การยกระดับการจัดการวัณโรคในชุมชน : จากการคัดกรองเชิงรุกสู่การส่งต่อรักษา แบบไร้รอยต่อโดยเครือข่ายสุขภาพภาคประชาชน

บทคัดย่อ

      การวิจัยเชิงปฏิบัติการ ครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการ พัฒนารูปแบบ และประเมินรูปแบบการยกระดับการจัดการวัณโรคในชุมชน ดำเนินการศึกษาในกลุ่มเสี่ยง 442 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบทดสอบ แบบสอบถาม และแบบบันทึกกิจกรรม การวิจัยดำเนินการระหว่างเดือนมีนาคม 2568 ถึงมีนาคม 2569 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติทดสอบ Z-test และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

      ผลการวิจัย:1) สภาพปัญหาและความต้องการพบข้อจำกัดอย่างมีนัยสำคัญในระบบบริการแบบตั้งรับและการขาดแคลนรังสีแพทย์ ซึ่งส่งผลให้เกิดความล่าช้าในการวินิจฉัยและเพิ่มความเสี่ยงต่อการแพร่กระจายเชื้อวัณโรคในกลุ่มประชากรที่เข้าถึงยาก 2) องค์ประกอบของรูปแบบการยกระดับการจัดการวัณโรคในชุมชนประกอบด้วย (1) การวางแผนเชิงรุก (2) การสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชน (3) การคัดกรองด้วยการเอกซเรย์ทรวงอกเคลื่อนที่ (4) การวินิจฉัยทางห้องปฏิบัติการ และ (5) การเชื่อมต่อระบบการรักษาแบบไร้รอยต่อ และ 3) ผลลัพธ์เชิงปริมาณพบว่า หลังการนำรูปแบบฯ ไปใช้กลุ่มเป้าหมายมีความรู้และพฤติกรรมการป้องกันโรคเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สัดส่วนการเข้าถึงการคัดกรองในปีงบประมาณ พ.ศ.2568-2569 เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (Z = 260.50, p < .001) โดยจากกลุ่มเสี่ยง 52,199 ราย สามารถเข้าถึงการตรวจเอกซเรย์ทรวงอกได้ถึง 50,676 ราย (ร้อยละ 97.08) ในจำนวนนี้ค้นพบผู้ป่วยวัณโรคและนำเข้าสู่ระบบการรักษาได้รวม 170 ราย คิดเป็นอัตราผลตอบแทนการคัดกรอง (Diagnostic Yield) ร้อยละ 0.33 และผลการประเมินมาตรฐานรูปแบบฯ และประสิทธิภาพอยู่ในระดับมาก