ความรอบรู้ด้านสุขภาพจิตเกี่ยวกับภาวะซึมเศร้าและแนวทางการป้องกันภาวะซึมเศร้า ในชุมชนของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลเสม็ดใต้ อำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา
คำสำคัญ:
ความรอบรู้ด้านสุขภาพจิตเกี่ยวกับภาวะซึมเศร้า , การป้องกันภาวะซึมเศร้า , อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงสำรวจมีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพจิตเกี่ยวกับภาวะซึมเศร้าของ อสม. และเพื่อพัฒนาแนวทางป้องกันภาวะซึมเศร้าในพื้นที่ ประชากรที่ศึกษา คือ อสม. ตำบลเสม็ดใต้ อำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา มีคุณสมบัติตามเกณฑ์ที่กำหนด จำนวน 113 คน เครื่องมือเชิงปริมาณ เป็นแบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพจิตเกี่ยวกับภาวะซึมเศร้า พัฒนาตามแนวคิดความรอบรู้ด้านสุขภาพจิตของ Jorm โดยมีค่าความตรงตามเนื้อหา IOC = 1.00 และมีค่าความเชื่อมั่น ด้านความรู้ KR-20 = 0.81 ด้านทัศนคติ Cronbach's alpha = 0.76 วิเคราะห์ด้วยสถิติพรรณนาและเชิงคุณภาพ โดยการสนทนากลุ่ม และการสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์โดยการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการศึกษาพบว่า คะแนนรวมด้านความรู้อยู่ระดับปานกลาง (ร้อยละ 65.16) ส่วนด้านความรู้และความเชื่อเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยงและสาเหตุอยู่ระดับน้อย (ร้อยละ 44.67) คะแนนเฉลี่ยรวมด้านทัศนคติอยู่ระดับมาก (Mean = 3.58, SD = 0.54) รายข้อพบทัศนคติเชิงลบต่อการเปิดเผยภาวะซึมเศร้าอยู่ระดับน้อย (Mean = 2.31, SD = 1.15) และแนวทางการป้องกันภาวะซึมเศร้าในชุมชน มุ่งให้มีการพัฒนาใน 3 ระดับได้แก่ 1) ระดับบุคคล จัดอบรมให้ความรู้เกี่ยวกับภาวะซึมเศร้า สาเหตุ และสัญญาณเตือน ทักษะการให้คำปรึกษาเบื้องต้น ทักษะการฟังอย่างตั้งใจ และการสื่อสารเชิงบวกให้กับ อสม. อย่างน้อยปีละ 3 ครั้ง 2) ระดับชุมชน โดยการรณรงค์ปรับทัศนคติที่ทำให้คนกล้าเปิดเผยปัญหาครอบครัว และขอความช่วยเหลือได้โดยไม่ถูกตัดสิน ให้ความรู้ ความเข้าใจเรื่องภาวะซึมเศร้า รวมถึงการสังเกต และสัญญาณเตือน แก่ประชาชนในชุมชน นักเรียนในสถานศึกษา รวมถึงการเผยแพร่ความรู้ผ่านเสียงตามสาย วิทยุชุมชน ป้ายความรู้ขนาดใหญ่ และกลุ่มไลน์หมู่บ้าน 3) ระดับเครือข่าย โดยการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่าง อสม. รพ.สต. องค์การบริหารส่วนตำบล วัด โรงเรียน โรงเรียนผู้สูงอายุ และหน่วยงานสาธารณสุขระดับพื้นที่ และระดับจังหวัด โดยกำหนดบทบาทที่ชัดเจนสำหรับแต่ละภาคส่วน มีระบบการส่งต่อ ที่รวดเร็ว มีประสิทธิภาพ และมีการติดตามดูแลต่อเนื่องในพื้นที่
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Depressive disorder (depression). [cited 2025 August 29]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression
สำนักวิชาการสุขภาพจิต. ความชุกและอุบัติการณ์ของโรคซึมเศร้าในประชากรไทยอายุ 15 ปีขึ้นไป ปี พ.ศ. 2565–2567 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 3 ส.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://bmha.dmh.go.th/info_reading.php?infoid=11
สมรทิพย์ วิภาวนิช. บทบาทพยาบาลจิตเวชในการป้องกันภาวะซึมเศร้าในวัยรุ่น. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9. 2567;18(1): 72-88.
Jorm AF. Mental health literacy: public knowledge and beliefs about mental disorders. Br J Psychiatry. 2000;177: 396-401. https://doi.org/10.1192/bjp.177.5.396
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเสม็ดใต้. รายงานสรุปสถานการณ์สุขภาพจิตและการทำร้ายตนเอง ตำบลเสม็ดใต้ ปีงบประมาณ 2567–2568. เสม็ดใต้: โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเสม็ดใต้; 2568.
Olaniran A, Smith H, Unkels R, Bar-Zeev S, van den Broek N. Who is a community health worker? A systematic review of definitions. Glob Health Action. 2017;10(1):1272223. doi:10.1080/16549716.2017.1272223
Bloom BS. Learning for mastery. Eval Comment (UCLA-CSEIP). 1968;1(2): 1-12.
Pruksarungruang J, Rhein D. Depression literacy: an analysis of the stigmatization of depression in Thailand. SAGE Open. 2022;12(4): 21582440221140376. doi:10.1177/21582440221140376
Alhumaidan NI, Alotaibi TA, Aloufi KS, Althobaiti AA, Althobaiti NSA, Althobaiti K, et al. Barriers to seeking mental health help in Saudi Arabia: a systematic review. Cureus. 2024;16(5): e60363. doi:10.7759/cureus.60363
Khanthavudh C, Grealish A, Tzouvara V, Leamy M. Supporting healthcare in rural communities in Thailand: an exploratory qualitative study to understand the role and current mental health practices of village health volunteers. PLoS One. 2025;20(3): e0320559.
doi:10.1371/journal.pone.0320559
Oladeji BD, Ayinde OO, Bello T, Kola L, Faregh N, Abdulmalik J, et al. Cascade training for scaling up care for perinatal depression in primary care in Nigeria. Int J Ment Health Syst. 2023;17:41. doi:10.1186/s13033-023-00607-5
สิรีธร ซอเฮ็ง, นครินทร์ ประสิทธิ์, ณัฐพร นิจธรรมสกุล, อัมภาวรรณ นนทมาตย์, ณฐกร นิลเนตร. ความฉลาดองค์รวมและความรอบรู้ด้านสุขภาพที่มีผลต่อการปฏิบัติงานด้านสุขภาพจิตชุมชนของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 2568;18(3):59-73.
Prizeman K, McCabe C, Weinstein N. Stigma and its impact on disclosure and mental health secrecy in young people with clinical depression symptoms: A qualitative analysis. PLoS ONE. 2024;19(1): e0296221. doi:10.1371/journal.pone.0296221
กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. แผนพัฒนาสุขภาพจิตแห่งชาติ ฉบับที่ 1 (พ.ศ. 2561–2580) ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2566–2570). นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2566.
