ผลของโปรแกรมพัฒนาการรับรู้ความสามารถตนเองต่อพฤติกรรมบริโภคอาหารเพื่อป้องกัน โรคความดันโลหิตสูงของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอสีชมพู จังหวัดขอนแก่น
คำสำคัญ:
โปรแกรม, การรับรู้ความสามารถตนเอง, พฤติกรรมบริโภคอาหาร, ความดันโลหิตสูง, อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน, กลุ่มเสี่ยงบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบการรับรู้ความสามารถตนเองในการบริโภคอาหารและความคาดหวังในผลลัพธ์ของการบริโภคอาหาร พฤติกรรมบริโภคอาหารป้องกันโรคความดันโลหิตสูง และภาวะสุขภาพ ได้แก่ ความดันโลหิต น้ำหนัก และเส้นรอบเอวของกลุ่มทดลองระหว่างก่อนและหลังได้รับโปรแกรม และระหว่างกลุ่มทดลองกับกลุ่มเปรียบเทียบหลังได้รับโปรแกรม กลุ่มตัวอย่างเป็นอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านกลุ่มเสี่ยงความดันโลหิตสูง อายุ 35 ปี ขึ้นไป มีความดันโลหิต 120/80-139/89 มิลลิเมตรปรอท เลือกกลุ่มทดลองที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์คัดเข้าจากโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโคกไม้งามด้วยการสุ่มอย่างง่าย เลือกกลุ่มเปรียบเทียบจากโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองแดง โดยการจับคู่ให้มีเพศเดียวกันและอายุใกล้เคียงกัน กลุ่มละ 31 คน เครื่องมือเก็บข้อมูล ได้แก่ 1) แบบสอบถาม 2) แอปพลิเคชันไลน์ 3) แบบบันทึกภาวะสุขภาพ 4) แบบบันทึกการรับประทานอาหาร 5) เครื่องวัดความเค็ม 6) เครื่องวัดความดันโลหิต 7) เครื่องชั่งน้ำหนัก และ 8) สายวัด วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา สถิติทดสอบที สถิติทดสอบวิลคอกซันซายน์แรงค์ สถิติทดสอบแมนวิทนีย์ยู และสถิติทดสอบแอนโควา
ผลการวิจัยพบว่า หลังได้รับโปรแกรม กลุ่มทดลองมีการรับรู้ความสามารถตนเอง ความคาดหวังในผลลัพธ์ของการบริโภคอาหาร และพฤติกรรมบริโภคอาหารป้องกันโรคความดันโลหิตสูง สูงกว่าก่อนได้รับโปรแกรมและกลุ่มเปรียบเทียบ มีความดันโลหิตต่ำกว่าก่อนได้รับโปรแกรมและกลุ่มเปรียบเทียบ มีน้ำหนักตัวต่ำกว่าก่อนได้รับโปรแกรม อย่างมีนัยสำคัญทาง
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. (2024). Global status report on noncommunicable diseases. Retrieved Apirl 25, 2022, from https://www.who.int/nmh/publications/ncd-profiles-2018/en/.
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2560). แผนยุทธศาสตร์การป้องกันและควบคุมโรคไม่ติดต่อระดับชาติ 5 ปี (พ.ศ.2560 - 2564). นนทบุรี: อิโมชั่นอาร์ต.
กรมควบคุมโรค สำนักโรคไม่ติดต่อ กระทรวงสาธารณสุข. (2565). รายงานสถานการณ์โรค NCDs เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง พ.ศ. 2564. นนทบุรี: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์.
กลุ่มงานเทคโนโลยีสารสนเทศ. (2568). สรุปผลการติดตามและประเมินผลการดำเนินงานสาธารณสุข ระดับเครือข่ายบริการสุขภาพ ประจำปี 2567. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด: ขอนแก่น.
สำนักงานสาธารณสุขอำเภอสีชมพู. (2567). รายงานระบบสารสนเทศสุขภาพภาคประชาชนอำเภอสีชมพู ประจำปี 2566. สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ: สีชมพู.
โรงพยาบาส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโคกไม้งาม. (2567). รายงานประจำปีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโคกไม้งาม ประจำปี 2566. กองสาธารณสุข องค์การบริหารส่วนจังหวัด: ขอนแก่น.
สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย. (2567). แนวทางการรักษาความดันโลหิตสูงในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ.2567. นนทบุรี: สหมิตรพริ้นติ้งแอนด์พับลิสชิ่ง.
ผ่องพรรณ อรุณแสง. (2560). การพยาบาลผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือด (พิมพ์ครั้งที่ 11). ขอนแก่น: คลังนานาวิทยา.
พีระ บูรณะกิจเจริญ. (2557). โรคความดันโลหิตสูง.ตำราอายุรศาสตร์ทั่วไป. (หน้า 25-47). กรุงเทพฯ: ภาพพิมพ์.
