รูปแบบการแก้ไขพัฒนาการล่าช้าเด็กปฐมวัย โดยเครือข่ายพยาบาลชุมชน ครู ครอบครัว และชุมชน
คำสำคัญ:
พัฒนาการล่าช้าเด็กปฐมวัย, รูปแบบเครือข่ายสุขภาพ, พยาบาลชุมชน, การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม, ชุมชนชนบทบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินรูปแบบการแก้ไขพัฒนาการล่าช้าเด็กปฐมวัยโดยเครือข่ายพยาบาลชุมชน ครู ครอบครัว และชุมชน วิธีการศึกษาใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม(PAR) ดำเนินการในพื้นที่ตำบลหนองแคน อำเภอดงหลวง จังหวัดมุกดาหาร ระหว่างมิถุนายน 2565–กุมภาพันธ์ 2566 ผู้ให้ข้อมูล 133 คน ประกอบด้วยพยาบาลวิชาชีพ 3 คน ครู 18 คน ผู้ปกครองเด็กที่มีพัฒนาการสงสัยล่าช้า 90 คน และแกนนำชุมชน 22 คน ดำเนินการ 3 วงจรวิจัย เก็บข้อมูลด้วยแบบประเมิน DSPM แบบวัดสมรรถนะ แบบสอบถามความพึงพอใจ การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม
ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ ระบบคัดกรองและแจ้งข้อมูลร่วม แผนกระตุ้นพัฒนาการรายบุคคล (ISP) กลไกติดตามแบบสามชั้น เวทีสะท้อนคิดร่วม และการเสริมสมรรถนะเครือข่าย ผลการทดลองใช้ พบสัดส่วนเด็กที่มีพัฒนาการปกติเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 0 เป็นร้อยละ 92.2 ภายใน 6 เดือน (p < .001) สมรรถนะของเครือข่ายเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ( จาก 2.78 เป็น 4.12, p < .001) และความพึงพอใจโดยรวมของครอบครัวและเครือข่ายอยู่ในระดับมาก (
= 4.23 และ 4.21 ตามลำดับ)
เอกสารอ้างอิง
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. รายงานผลการคัดกรองพัฒนาการเด็ก. กรุงเทพฯ: กรมอนามัย; 2563.
World Health Organization. Nurturing care for early childhood development: A framework for helping children survive and thrive to transform health and human potential. Geneva: WHO Press; 2018. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789241514064
สุดารัตน์ หล้าหิบ, ชมนาด พจนามาตร์, อรทัย เขียวเจริญ. ปัจจัยที่ส่งผลต่อการตรวจพบและแทรกแซงพัฒนาการล่าช้าในเด็กปฐมวัยในระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิ. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2563;29(2):289-300.
วาริณี เอี่ยมสวัสดิกุล, อุไร หัถกิจ, สุนันทา ยังวนิชเศรษฐ. สถานการณ์พัฒนาการล่าช้าเด็กปฐมวัยและปัจจัยที่เกี่ยวข้องในชุมชนชนบทภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารวิจัยทางการพยาบาล 2562;23(4):67-80.
Wongkongdech P, Suwannarat P. ความรู้และทักษะของพยาบาลชุมชนในการส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย. วารสารพยาบาลทหารบก 2560;18(2):112-20.
Rao N, Sun J, Chen EE, Ip P. Effectiveness of early childhood interventions in promoting cognitive development in developing countries: A systematic review and meta-analysis. Child Dev 2017;88(6):1819-36.
Charoenkul S, Nuntaboot K, Srisuriyawet R. รูปแบบการส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยในศูนย์เด็กเล็กโดยความร่วมมือของครู ผู้ปกครอง และอาสาสมัครสาธารณสุข. พยาบาลสาร 2562;46(3):88-101.
Wongratanacheewin S, Chaisri P, Nuntaboot K. การพัฒนาเครือข่ายการดูแลเด็กพิเศษแบบบูรณาการในระดับอำเภอ: กรณีศึกษาจังหวัดนครราชสีมา. วารสารสาธารณสุขและการพัฒนา 2563;18(1):45-60.
Kemmis S, McTaggart R, Nixon R. The action research planner: Doing critical participatory action research. Singapore: Springer; 2014. doi:10.1007/978-981-4560-67-2
Bronfenbrenner U. The ecology of human development: Experiments by nature and design. Cambridge, MA: Harvard University Press; 1979.
Freire P. Pedagogy of the oppressed. New York: Herder and Herder; 1970.
Butkatunyoo O, Kaewkungwal J. การพัฒนาโปรแกรมส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยแบบมีส่วนร่วมสำหรับผู้ปกครองและครูในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก จังหวัดปทุมธานี. วารสารสาธารณสุขศาสตร์ 2562;49(2):112-25.
ปิยนุช โรจน์สง่า, สุภาพร ปัญญาจิตกุล, วาสนา วัชรสินธุ์. ผลของโปรแกรมส่งเสริมพัฒนาการเด็กโดยความร่วมมือระหว่างพยาบาลชุมชนและครูศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ 2561;41(3):45-56.
Nair MKC, Radhakrishnan R, Nair SS. Home-based stimulation for children with developmental delay: A randomized controlled trial from India. Indian Pediatr 2018;55(2):117-22.
สมาคมพยาบาลชุมชนแห่งประเทศไทย. สมรรถนะพยาบาลชุมชน. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: สมาคมพยาบาลชุมชนแห่งประเทศไทย; 2562.
Jennings A, Brown T, Wiese M. The role of public health nurses in early childhood development: A scoping review. Public Health Nurs 2019;36(3):328-40.
