ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ป่วยเบาหวาน อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช
คำสำคัญ:
การเข้าถึงบริการทันตกรรม, แรงสนับสนุนทางสังคม, ความเชื่อด้านทันตสุขภาพ, ผู้ป่วยเบาหวานบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวางครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาระดับแรงสนับสนุนทางสังคม ระดับความเชื่อด้านทันตสุขภาพ และระดับการเข้าถึงบริการทันตกรรม และ (2) ศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ป่วยเบาหวาน อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยเบาหวานในเขตรับผิดชอบของโรงพยาบาลพิปูน จำนวน 204 คน จากประชากร 1,732 คน สุ่มอย่างเป็นระบบ เครื่องมือเป็นแบบสอบถาม 4 ส่วน รวม 59 ข้อ ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค ทั้งฉบับเท่ากับ .907 วิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการถดถอยพหุคูณเชิงเส้นแบบขั้นตอน
ผลการวิจัยพบว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิงร้อยละ 69.12 อายุเฉลี่ย 61.34 ปี (SD = 10.845) และใช้สิทธิบัตรทองร้อยละ 78.92 แรงสนับสนุนทางสังคมโดยรวมอยู่ในระดับสูง (M = 3.93, SD = 0.502) ความเชื่อด้าน ทันตสุขภาพอยู่ในระดับปานกลาง (M = 3.66, SD = 0.656) และการเข้าถึงบริการทันตกรรมอยู่ในระดับสูง (M = 4.16, SD = 0.503) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติมี 4 ตัวแปร ได้แก่ แรงสนับสนุนทางสังคมด้านอารมณ์ (β = .387) ด้านการประเมินผล (β = .381) ด้านการช่วยเหลือ (β = .212) และสิทธิประกันสังคม (β = -.108) ร่วมกันอธิบายความแปรปรวนได้ร้อยละ 55.1 (Adjusted R2 = .551, F(4, 199) = 63.325, p < .001)
เอกสารอ้างอิง
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.(2566). แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย; 2566.
International Diabetes Federation.(2025). IDF diabetes atlas [Internet]. 11th ed. Brussels: International Diabetes Federation; 2025 [cited 2026 Sep 10]. Available from: https://diabetesatlas.org
Preshaw PM, Alba AL, Herrera D, Jepsen S, Konstantinidis A, Makrilakis K, et al.(2012). Periodontitis and diabetes: a two-way relationship. Diabetologia. 2012;55(1):21-31.
วิชัย เอกพลากร, บรรณาธิการ.(2564). รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563. นนทบุรี: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2564.
สำนักทันตสาธารณสุข.(2567). รายงานผลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ ครั้งที่ 9 ประเทศไทย พ.ศ. 2566. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2567.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ.(2569). การสำรวจอนามัยและสวัสดิการ พ.ศ. 2569. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2569.
Penchansky R, Thomas JW. The concept of access: definition and relationship to consumer satisfaction. Med Care. 1981;19(2):127-40.
กระทรวงสาธารณสุข.(2568). ร้อยละผู้ป่วยเบาหวานได้รับบริการทันตกรรม อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช ปีงบประมาณ 2566-2568 [อินเตอร์เน็ต]. นนทบุรี: คลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข; 2568 [สืบค้นเมื่อ 10 ก.ย. 2569]. เข้าถึงจาก: https://hdc.moph.go.th
สำนักทันตสาธารณสุข.(2568). รายละเอียดตัวชี้วัดงานทันตสาธารณสุข: ร้อยละผู้ป่วยเบาหวานได้รับบริการทันตกรรม [อินเตอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2568 [สืบค้นเมื่อ 10 ก.ย. 2569]. เข้าถึงจาก: https://dental.anamai.moph.go.th
Simpson TC, Clarkson JE, Worthington HV, MacDonald L, Weldon JC, Needleman I, et al.(2022). Treatment of periodontitis for glycaemic control in people with diabetes mellitus. Cochrane Database Syst Rev. 2022;4:CD004714.
