะ คือ 1) การศึกษาสถานการณ์ปัญหา 2) การพัฒนาและออกแบบรูปแบบ 3) การทดลองใช้ และ 4) การติดตามและประเมินผล รวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณด้วยแบบสอบถามและแบบประเมินความพึงพอใจที่มีค่าความเชื่อมั่น และโปรแกรม e – Nonghan Care กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 269 คน ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพ รวบรวมข้อมูลด้วย แนวคำถามการระดมความคิดเห็น 12 คน และแนวคำถามการสนทนากลุ่ม 51 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน สถิติ T - test และสถิติ Wilcoxon Signed - Rank Test สำหรับข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัย พบว่า รูปแบบการดูแลผู้ป่วยยาเสพติดที่พัฒนาขึ้นเรียกว่า “NONGHAN Model” ประกอบด้วย 7 ขั้นตอน ได้แก่ Networking (การสร้างเครือข่ายและความร่วมมือ) Observation (การสังเกตและติดตาม) Needs (การประเมินความต้องการ) Governance (การบริหารจัดการ) Holistic Implementation (การดูแลแบบองค์รวม) Assessment (การประเมินและวิเคราะห์ผล) และ Nurturing (การดูแลต่อเนื่อง) ผลการทดลองใช้รูปแบบ พบว่า คะแนนเฉลี่ยการประเมินรูปแบบการดูแลของผู้ป่วยเพิ่มขึ้นจาก ( = 3.74, S.D. = 0.63) เป็น ( = 4.12, S.D. = 0.69) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 8.22, p < 0.001) ระดับความรุนแรงทางจิตเวช (OAS) ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (Z = -5.29, p < 0.001) ผู้ป่วยจำนวน 71 ราย มีการลดระดับความรุนแรงลง ในขณะที่มีเพิ่มขึ้นเพียง 13 ราย และผู้ป่วยที่มีระดับความรุนแรงสีเขียวเพิ่มจากร้อยละ 53.54 เป็นร้อยละ 75.98 ในด้านความพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด ( = 4.37, S.D. = 0.66)
เอกสารอ้างอิง
Hill K, Kuo I, Shenoi SV, Desruisseaux MS, Springer SA. Integrated care models: HIV and substance use. Curr HIV/AIDS Rep. 2023; 20 (5): 286 – 295.
Simoneau H, Kamgang E, Tremblay J, Bertrand K, Brochu S, Fleury MJ. Efficacy of extensive intervention models for substance use disorders: A systematic review. Drug Alcohol Rev. 2018; 37: S246 – 262.
Yang J, Giummarra MJ. Compulsory and voluntary drug treatment models in China: A need for improved evidence - based policy and practice to reduce the loaded burden of substance use disorders. Int J Drug Policy. 2021; 92: 103063.
ณัฐกฤตา ทุมวงศ์. การพัฒนารูปแบบการบำบัดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ภายใต้กลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ: พชอ. ในผู้ใช้ยาเสพติดประเทศไทย. วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 2567; 12 (4): 347 – 361.
ประพัทธ์ ธรรมวงศา. การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี. วารสารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น. 2567; 6 (1): e268174.
นริศ คมจิตร. ผลการใช้รูปแบบการบำบัดยาเสพติดแบบมีส่วนร่วมในชุมชน ตำบลหัวโทน อำเภอสุวรรณภูมิ. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2567; 9 (6): 355 – 365.
พูลศิลป์ แสงบุตร. การพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดภายใต้โครงการ CBTx ตำบลดินจี่ อำเภอคำม่วง จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิชาการเพื่อการพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิและสาธารณสุข. 2568; 3 (2): 388 – 402.
Barbaglia G, Robles N, Hilarión P, Torres M, Gotsens M, Colell E, et al. Integrated health and social care evaluation framework for mental health and drug addiction care. Eur J Public Health. 2022; 32 (Suppl_3): ckac 130 - 115.
วุธิพงศ์ ภักดีกุล. วิธีการวิจัยในงานอนามัยชุมชน Research Methodology in Community Health. บริษัทจรัลสนิทวงศ์การพิมพ์ จำกัด; 2566.
สุภา เพ็งปิด, คาร์ล เพลท์เซอร์. ความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติจากการใช้สารเสพติดในผู้ป่วยจากสถานพยาบาลสองรูปแบบในประเทศไทย. วารสารนโยบาย การป้องกัน และการบำบัดสารเสพติด. 2564; 16 (1): 10.