Dimitriadis et al. (2022). Acute Effects of Electronic and Tobacco Cigarette Smoking on Sympathetic Nerve Activity and Blood Pressure in Humans. Retrieved Apirl 10, 2023, from https://www.mdpi.com/1660-4601/19/6/3237.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York, NY: W.H. Freeman and Company.
ลำพูล ศรีสังข์รัตน์, วาริณี เอี่ยมสวัสดิกุล และชื่นจิตร โพธิศัพท์สุข. (2566). ผลของโปรแกรมพัฒนาพฤติกรรมรับประทานอาหารของผู้ป่วยความดันโลหิตสูง อำเภอโพธิ์ตาก จังหวัดหนองคาย. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น, 30(3), 181-193.
ปิยธิดา ขวัญลอย. (2564). ประสิทธิผลของโปรแกรมพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน เพื่อป้องกันโรคหลอดเลือดสมองในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง ตำบลสระประดู่ อำเภอวิเชียรบุรี จังหวัดเพชรบูรณ์. (วิทยานิพนธ์ปริญญาพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์). มหาวิทยาลัยขอนแก่น, ขอนแก่น.
อรุณ จิรวัฒน์กุล. (2558). สถิติในงานวิจัยเลือกใช้อย่างไรให้เหมาะสม (พิมพ์ครั้งที่ 2, หน้า 70). กรุงเทพฯ: ส. เอเชียเพรส (1989).
อุไรวรรณ ชัยชนะวิโรจน์ และชญาภา วันทุม. (2560). การทดสอบความตรงตามเชิงเนื้อหาของเครื่องมือวิจัย. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ, 11(2), 105-111.
สายฝน สุภาศรี, จักรกฤษณ์ วังราษฎร์, และวราภรณ์ บุญเชียง. (2564). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมสุขภาพต่อการรับรู้ความสามารถตนเอง และความคาดหวังผลลัพธ์ต่อการดูแลตนเองของผู้สูงอายุโรคความดันโลหิตสูง จังหวัดเชียงราย. วารสาร Thai Journal of Public Health, 51(1), 33-42.
จิรัชยา สุวินทรากร, สุรินธร กลัมพากร, และทัศนีย์ รวิวรกุล. (2562). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมการรับรู้ความสามารถตนเองของอาสาสมัครสาธารณสุขในการเฝ้าระวัง และป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง. วารสารพยาบาล, 68(1), 39-48.
กิรณานันท์ สนธิธรรม และสมเสาวนุช จมูศรี. (2563). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมการรับรู้สมรรถนะแห่งตนต่อการดูแลกลุ่มเสี่ยงก่อนความดันโลหิตสูงของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน. วารสารพยาบาลทหารบก, 21(2), 102-110.
ณัฐพล เลาหเจริญยศ. อาหารและโพแทสเซียม [อินเทอร์เน็ต]. มปป. [เข้าถึงเมื่อ 2564 กันยายน 29]. เข้าถึงได้จาก: https://sriphat.med.cmu.ac.th
Juraschek, S. P., Guallar, E., Appel, L. J., & Miller III, E. R. (2012). Effects of vitamin C supplementation on blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials. The American journal of clinical nutrition, 95(5), 1079-1088. doi: 10.3945/ajcn.111.027995. Retrieved Apirl 18, 2022, from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22492364.
ปณิตา ลิมปะวัฒนะ บ.ก. (2559). กลุ่มอาการสูงอายุและประเด็นทางสุขภาพที่น่าสนใจ (พิมพ์ครั้งที่ 2). ขอนแก่น: โรงพิมพ์คลังนานาวิทยา.
Eglseer, D., Traxler, M., Embacher, S., Reiter, L., Schoufour, J. D., Weijs, P. J., ... & Bauer, S. (2023). Nutrition and exercise interventions to improve body composition for persons with overweight or obesity near retirement age: a systematic review and network meta-analysis of randomized controlled trials. Advances in Nutrition, 14(3), 516-538. doi:10.1016/j.advnut.2023.04.001 Retrieved Apirl 11, 2024, from https://www.sciencedirect.com/science/article /pii/S2161831323002867?via%3Dihub.
Jayedi, A., Soltani, S., Emadi, A., Zargar, M. S., & Najafi, A. (2024). Aerobic exercise and weight loss in adults: a systematic review and dose-response meta-analysis. JAMA Network Open, 7(12), e2452185-e2452185. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2024.52185. Retrieved Apirl 18, 2025, from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39724371/.
จริยา กฤติยาวรรณ และยุพาวดี แซ่เตีย. (2566). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมการรับรู้สมรรถนะแห่งตนร่วมกับการสนับสนุนทางสังคมต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคความดันโลหิตสูงในกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารพยาบาลทหารบก, 24(2) 373-382.
