ปัจจัยที่มีผลต่อภาวะหมดไฟในการทำงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอทุ่งตะโก จังหวัดชุมพร
คำสำคัญ:
ภาวะหมดไฟในการทำงาน, อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน, พลังสุขภาพจิต, คุณภาพชีวิตการทำงานบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวางนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับและปัจจัยที่มีผลต่อภาวะหมดไฟในการทำงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอทุ่งตะโก จังหวัดชุมพร กลุ่มตัวอย่างจำนวน 214 คน จากประชากร 711 คน สุ่มแบบแบ่งชั้นภูมิตามหน่วยบริการสุขภาพ 7 แห่ง ร่วมกับการสุ่มอย่างเป็นระบบ เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณแบบขั้นตอน แยกเป็น 3 สมการตามองค์ประกอบของภาวะหมดไฟ
ผลการวิจัยพบว่า อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านมีความอ่อนล้าทางอารมณ์และการลดความเป็นบุคคล อยู่ในระดับต่ำ (M = 1.14, SD = 0.906 และ M = 1.21, SD = 1.002 ตามลำดับ) ส่วนความสำเร็จส่วนบุคคลอยู่ในระดับ ปานกลาง (M = 3.57, SD = 1.303) พลังสุขภาพจิตเป็นตัวแปรพยากรณ์ที่มีอิทธิพลสูงสุดในทุกองค์ประกอบของภาวะหมดไฟ (β = -.293, -.268 และ .387 ตามลำดับ) โดยพลังสุขภาพจิตและคุณภาพชีวิตการทำงานร่วมกันพยากรณ์ความอ่อนล้าทางอารมณ์ได้ร้อยละ 17.30 พลังสุขภาพจิต การสนับสนุนทางสังคม และสถานภาพโสดร่วมกันพยากรณ์การลดความเป็นบุคคลได้ร้อยละ 15.30 และพลังสุขภาพจิตกับคุณภาพชีวิตการทำงานร่วมกันพยากรณ์ความสำเร็จส่วนบุคคลได้ร้อยละ 31.60 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05
เอกสารอ้างอิง
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. คู่มือ อสม. "สมาร์ท อสม. และ อสม. หมอประจำบ้าน" ปีงบประมาณ 2565 [อินเตอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2564 [สืบค้นเมื่อ 5 ก.ค. 2569]. เข้าถึงจาก: https://hss.moph.go.th/HssDepartment/file_reference/202204251434510886.pdf
เพ็ญนภา ศรีหริ่ง, ฉวีวรรณ ศรีดาวเรือง, เตือนใจ ภูสระแก้ว, พิทยา ศรีเมือง, รุจิราลักขณ์ พรหมเมือง, ไพฑูรย์ พรหมเทศ และคณะ. การจัดบริการสุขภาพปฐมภูมิยุคนโยบายสามหมอในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข 2566;17(3):388-408.
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. รายงานผลการดำเนินงาน ประเด็นติดตามผู้ป่วย NCDs ได้รับการดูแลจาก อสม.: NCDs ดีได้ ด้วยกลไก อสม. ประจำปีงบประมาณ 2568 [ชุดข้อมูลออนไลน์]. 2568 [สืบค้นเมื่อ 5 ก.ค. 2569]. เข้าถึงจาก: https://3doctor.hss.moph.go.th/ncds-report/follow-ncds
ธัญญาภรณ์ ใหญ่เจริญ. การมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในงานส่งเสริมสุขภาพช่องปาก อำเภอโพทะเล จังหวัดพิจิตร. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2565;31(5):797-808.
ธีร์ปนกรณ์ ศุภกิจโยธิน. ปัจจัยที่มีผลต่อการปฏิบัติงานตามบทบาทการจัดบริการปฐมภูมิขั้นพื้นฐานโดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัลของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน เขตสุขภาพที่ 3. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ) 2567;34(3):53-63.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สิทธิได้รับเงินค่าป่วยการในการปฏิบัติหน้าที่ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน พ.ศ. 2566. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 140, ตอนพิเศษ 33 ง (ลงวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2566). หน้า 13.
กรมประชาสัมพันธ์. อสม. ทั่วประเทศเตรียมรับเงินค่าป่วยการใหม่และเงินตกเบิกย้อนหลัง รวม 8,000 บาทต่อคน [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 5 ก.ค. 2569]. เข้าถึงจาก: https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/39/iid/286497
ชุติไกร ตันติชัยวนิช. ความสุขในการทำงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอปลวกแดง จังหวัดระยอง. วารสารสาธารณสุขมูลฐานภาคกลาง 2567;38(1):34-44.
World Health Organization. Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases [Internet]. 2019 [cited 2026 Jul 5]. Available from: https://www.who.int/news/item/28-05-2019-burn-out-an-occupational-phenomenon-international-classification-of-diseases.
Maslach C, Jackson SE. The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behaviour 1981;2(2):99-113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
Wright T, Mughal F, Babatunde OO, Dikomitis L, Mallen CD, Helliwell T. Burnout among primary health-care professionals in low- and middle-income countries: systematic review and meta-analysis. Bulletin of the World Health Organization 2022;100(6):385-401A. https://doi.org/10.2471/BLT.22.288300
กิติยา รุ่งเลิศสิทธิกุล. ภาวะหมดไฟและปัจจัยที่เกี่ยวข้องในบุคลากรโรงพยาบาลสมุทรปราการ ช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย 2565;67(3):240-55.
