การพัฒนารูปแบบการบริบาลทางเภสัชกรรมในผู้ป่วยเบาหวานที่ฉีดอินซูลิน เครือข่ายบริการสุขภาพอำเภอพังโคน
คำสำคัญ:
ปแบบการบริบาลทางเภสัชกรรม, ผู้ป่วยเบาหวานที่ใช้ยาฉีดอินซูลิน, เครือข่ายบริการสุขภาพบทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบและประเมินผลลัพธ์การบริบาลทางเภสัชกรรมในผู้ป่วยเบาหวานที่ใช้ยาฉีดอินซูลิน เครือข่ายบริการสุขภาพอำเภอพังโคน ขั้นตอนดำเนินการวิจัยประกอบด้วย 3 ระยะ กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้ป่วยเบาหวานที่ใช้ยาฉีดอินซูลิน เครือข่ายบริการสุขภาพอำเภอพังโคน จำนวน 44 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลได้แก่ รูปแบบการบริบาลทางเภสัชกรรมในป่วยเบาหวานที่ใช้ยาฉีดอินซูลิน เครือข่ายบริการสุขภาพอำเภอพังโคนที่พัฒนาขึ้น แบบวัดความรู้ แบบบันทึกการปฏิบัติการฉีดยาอินซูลิน และแบบประเมินผลลัพธ์ด้านคลินิก ใช้ระยะการดำเนินการ 15 เดือน เก็บข้อมูลเชิงปริมาณและคุณภาพ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติพรรณนา และสถิติเชิงอนุมาน
ผลการวิจัย พบว่า รูปแบบการบริบาลทางเภสัชกรรมในผู้ป่วยเบาหวานที่ใช้ยาฉีดอินซูลิน เครือข่ายบริการสุขภาพอำเภอพังโคน ประกอบด้วย 2 ส่วนคือ 1) การบริบาลทางเภสัชกรรมที่ดำเนินการในโรงพยาบาล 2) การบริบาลทางเภสัชกรรมที่ดำเนินการโดยใช้เทคโนโลยีในการสื่อสาร ผลลัพธ์ของรูปแบบฯ หลังการพัฒนารูปแบบฯ พบว่า 1) ค่าเฉลี่ยคะแนนความรู้การใช้ยาฉีดอินซูลินในผู้ป่วยเบาหวาน สูงกว่าก่อนการพัฒนารูปแบบฯ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p< .001) 2) ค่าเฉลี่ยคะแนนการปฏิบัติการฉีดยาอินซูลิน สูงกว่าก่อนการพัฒนารูปแบบฯ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p< .001) เช่นกัน ส่วนผลลัพธ์ด้านคลินิก พบว่า ระดับน้ำตาลในเลือดขณะอดอาหาร (FPG) และระดับฮีโมโกลบินเอวันซี (HbA1c) ลดลงจากก่อนการพัฒนารูปแบบฯ แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p< .001) และอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาฉีดอินซูลิน ลดลง โดยพบภาวะ Hypoglycemia ร้อยละ 15.90 และก้อนไขมันบริเวณฉีดยาร้อยละ 18.19
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2566). กรมควบคุมโรค รณรงค์วันเบาหวานโลก 2566 มุ่งเน้นให้ความรู้ประชาชน ถึงความเสี่ยงโรคเบาหวาน และหากตรวจพบก่อนจะลดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้[อินเตอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 20 สิงหาคม 2566].เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/odpc7/news.php?news=38426&deptcode=odpc7
อัญชนา พีดขุนทด. (2566). การบริบาลทางเภสัชกรรมในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ได้รับการรักษาด้วยยาฉีดอินซูลิน โรงพยาบาลบ้านด่าน. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลศรีษะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์, 38(1),237-46
Sapra A, Bhandari P. [Updated 2023 Jun 21]. Diabetes. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK551501/
Zadhoush, F.; Sadeghi, M.; Pourfarzam, M. (2015). Biochemical changes in blood of type 2 diabetes with and without metabolic syndrome and their association with metabolic syndrome components. Journal of Research in Medical Sciences 20(8), 763-770. DOI: 10.4103/1735-1995.168383
Ohiagu, F. O., Chikezie, P. C., & Chikezie, C. M. (2021). Pathophysiology of diabetes mellitus complications: Metabolic events and control. Biomedical Research and Therapy, 8(3), 4243-4257.
