ประสิทธิผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจสำหรับผู้ดูแลของผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมโรคไม่ได้ จังหวัดอุบลราชธานี
คำสำคัญ:
การเสริมสร้างพลังอำนาจ, ผู้ดูแล, โรคเบาหวานชนิดที่ 2, คุณภาพชีวิต, การจัดการความเครียดบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจสำหรับผู้ดูแลของผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมโรคไม่ได้ กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ดูแลและผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมโรคไม่ได้ ในจังหวัดอุบลราชธานี กลุ่มตัวอย่างถูกสุ่มแบบง่าย เป็นกลุ่มทดลอง จำนวน 28 คน และกลุ่มเปรียบเทียบจำนวน 30 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ เครื่องเจาะน้ำตาลในเลือด แบบสอบถามพลังอำนาจและพฤติกรรมการจัดการความเครียดของผู้ดูแล และแบบสอบถามคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุโรคเบาหวาน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและสถิติทดสอบที
ผลการวิจัยพบว่า หลังเข้าร่วมโปรแกรม กลุ่มทดลองผู้ดูแลมีพลังอำนาจและพฤติกรรมการจัดการความเครียดของผู้ดูแลดีกว่าก่อนเข้าโปรแกรมและดีกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และผู้สูงอายุโรคเบาหวานมีระดับน้ำตาลในเลือดน้อยกว่าก่อนเข้าโปรแกรมฯ และน้อยกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และมีคุณภาพชีวิตดีกว่าก่อนเข้าโปรแกรม และดีกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05
เอกสารอ้างอิง
สำนักยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. (2567). อัตราการตายของผู้ป่วยโรคเบาหวาน. สถิติสาธารณสุข. [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 18 เม.ย.67]; เข้าถึงจาก: https://spd.moph.go.th/public-health-statistics/
World Health Organization. (2021). Diabetes. Geneva: WHO. [Internet]. 2024. [cited 2024 Mar 11]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes
International Diabetes Federation. (2021). IDF diabetes atlas (10th ed.). Brussels: IDF. [Internet]. 2024. [cited 2024 Mar 18]. Available from: https://diabetesatlas.org
กระทรวงสาธารณสุข, กรมการแพทย์, สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทยในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, และสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2566). แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: ศรีเมืองการพิมพ์
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2565). สถานการณ์โรคเบาหวานในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข. [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 22 ก.พ.67]; เข้าถึงจาก: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1346020230221121809.pdf
กระทรวงสาธารณสุข. (2567). ระบบรายงาน Health Data Center (HDC). [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 18 มี.ค..67]; เข้าถึงจาก: https://ubn.hdc.moph.go.th/hdc/reports/report.php
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2565). สถานการณ์โรคเบาหวาน. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข. [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 4 พ.ค..67]; http://www.thaihealth.or.th/Content/33953
WellMed Bangkok Clinic. (2025). Cost of care for type 2 diabetes in Thailand. [Internet]. 2024. [cited 2024 Apr 18]. Available from: https://wellmedbangkok.com/cost-of-care-for-type-2-diabetes
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2563). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทยกับปัญหาสุขภาพที่เกี่ยวข้อง. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข
วิชัย เอกพลากร และคณะ.(2562). การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 5 (NHES V) พ.ศ. 2557. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข
รณยุทธ วงศ์สุวรรณ, รวิวรรณ นามมนตรี, และรัตนาภรณ์ วงศ์ชัย. (2567). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยเบาหวานโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน จังหวัดชัยภูมิ. วารสารสาธารณสุขมูลฐานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, 39(3), 64–78
วราภรณ์ พรพิบูลย์, ทัศนีย์ ยินดีสุข, ณัฐวุฒิ เสถียรชาญ, สุพัตรา โกศลวัฒน์, และสุพรรณี นักคำพันธ์พัทธ์. (2562). พฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยเบาหวานที่มีโรคร่วม. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9, 18(1), 50–60