Wen Z, Qin Y, Ni Y, Wang Y, Xu K, Zhu Y. Burnout and turnover intention in primary public health workers: the mediating role of job satisfaction. Frontiers in Public Health 2026;13:1708432. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1708432
Malik M, Penalosa M, Busch IM, Burhanullah H, Weston C, Weeks K, et al. Rural healthcare workers' well-being: a systematic review of support interventions. Families, Systems, & Health 2024;42(3):355-74. https://doi.org/10.1037/fsh0000921
มนัสพงษ์ มาลา. ภาวะเมื่อยล้าหมดไฟในการปฏิบัติงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน เขตสุขภาพที่ 4. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2564;30(5):944-54.
มนัสวี สิงห์โห, กมลนัทธ์ ม่วงยิ้ม, เดชา วรรณพาหุล, กมล อาจดี และภัทรวดี รุจิพิชชาพร. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะหมดไฟของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านช่วงสถานการณ์การระบาดของโรคโควิด 19 ชุมชนเมืองในจังหวัดชลบุรี. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย 2566;31(4):309-20.
Bakker AB, Demerouti E. The job demands-resources model: state of the art. Journal of Managerial Psychology 2007;22(3):309-28. https://doi.org/10.1108/02683940710733115
Hobfoll SE. Conservation of resources: a new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist 1989;44(3):513-24. https://doi.org/10.1037/0003-066X.44.3.513
House JS. Work stress and social support. Reading, MA: Addison-Wesley; 1981.
กรมสุขภาพจิต. เปลี่ยนร้ายกลายเป็นดี: พลังสุขภาพจิต RQ (Resilience Quotient). นนทบุรี: ดีน่าดู; 2552.
ณัฐพล พูลวิเชียร และวุฒิชัย จริยา. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังสุขภาพจิตต่อภาวะหมดไฟในการทำงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน เขตสุขภาพที่ 2. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2566;32(1):151-64.
Walton RE. Quality of working life: what is it? Sloan Management Review 1973;15(1):11-21.
บุษกร คำโฮม และสมรักษ์ รัตนวัน. อิทธิพลของการรับรู้ภาระงานกับภาวะหมดไฟในการทำงานของพนักงานกลุ่มเจเนอเรชั่นวายและซีของบริษัทบริหารสินทรัพย์แห่งหนึ่ง โดยมีค่าตอบแทนเป็นตัวแปรกำกับ. วารสารบริหารศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี 2566;12(2):22-34.
จุฑาทิพย์ อินทผลัญ, ศริยามน ติรพัฒน์ และชนิดา เลิศพิทักษ์พงศ์. ภาวะหมดไฟในการทำงานของทันตาภิบาลในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล เขตสุขภาพที่ 4. วารสารกฎหมายและนโยบายสาธารณสุข 2567;10(3):507-20.
สำนักงานสาธารณสุขอำเภอทุ่งตะโก จังหวัดชุมพร. ข้อมูลจำนวนอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอทุ่งตะโก จังหวัดชุมพร [ข้อมูลไม่ตีพิมพ์]. ชุมพร: สำนักงานสาธารณสุขอำเภอทุ่งตะโก; 2568.
Faul F, Erdfelder E, Buchner A, Lang AG. Statistical power analyses using G*Power 3.1: tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods 2009;41(4):1149-60. https://doi.org/10.3758/BRM.41.4.1149
Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. 2nd ed. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates; 1988.
Bartlett JE, Kotrlik JW, Higgins CC. Organizational research: determining appropriate sample size in survey research. Information Technology, Learning, and Performance Journal 2001;19(1):43-50.
Likert R. A technique for the measurement of attitudes. Archives of Psychology 1932;22(140):1-55.
Best JW. Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall; 1977.
Maslach C, Jackson SE, Leiter MP. Maslach Burnout Inventory manual. 3rd ed. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press; 1996.
Nimmawitt N, Wannarit K, Pariwatcharakul P. Thai psychiatrists and burnout: a national survey. PLOS ONE 2020;15(4):e0230204. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0230204
Lee S, Kim S, Min HY, Park J. Burnout related factors of infection control nurses in long-term care hospitals. Japan Journal of Nursing Science 2025;22(4):e70019. https://doi.org/10.1111/jjns.70019
ทัศนีย์ สิรินพมณี. ภาระงาน การสนับสนุนทางสังคม และอิทธิบาทสี่ที่มีความสัมพันธ์กับภาวะหมดไฟในการทำงานของพยาบาลวิชาชีพ. วารสารพยาบาลสาธารณสุข 2563;30(2):58-71.
Boonthep S, Prasit N, Nonthamat A, Nidthumsakul N. Factors associated with burnout syndrome among healthcare workers at sub-district health promoting hospitals in Khon Kaen province, Thailand. Journal of Population and Social Studies 2025;34:510-30. https://doi.org/10.25133/JPSSv342026.026
รุจิรา ตวงเพิ่มทรัพย์. ภาวะหมดไฟในการทำงานของแพทย์ประจำบ้านในช่วงการแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย 2564;66(2):189-202.
