การพัฒนารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยการประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นแบบมีส่วนร่วมในชุมชน
คำสำคัญ:
การสร้างเสริมสุขภาพ, ผู้สูงอายุ, ภูมิปัญญาท้องถิ่นบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบกึ่งทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการพัฒนารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยการประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นแบบมีส่วนร่วมในชุมชน ตำบลนาเสียว อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้สูงอายุในตำบลนาฝาย อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ จำนวน 60 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 30 คน ด้วยการสุ่มกลุ่มตัวอย่างแบบง่าย โดยกลุ่มทดลองใช้รูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยการประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นแบบมีส่วนร่วมในชุมชน ส่วนกลุ่มควบคุมได้รับการดูแลตามปกติ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน paired sample t-test และ independence sample t-test
ผลการวิจัย พบว่า ภายหลังการใช้รูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพมากกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 ระดับคุณภาพชีวิตโดยรวมของผู้สูงอายุ กลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมอยู่ในระดับปานกลาง คุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ภายหลังการใช้รูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุมากกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติทีระดับ 0.01
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ.(2566). สถิติผู้สูงอายุ. กรุงเทพฯ: กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. 2566.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ.(2564). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ.2564. กรุงเทพฯ:สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม 2564.
ปริญญาภรณ์ ธนะบุญปวง.(2565). การดูแลสุขภาวะและคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุในยุคปกติถัดไป. วารสาร วิจัยเพื่อการส่งเสริมสุขภาพและคุณภาพชีวิต 2565;2(1); 86-96.
กาญจนา ปัญญาธร และชลการ ทรงศรี.(2563). การดูแลสุขภาพและปัจจัยที่เกี่ยวข้องของผู้สูงอายุที่อยู่อาศัยตามลำพัง ตำบลบ้านตาด อำเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ สสอท. 2563;2(2), 41-52.
Leszczynska, A., Daniszewska, B., Pruszynska, M., and Przedborska, A.(2016). Effect of a health improvement programme on quality of life in elderly people after fall. Polish Annals of Medicine, 2016;23(2), 129-134.
World Health Organization.(2016). Promoting health in the SDGs. Geneva: Author 2016.
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย.(2558). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2557. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์ พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง 2558.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลนาเสียว.(2566). ข้อมูลและสถิติผู้สูงอายุ. ชัยภูมิ: โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลนาเสียว 2566.
Cohen, Jacob.(2013). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Routledge, 2013.
สุวัฒน์ มหัตนิรันดร์กุล และคณะ.(2540). เปรียบเทียบแบบวัดคุณภาพชีวิตขององค์การอนามัยโลก ทุก 100 ตัวชี้วัด และ 26 ตัวชี้วัด. เชียงใหม่: โรงพยาบาลสวนปรุง; 2540.
Walsh, K., & O’Shea, E.(2008). Responding to rural social care needs: Older people empowering themselves, others and their community. Health & Place, 2008;14(4), 795-805.
Stahl, T., Rutten,A., Nutbeam, D., Bauman, A., Kannas, L., Abel, T., et al.(2001). The importance of the social environment for physically active lifestyle - results from an international study. Social Science and Medicine, 2001;52(1), 1-10
สายฝน เอกวรางกูร นัยนา หนูนิล อรทัย นนทเภท และอุษา น่วมเพชร.(2561). การประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชน. วารสารพยาบาล 2561;67(2), 18-26.
ธนูย์สิญจน์ สุขเสริม, บุษกร สุวรรณรงค์, สนธยา ไสยสาลี, สุรศักดิ์ ธรรมรักษ์เจริญ และจุฑามาศ เจียมสาธิต.(2568). ประสิทธิผลของโปรแกรมการส่งเสริมสุขภาพของประชาชนในการเตรียมเข้าสู่วัยผู้สูงอายุโดยใช้วัดเป็นฐาน. วารสารการแพทย์และการสาธารณสุขเขต 4. 2568;15(2): 123-134.
พิเชฐ ปัญญาสิทธิ์, รัษฎาวัลย์ โพธิขันธ์, วาสนา ธัญญโชติ และปิ่นนเรศ กาศอุดม.(2563). รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพเพื่อเตรียมความพร้อมสู่การเป็นผู้สูงอายุที่มีศักยภาพ อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2563;29.
หงษ์ บันเทิงสุข.(2560). ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านพิธีกรรมและความเชื่อในการดูแลสุขภาพจิตของผู้สูงอายุในชุมชน โพนเมือง อำเภอเหล่าเสือโก้ก จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฎอุบลราชธานี 2560;6(2), 30-42.
Vogelsang, E. M.(2016). Older adult social participation and its relationship with health: Rural-urban differences. Health & Place, 2016;42, 111-119.
กนิษฐ์ โง้วศิริ, กันยา นภาพงษ์ และวิภากร สอนสนาม.(2563). ผลของโปรแกรมการสร้างเสริมสุขภาพแบบองค์รวมต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ในเขตกรุงเทพมหานคร. วารสารวิทยาศาสตร์การกีฬาและสุขภาพ 2563;21(3), 418-431.
กฤตเมธ อัตภูมิ, มนชยา พรมศรี และพล ทองสถิตย์.(2559). รูปแบบการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุ โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน กรณ๊ศึกษา โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านดงสวนพัฒนา ตำบลนาทัน อำเภอคำม่วง จังหวัดกาฬสินธุ์. รายงานการวิจัย: กระทรวงสาธารณสุข 2559.
จิรภา วิลาวรรณ, จิรัชญา เหล่าคมพฤฒาจารย์, ธิติรัตน์ เหล่าคมพฤฒาจารย์, ยุวดี บุญเนาว์ และพัทรินทร์ บุญเสริม.(2565). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมคุณภาพชีวิตและป้องกันภาวะซึมเศร้าเชิงสังคมและวัฒนธรรมในกลุ่มผู้สูงอายุ ตำบลนาฝาย อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2565;15(1): 181-195.
