ปัจจัยทำนายความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ดูแลผู้สูงอายุโรคเบาหวาน ที่เสี่ยงต่อโรคไตเรื้อรัง จังหวัดอำนาจเจริญ
คำสำคัญ:
ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, ผู้ดูแล, ผู้สูงอายุ, โรคเบาหวานบทคัดย่อ
การวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ดูแลผู้สูงอายุโรคเบาหวานที่เสี่ยงต่อโรคไตเรื้อรัง 2) ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยด้านอายุ ระดับการศึกษา ระยะเวลาในการดูแล สัมพันธภาพในครอบครัว การรับรู้ภาวะสุขภาพ แรงจูงใจ และการสนับสนุนทางสังคม กับความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานที่เสี่ยงต่อโรคไตเรื้อรัง และ 3) อิทธิพลของปัจจัยทำนายด้านอายุ ระดับการศึกษา ระยะเวลาในการดูแล สัมพันธภาพในครอบครัว การรับรู้ภาวะสุขภาพ แรงจูงใจ และการสนับสนุนทางสังคม ต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ดูแลผู้สูงอายุโรคเบาหวานที่เสี่ยงต่อโรคไตเรื้อรัง
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงสำรวจ กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ดูแลผู้สูงอายุโรคเบาหวานที่เสี่ยงต่อโรคไตเรื้อรัง จังหวัดอำนาจเจริญ จำนวน 150 คน ได้จากการสุ่มหลายขั้นตอน เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสอบถาม ประกอบด้วย 6 ส่วน ได้แก่ 1) ข้อมูลทั่วไป 2) สัมพันธภาพของครอบครัว 3) ความรอบรู้ด้านสุขภาพ 4) การรับรู้ภาวะสุขภาพ 5) แรงจูงใจ และ 6) การสนับสนุนทางสังคม โดยมีค่าดัชนีความตรงตามเนื้อหาของส่วนที่ 2-6 อยู่ระหว่าง .80-1.00 และมีค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคของส่วนที่ 2-6 เท่ากับ .72, .78, .82, .93, และ .95 ตามลำดับ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติสหสัมพันธ์เพียร์สัน และการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณแบบเป็นขั้นตอน
ผลการวิจัยพบว่า 1) ความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ดูแลผู้สูงอายุโรคเบาหวานที่เสี่ยงต่อโรคไตเรื้อรังโดยภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง 2) อายุ การศึกษา สัมพันธภาพในครอบครัว แรงจูงใจ และการสนับสนุนทางสังคม มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ดูแลผู้สูงอายุโรคเบาหวานที่เสี่ยงต่อโรคไตเรื้อรังอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 3) แรงจูงใจ การศึกษา และอายุ สามารถร่วมกันอธิบายความแปรปรวนของความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ดูแลผู้สูงอายุโรคเบาหวานที่เสี่ยงต่อโรคไตเรื้อรังได้ร้อยละ 24.5 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. (2024). Diabetes. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes
American Diabetes Association Professional Practice Committee. (2025). Standards of care in diabetes—2025. Diabetes Care, 48(Suppl. 1). https://doi.org/10.2337/dc25-SINT
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. (2567). สรุปรายงานการป่วย ปี พ.ศ. 2567.
International Diabetes Federation. (2025). IDF Diabetes Atlas (11th ed.). https://www.diabetesatlas.org
กมลทิพย์ วิจิตรสุนทรกุล (บ.ก.). (2565). ระบาดวิทยาและการทบทวนมาตรการป้องกันโรคไตเรื้อรัง. กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค.
ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอำนาจเจริญ. (n.d.). https://hdc.moph.go.th/acr/public/main
World Health Organization. (2025). Ageing and health. https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health
คณิตา ทองเนื้อแปด, สุภัชฌา เก่งพานิช, พัฒน์ศรี ศรีสุวรรณ, & กษิดิศ หล้าวงษา. (2567). ความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะเปราะบางในผู้สูงอายุโรคเบาหวานที่เข้ารับบริการ ณ แผนกตรวจโรคผู้ป่วยนอกโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า. Thai Journal of Public Health and Health Sciences, 7(2). https://he02.tci-thaijo.org/index.php/tjph/issue/view/18479
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2559). คู่มือระบบการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุขสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในพื้นที่ (Long Term Care) ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ปีงบประมาณ 2559. สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2560). ระบบการดูแลผู้สูงอายุระยะยาวในประเทศไทย. ภาวะสังคมไทยไตรมาสสาม ปี 2560. https://www.nesdc.go.th/wordpress/wp-content/uploads/2025/06/2560_ article_q3_002.pdf
ดลฤดี ทับทิม, อังศินนท์ อินทรกำแหง, และอรพินทร์ ชูชม. (2021). ความเข้มแข็งทางใจของญาติผู้ดูแล: สิ่งสำคัญในการดูแลผู้สูงอายุโรคเบาหวาน. Journal of Social Science and Buddhistic Anthropology, 6(1), 1-16.
Edwards, M., Wood, F., Davies, M., & Edwards, A. (2012). The development of health literacy in patients with a long-term health condition: The health literacy pathway model. BMC Public Health, 12, 130. https://doi.org/10.1186/1471-2458-12-130
สายฝน สารินทร์, สุทธีพร มูลศาสตร์, วรวรรณ ชัยลิมปมนตรี(2019) The Effectiveness of a Health Literacy Development Program in Patients with Type 2 Diabetes Risking to Chronic Kidney Disease. NJPH (วารสาร พ.ส.) [internet]. 2019 Aug. 31 [cited 2026 May 11];29(2):64-73. available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/tnaph/article/view/214887
Best J. W.(1981), Research in Education, 4th Edition , New Delhi, Prentice Hall Of India Pvt. Ltd.
G. L. Engel and L. Salzman, N. Engl. J. Med. 288, 44 (1973).
House, J. S. (1981). Work stress and social support. Reading, MA: Addison-Wesley.
Chaimongkon, S., Sakulwattana, W., Ong-Artborirak, P., Liyanage, E., & Seangpraw, K. (2025). Health literacy and behaviors of patients and caregivers related to glycemic control among individuals with type 2 diabetes in Chiang Mai Province, Thailand. Patient Preference and Adherence, 19, 753–765. https://doi.org/10.2147/PPA.S501095
Abed, M. A., Khalifeh, A. H., Khalil, A. A., Darawad, M. W., & Moser, D. K. (2019). Functional health literacy and caregiving burden among family caregivers for patients with end-stage renal disease. Journal of Clinical Nursing, 28(7-8), 1219-1228. https://doi.org/10.1111/jocn.14721
Soleimaninejad, A., Valizadeh-Haghi, S., & Rahmatizadeh, S. (2019). Assessing the eHealth literacy skills of family caregivers of medically ill elderly. Journal of Education and Health Promotion, 8, 161. https://doi.org/10.4103/jehp.jehp_72_19
อานนท์ สังขะพงษ์, ชนัญชิดาดุษฎี ทูลศิริ, และวรรณรัตน์ ลาวัง. (2562). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความรอบรู้ทางสุขภาพของญาติผู้ดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังในชุมชน. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ, 37(2), 55-62
Karakaya Ergün, S., & Cingil, D. (2020). Health literacy of family caregivers and related factors. Clinical and Experimental Health Sciences, 10(2), 123–130. https://doi.org/10.33808/clinexphealthsci.705248
