ประสิทธิภาพของโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้า ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น โรงเรียนแห่งหนึ่ง จังหวัดจันทบุรี
คำสำคัญ:
บุหรี่ไฟฟ้า, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, นักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น, โปรแกรมสุขศึกษา, พฤติกรรมป้องกันบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มวัดก่อนและหลังนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิภาพของโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 โรงเรียนแห่งหนึ่งในจังหวัดจันทบุรี กลุ่มทดลอง 36 คน และกลุ่มเปรียบเทียบ 33 คน กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมประกอบด้วยกิจกรรมในชั้นเรียน 5 ครั้ง ครอบคลุมทักษะการเข้าถึง การเข้าใจ การไต่ถาม การตัดสินใจ และการนำข้อมูลไปใช้ ส่วนกลุ่มเปรียบเทียบได้รับกิจกรรมสุขศึกษาตามปกติ เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามความรู้ เจตคติ ความรอบรู้ด้านสุขภาพ และพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้า วิเคราะห์ข้อมูลด้วยความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน Chi-square test, Fisher’s exact test, paired t-test และ independent t-test กำหนดนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05
ผลการวิจัยพบว่า หลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยความรู้สูงกว่าก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แต่เมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มไม่แตกต่างกัน (p=0.103) กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยเจตคติสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ (46.4±3.3 และ 44.3±4.4 คะแนน; p=0.028) มีคะแนนความรอบรู้ด้านสุขภาพโดยรวมเพิ่มขึ้นจาก 86.7 เป็น 92.4 คะแนน และมีคะแนนพฤติกรรมป้องกันสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ (79.3±7.2 และ 71.1±16.1 คะแนน; p=0.011
เอกสารอ้างอิง
กองงานคณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ.(2567). ข้อมูลวิชาการเกี่ยวกับบุหรี่ไฟฟ้า [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2567 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569]. เข้าถึงจาก: https://ddc.moph.go.th/otpc/journal_detail.php?deptcode=otpc&publish=15890
มหาวิทยาลัยมหิดล.(2565). บุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า: ภัยคุกคามเยาวชน ทำลายสุขภาพ ทำร้ายคนรอบข้าง [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569]. เข้าถึงจาก: https://mahidol.ac.th/th/electronic-cigarette/
ศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ.(2566). ผลสำรวจ 75 ประเทศทั่วโลก พบ “Ban บุหรี่ไฟฟ้า” มาตรการดีสุดปกป้องเยาวชน [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569]. เข้าถึงจาก: https://www.trc.or.th/download/เผยผลสำรวจ-75-ประเทศทั่วโ/
ศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ.(2566). ผลสำรวจ 75 ประเทศทั่วโลก พบ “Ban บุหรี่ไฟฟ้า” มาตรการดีสุดปกป้องเยาวชน [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 14 มกราคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.trc.or.th/
World Health Organization.(2022). 2022 GYTS fact sheet Thailand [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2023 [cited 2026 Aug 6]. Available from: https://www.who.int/publications/m/item/2022-gyts-fact-sheet-thailand
คลังข้อมูลสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข.(2568). ข้อมูลความชุกของผู้สูบบุหรี่อายุ 15 ปีขึ้นไป จำแนกตามเขตสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2568 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569]. เข้าถึงจาก: https://hdcservice.moph.go.th
กนกวรรณ เสนาเพ็ง.(2566). พฤติกรรมวัยรุ่นไทยในปัจจุบัน: กรณีนักศึกษาจังหวัดมหาสารคาม. Journal of Sustainable Social Development [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569];1(2):15-28. เข้าถึงจาก: https://so16.tci-thaijo.org/index.php/J_SSD/article/view/563
ขวัญเมือง แก้วดำเกิง.(2561). ความรอบรู้ด้านสุขภาพ: เข้าถึง เข้าใจ และการนำไปใช้. กรุงเทพฯ: อมรินทร์; 2561.