Farmaki, P., Damaskos, C., Garmpis, N., Garmpi, A., Savvanis, S., & Diamantis, E. (2020). Complications of the type 2 diabetes mellitus. Current cardiology reviews, 16(4), 249–251. https://doi.org/10.2174/1573403X1604201229115531
สรรเสริญ มะลิทอง, ปนัดดา ฮูเซ็น, วนิดา พีรพัฒนโภคิน, นิตยา ภาพสมุทร, และปริญดา จันทร์บรรเจิด.(2567). ประสิทธิผลของการบริบาลทางเภสัชกรรม เรื่องการใช้ยาฉีดอินซูลินต่อการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่2 โรงพยาบาลนพรัตนราชธานี. [เข้าถึงเมื่อ 8 กุมภาพันธ์ 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://nrh.nopparat.go.th/academic/public/files
ธีรานาฏ ศรีวิราศ. (2567). ผลงานวิจัยและแลกเปลี่ยนความรู้ด้านการสาธารณสุขผลการประเมินความรู้และทักษะของผู้ป่วยก่อน-หลังได้รับคำปรึกษาการใช้ยาฉีดอินซูลินในการเยี่ยมบ้านโดยเภสัชกรในเขต รพ.สต.นาสะแบง อำเภอศรีวิไล จังหวัดบึงกาฬ. [เข้าถึง เมื่อ 8 กุมภาพันธ์ 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://bkpho.moph.go.th/public/files
จิราวัฒน์ สุวัตธิกะ. (2566). ผลของการบริบาลเภสัชกรรมร่วมกับการติดตามการใช้ยาทางไกลโดยประยุกต์ใช้ระบบหมอพร้อมในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ใช้ปากกาฉีดอินซูลิน อําเภอเซกา จังหวัดบึงกาฬ. วารสารการศึกษาและวิจัยการสาธารณสุข, 1(2), 122-139.
พัทร์วรินท์ ศรลัมพ์, ณัฐธิดา เวทนาสุข, และรณกฤต ทีทา. (2567). ผลของการบริบาลเภสัชกรรมร่วมกับการติดตามการใช้ยาทางไกลในผู้ป่วยเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ําตาลไม่ได้ โรงพยาบาลพล จังหวัดขอนแก่น. วารสารสาธารณสุขและสุขภาพศึกษา, 4(1), e267221. [เข้าถึงเมื่อ 8 กุมภาพันธ์ 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/tjphe/article/view/267211/183035
Iftinan, G. N., Elamin, K. M., Rahayu, S. A., Lestari, K., & Wathoni, N. (2023). Application,benefits, and limitations of telepharmacy for patients with diabetes in the outpatient setting. Journal of Multidisciplinary Healthcare, 16, 451–459. https://doi.org/10.2147/JMDH.S400734
ประริเนตร เดชวรวาทิน, พุทธิพงศ์ อารีรัตน์, พีระศักดิ์ คําสงค์. (2567). การประเมินผลการบริบาลเภสัชกรรมต่อการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในโรงพยาบาลอากาศอํานวย. วารสารวิชาการสุขภาพและสิ่งแวดล้อม, 2(2), 3430. [เข้าถึงเมื่อ 8 กุมภาพันธ์ 2568]. เข้าถึงได้จาก https://he03.tci-thaijo.org/index.php/AJHE/article/view/3430/2637
โรงพยาบาลพังโคน. (2567). ข้อมูลผู้ป่วยเบาหวาน ปี พ.ศ. 2567
Kemmis, S and Mc taggart, (1990). The action research planner. (3re ed) Victoria: Deakin University Press.