สุปาณี แสงศรี. (2564). การพยาบาลผู้สูงอายุ: แนวคิด บทบาท และการปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
วารุณี จันทรังษีวรกุล, และจินตนา คนธา. (2564). ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยส่วนบุคคล การดูแลการสนับสนุนทางสังคม และความเครียดของผู้ดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังในชุมชน. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สวรรค์ประชารักษ์, 44(1)
จุฑามาศ สมสุวรรณ, และอัจฉรา เยาวบุตร. (2565). ภาระและความเครียดของผู้ดูแลผู้สูงอายุโรคเบาหวาน. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ, 40(2), 85–97
ปิยะนุช ปัญญา, และเบญจมาศ วิริยรัตน์. (2567). การเสริมพลังอำนาจและการสนับสนุนทางสังคมต่อความสามารถของผู้ดูแลผู้สูงอายุโรคเบาหวาน. วารสารการพยาบาลชุมชน, 38(1), 45–58
จุฑามาศ กลืนแก้ว. (2566). การพัฒนาบทบาทเครือข่ายครอบครัวและชุมชนในการดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมไม่ได้ (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, ไม่ได้ตีพิมพ์). อุดรธานี. [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 24 มิ.ย 67]; เข้าถึงจาก: https://backoffice.udpho.org/openaccess/control/download.php?id=MjE0
กนกวรรณ ทองดวง, วราภรณ์ บุญเชียง, สุพัตรา จตุรการ, และพัชรี องค์อาจบริรักษ์. (2565). อิทธิพลของความรู้และพฤติกรรมของผู้ดูแลครอบครัวต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุโรคเบาหวานในภาคเหนือของประเทศไทย. วารสารนานาชาติด้านการวิจัยสิ่งแวดล้อมและสาธารณสุข, 19(16), 10216.19.
พัชรี พานทอง, และทิพย์วรรณ ภาทิสานา. (2561). การเสริมพลังอำนาจผู้ดูแลในการฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา. วารสารคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา, 24(2), 57–66
Jones, Patricia S., Winslow, Betty W., Lee, Jung W., Burns, Marilyn, & Zhang, Xiao E. (2011). Development of a caregiver empowerment model to promote positive outcomes. Journal of Family Nursing, 17(1), 11–28
จิราพร รังสา. (2559). ผลของโปรแกรมการเสริมพลังอำนาจต่อผู้ดูแลและผู้สูงอายุโรคเบาหวาน (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, ไม่ได้ตีพิมพ์). ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา
เครือเจริญโภคภัณฑ์. (2564). ภาพยนตร์สั้น “ความกตัญญู...ชีวิตที่มีค่า”. สืบค้นจาก https://marketeeronline.co/archives/225209
Lazarus, Richard S., & Folkman, Susan. (1984). Stress, appraisal, and coping. New York: Springer
World Health Organization. (1995). WHOQOL: Measuring quality of life. [Internet]. 2024. [cited 2024 Apr 9]. Available from: https://www.who. int/tools/whoqol
Nizar, Ahmad M., Prasetio, Oktavian D., Hidayat, Siti A., & Munawaroh, Indah. (2024). Correlation of family empowerment with self-management in patients with type II diabetes mellitus in Tulungagung district. Jurnal Penelitian STIKES Nahdlatul Tuban, 6(1)
Setyoadi, S., Seda, L. F. S., Lestari, P., Irwando, E., Nurani, N., & Hayati, Y. S. (2023). Family empowerment as nursing intervention for families with type 2 diabetes mellitus: A literature review. Jurnal Kesehatan Komunitas Indonesia, 3(3), 267–280.
เบญจมาศ วงศ์คำ. (2560). การเสริมพลังอำนาจชุมชนในการดูแลผู้ป่วยเบาหวาน บ้านหนองบัว จังหวัดนครราชสีมา. วารสารการพยาบาลและการศึกษาสุขภาพ, 23(1), 31–43
ลัดดาวัลย์ ชุมแวงวาปี, และลักขณา ปิยบัณฑิตกุล. (2563). แนวทางการส่งเสริมสุขภาพโดยชุมชนสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน จังหวัดขอนแก่น. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ, 38(2), 41–52
King, A., Ringel, J. B., Safford, M. M., Riffin, C., Roth, D. L., & Sterling, M. R. (2021). Association between caregiver strain and self-care among caregivers with diabetes. JAMA Network Open, 4(2), e2036676. [Internet]. 202. [cited 2024 Apr 20]. Available from:https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2020.36676
Rondhianto, R., Nursalam, N., Kusnanto, K., & Melaniani, S. (2022). The effect of family caregiver empowerment interventions on family caregiver capabilities in self-management of type 2 diabetes mellitus in Indonesia. Enfermería Clínica, 32(6), 385–395.