ภาสกร เนตรทิพย์วัลย์.(2564). โปรแกรมสร้างเสริมความรอบรู้ทางสุขภาพเพื่อพัฒนาพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ในวัยรุ่นตอนต้นโดยประยุกต์การจัดการเรียนรู้แบบปรากฏการณ์เป็นฐาน [ปริญญานิพนธ์การศึกษาดุษฎีบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ; 2564 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569]. เข้าถึงจาก: https://ir.swu.ac.th/entities/publication/85d1f9b0-d37b-4882-b6bc-bce5a4b4a91f/full
อุทัยวรรณ พงษ์บริบูรณ์, พัชรินทร์ อัจนากิตติ, รัชยา รัตนะถาวร.(2566). การพัฒนาและประเมินผลโปรแกรมการป้องกันการใช้ผลิตภัณฑ์บุหรี่ไฟฟ้าในสังคมออนไลน์ของนักศึกษามหาวิทยาลัยเอกชนในจังหวัดปทุมธานี. วารสารพยาบาลทหารบก [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569];24(2):269-278. เข้าถึงจาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/view/259868
สุกัญญา สุรังษี, บุศยรินทร์ เอกมั่นเศรษฐ์, ปิยธิดา โพธิ์ดง.(2567). ผลของโปรแกรมให้ความรู้อิเล็กทรอนิกส์ด้านสุขภาพต่อความรู้และทัศนคติในการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น. วารสารการพยาบาล สุขภาพ และการศึกษา [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569];7(2):55-66. เข้าถึงจาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/NHEJ/article/view/270210
ยุรนันท์ เทพา.(2567). ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันนักสูบบุหรี่หน้าใหม่ในนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น โรงเรียนแห่งหนึ่งในพื้นที่อำเภองาว จังหวัดลำปาง. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ) [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569];34(2):12-26. เข้าถึงจาก: https://www.thaidj.org/index.php/NRTC/article/view/15625
ทัศนียา ฟุ้งเฟื่อง, สงกรานต์ กลั่นด้วง.(2567). ผลของโปรแกรมสุขศึกษาเพื่อการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพตามสุขบัญญัติแห่งชาติ นักเรียนชั้น ป.6 ของโรงเรียนในเขตเทศบาลแห่งหนึ่ง จังหวัดขอนแก่น. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569];9(2):644-653. เข้าถึงจาก: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/278726
วัชราพร เชยสุวรรณ.(2560). ความรอบรู้ด้านสุขภาพ: แนวคิดและการประยุกต์สู่การปฏิบัติการพยาบาล. วารสารแพทย์นาวี [อินเทอร์เน็ต]. 2560 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569];44(3):183-197. เข้าถึงจาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nmdjournal/article/view/115970
จีรภัทร์ รัตนชมภู.(2565). รูปแบบการป้องกันการใช้บุหรี่ไฟฟ้ารายใหม่ของนักศึกษาอาชีวศึกษาภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย [ปริญญานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรดุษฎีบัณฑิต]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2565 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569]. เข้าถึงจาก: https://nuir.lib.nu.ac.th/dspace/handle/123456789/5857
พระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ. 2560. ราชกิจจานุเบกษา [อินเทอร์เน็ต]. 2560 [สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม2569];134(39 ก):27-47. เข้าถึงจาก: https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2560/A/039/27.PDF
โรงเรียนแห่งหนึ่งในอำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี.(2569). ทะเบียนนักเรียน ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2569 [เอกสารภายใน].จันทบุรี: โรงเรียน; 2569.
Fleiss JL.(1981). Statistical methods for rates and proportions. 2nd ed. New York: John Wiley & Sons; 1981.
อรุณ จิรวัฒน์กุล.(2551). ชีวสถิติสำหรับงานวิจัยด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 3. ขอนแก่น: โรงพิมพ์คลังนานาวิทยา; 2551.
Bloom BS, Hastings JT, Madaus GF.(1971). Handbook on formative and summative evaluation of student learning. New York: McGraw-Hill; 1971.