Engel GL. The need for a new medical model: A challenge for biomedicine. Science.1977; 196 (4286): 129 – 136.
สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข. รายงานการประเมินระบบสุขภาพอำเภอและคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2563.
Arnstein SR. A ladder of citizen participation. J Am Inst Plann. 1969; 35 (4): 216 – 224.
World Health Organization. Health in all policies: Helsinki statement. Framework for country action. Geneva: WHO Press; 2013.
Prochaska JO, DiClemente CC. Stages and processes of self-change of smoking: Toward an integrative model of change. J Consult Clin Psychol. 1983; 51 (3): 390– 395.
Substance Abuse and Mental Health Services Administration. SAMHSA's working definition of recovery. Rockville (MD): U.S. Department of Health and Human Services; 2012.
กรมการแพทย์. แนวทางการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติดในระบบสาธารณสุข. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข; 2565.
World Health Organization. Global strategy on digital health 2020 – 2025. Geneva: WHO Press; 2021.
Kumpfer KL, Alvarado R, Whiteside HO. Family-based interventions for substance use and misuse prevention. Sub Use Misuse. 2003; 38 (11 – 13): 1759 – 1787.
วัลยา ธรรมพนิชวัฒน์. การมีส่วนร่วมของคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอที่มีความสัมพันธ์กับความสำเร็จในการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดในเขตสุขภาพที่ 4. วารสารวิชาการป้องกันและควบคุมโรค (ววปค.). 2565; 10 (1): 45 - 58.
ปิยะพร ศักดิ์เกษม, สุรชัย ศรีสังข์งาม, มนัส ภูติสกุล. ผลของโปรแกรมการดูแลผู้ป่วยยาเสพติดแบบบูรณาการในโรงพยาบาลชุมชน. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข. 2564; 15 (3): 289 – 304.
McLellan AT. Have we evaluated addiction treatment correctly? Implications from a chronic care perspective. Addiction. 2002; 97 (3): 249 – 252.
Miller WR, Rollnick S. Motivational interviewing: Helping people change. 3rd ed. New York: Guilford Press; 2013.
Torous J, Linardon J, Fuller-Tyszkiewicz M, et al. The efficacy of mHealth interventions for common mental health disorders and substance use disorders: an umbrella review of 46 meta - analyses. World Psychiatry. 2020 Oct; 19 (3): 323 - 343. doi: 10.1002/wps.20790.
อรัญญา วงศ์ดีวัตร, กชพรรณ ปรึกษา, ณัฐวัฒน์ วงศ์ดีวัตร. ประสิทธิผลของการใช้แอปพลิเคชันในการติดตามผู้ป่วยยาเสพติดหลังการบำบัดรักษาในเขตสุขภาพที่ 6. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2565; 31 (4): 642 - 653.
อนิรุทธ์ ชัยสมบูรณ์พันธ์, สานิตย์ เหง้าพรหมมินทร์, พรพิมล มัฆนาโส. การพัฒนารูปแบบการบำบัดยาเสพติดโดยชุมชนมีส่วนร่วม ตำบลบ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี [อินเทอร์เน็ต]. อุดรธานี: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี; 2568 [สืบค้นเมื่อ 11 ธ.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://backoffice.udpho.org/openaccess/index.php
กนกวรรณ บุญยะมาลิก, และคณะ. การพัฒนาระบบสารสนเทศบูรณาการเพื่อการติดตามและประเมินผลการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติดในเขตสุขภาพที่ 7. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2565; 31 (5): 824 - 835.
Gustafson DH, McTavish FM, Chih MY, Atwood AK, Johnson RA, Boyle MG, et al. A smartphone application to support recovery from alcoholism: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry. 2014; 71 (5): 566 – 572.
Tofighi B, Grossman E, Buirkle EC, McNeely J, Gourevitch M, Lee JD. Mobile phone messaging for illicit drug and heavy alcohol use: A systematic review. Subst Abuse. 2019; 40 (2): 176 – 181.
Laudet AB, White WL. What are "social supports" anyway A qualitative and quantitative exploration of social support and its role in substance abuse recovery. Alcohol Treat Q. 2010; 28 (3): 243 - 266. doi: 10.1080/07347324.2010.488524.