มารุต ภู่พะเนียด, ณปภา ประยูรวงษ์.(2561). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้สูงอายุ จังหวัดสุพรรณบุรี. ศรีปทุมปริทัศน์ ฉบับมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ 2561; 18(2): 66-75.
เพิ่มรัตนะ สรีระเทวิน.(2562). การเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้สูงอายุในเขตอำเภอเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารทันตาภิบาล 2562; 30(1): 151-66.
รัฐติภรณ์ ลีทองดี, วัชรพล วิวรรศน์เถาว์พันธ์, จีรวัฒน์ บุตรโคตร, ชัญญานุช แคว้นเขาเม็ง, จินตนา จันสา.(2565). แรงสนับสนุนทางสังคมกับพฤติกรรมการดูแลทันตสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารทันตาภิบาล 2565; 33(2): 83-96.
ศิริประภา ชูทอง, วรางคณา จันทร์คง, กิระพล กาละดี.(2569). ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในตำบลบ้านนา อำเภอวชิรบารมี จังหวัดพิจิตร. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ 2569; 11(1): 1-10.
ปิยะนุช วิรัตน์เกษ.(2567). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ป่วยโรคเบาหวาน โรงพยาบาลนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ ปีงบประมาณ 2566. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2567; 17(1): 98-112.
Faul F, Erdfelder E, Buchner A, Lang AG.(2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: tests for correlation and regression analyses. Behav Res Methods. 2009;41(4):1149-60.
House JS.(1981). Work stress and social support. Reading (MA): Addison-Wesley; 1981.
Rosenstock IM.(1974). Historical origins of the Health Belief Model. Health Educ Monogr. 1974;2(4):328-35.
Best JW.(1977). Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs (NJ): Prentice Hall; 1977.
กัลย์สุดา จูเจ้ย, ภัคชิสา คนสุภาพ, สุทัศน์ เสียมไหม.(2568). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเข้ารับบริการทางทันตกรรมในกลุ่มวัยทำงาน ชุมชนมุสลิมท่าม่วง เขตเทศบาลตำบลท้องเนียน อำเภอขนอม จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารวิชาการเพื่อการพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิและสาธารณสุข 2568; 3(3): 607-618.
Shu CC, Wright FAC, Naganathan V, Blyth FM, Le Couteur DG, Handelsman DJ, et al.(2022). Does social support predict increased use of dental services in older men? Aust Dent J. 2022;67(3):262-70.
ไพศาล ลิ้มสถิตย์, ปิยะดา ประเสริฐสม, วรุต ชลิทธิกุล.(2568). แนวคิดและกฎหมายในการพัฒนาบริการด้านทันตกรรมภายใต้ระบบหลักประกันสุขภาพของรัฐ. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข 2568; 19(3): 245-61.
กชกร แต้วสุวรรณ.(2564). พฤติกรรมและการตัดสินใจเลือกเข้ารับบริการทางทันตกรรมของผู้มีสิทธิประกันสังคม เขตจังหวัดนครสวรรค์. วารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือ 2564; 8(1): 51-68.
อุดมพร ทรัพย์บวร.(2561). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการใช้บริการทันตกรรมของผู้สูงอายุในเขตตำบลนครชัยศรี อำเภอนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม. วารสารแพทย์เขต 4-5 2561; 37(4): 306-17.
นิลุบล ดีพลกรัง.(2564). ปัจจัยที่มีผลต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมภาครัฐของผู้สูงอายุ ในเขตอำเภอแวงใหญ่ จังหวัดขอนแก่น. วารสารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น 2564; 3(1): 1-20.
Luksamijarulkul N, Tantipoj C, Amornsuradech S, Suepakdee N, Boonsajjaritthikul P, Tuptim O.(2024). Awareness and attitude towards dental coverage right affecting the dental service utilization among selected Thais in Bangkok. Heliyon. 2024;10(16):e35740.
เบญญาภา กาลเขว้า, สมสาย ผลศิริ, ประทีป กาลเขว้า.(2567). การเข้าถึงบริการทันตกรรมและสภาวะทันตสุขภาพของเจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อำเภอห้วยเม็ก จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารทันตาภิบาล 2567; 35(2): 60-70.
