Factors Influencing Access to Dental Services among Diabetic Patients in Phipun District, Nakhon Si Thammarat Province
Keywords:
Access to dental services, Social support, Dental health beliefs, Diabetic patientsAbstract
This cross-sectional survey research aimed to (1) examine levels of social support, dental health beliefs, and access to dental services, and (2) examine factors influencing access to dental services among diabetic patients in Phipun District, Nakhon Si Thammarat Province. The sample comprised 204 diabetic patients in the catchment area of Phipun Hospital, drawn from a population of 1,732 by systematic random sampling. The instrument was a four-part, 59-item questionnaire with an overall Cronbach's alpha of .907, analysed using descriptive statistics and stepwise multiple linear regression.
Results showed that most participants were female (69.12%) with a mean age of 61.34 years (SD = 10.845) and 78.92% held Universal Coverage Scheme entitlement. Social support was at a high level overall (M = 3.93, SD = 0.502), dental health beliefs were at a moderate level (M = 3.66, SD = 0.656), and access to dental services was at a high level (M = 4.16, SD = 0.503). Four variables significantly influenced access: emotional support (β = .387), appraisal support (β = .381), instrumental support (β = .212), and Social Security Scheme entitlement (β = -.108), jointly explaining 55.1% of the variance (Adjusted R² = .551, F(4, 199) = 63.325, p < .001).
References
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.(2566). แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย; 2566.
International Diabetes Federation.(2025). IDF diabetes atlas [Internet]. 11th ed. Brussels: International Diabetes Federation; 2025 [cited 2026 Sep 10]. Available from: https://diabetesatlas.org
Preshaw PM, Alba AL, Herrera D, Jepsen S, Konstantinidis A, Makrilakis K, et al.(2012). Periodontitis and diabetes: a two-way relationship. Diabetologia. 2012;55(1):21-31.
วิชัย เอกพลากร, บรรณาธิการ.(2564). รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563. นนทบุรี: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2564.
สำนักทันตสาธารณสุข.(2567). รายงานผลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ ครั้งที่ 9 ประเทศไทย พ.ศ. 2566. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2567.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ.(2569). การสำรวจอนามัยและสวัสดิการ พ.ศ. 2569. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2569.
Penchansky R, Thomas JW. The concept of access: definition and relationship to consumer satisfaction. Med Care. 1981;19(2):127-40.
กระทรวงสาธารณสุข.(2568). ร้อยละผู้ป่วยเบาหวานได้รับบริการทันตกรรม อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช ปีงบประมาณ 2566-2568 [อินเตอร์เน็ต]. นนทบุรี: คลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข; 2568 [สืบค้นเมื่อ 10 ก.ย. 2569]. เข้าถึงจาก: https://hdc.moph.go.th
สำนักทันตสาธารณสุข.(2568). รายละเอียดตัวชี้วัดงานทันตสาธารณสุข: ร้อยละผู้ป่วยเบาหวานได้รับบริการทันตกรรม [อินเตอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2568 [สืบค้นเมื่อ 10 ก.ย. 2569]. เข้าถึงจาก: https://dental.anamai.moph.go.th
Simpson TC, Clarkson JE, Worthington HV, MacDonald L, Weldon JC, Needleman I, et al.(2022). Treatment of periodontitis for glycaemic control in people with diabetes mellitus. Cochrane Database Syst Rev. 2022;4:CD004714.
มารุต ภู่พะเนียด, ณปภา ประยูรวงษ์.(2561). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้สูงอายุ จังหวัดสุพรรณบุรี. ศรีปทุมปริทัศน์ ฉบับมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ 2561; 18(2): 66-75.
เพิ่มรัตนะ สรีระเทวิน.(2562). การเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้สูงอายุในเขตอำเภอเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารทันตาภิบาล 2562; 30(1): 151-66.
รัฐติภรณ์ ลีทองดี, วัชรพล วิวรรศน์เถาว์พันธ์, จีรวัฒน์ บุตรโคตร, ชัญญานุช แคว้นเขาเม็ง, จินตนา จันสา.(2565). แรงสนับสนุนทางสังคมกับพฤติกรรมการดูแลทันตสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารทันตาภิบาล 2565; 33(2): 83-96.
ศิริประภา ชูทอง, วรางคณา จันทร์คง, กิระพล กาละดี.(2569). ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในตำบลบ้านนา อำเภอวชิรบารมี จังหวัดพิจิตร. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ 2569; 11(1): 1-10.
ปิยะนุช วิรัตน์เกษ.(2567). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ป่วยโรคเบาหวาน โรงพยาบาลนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ ปีงบประมาณ 2566. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2567; 17(1): 98-112.
Faul F, Erdfelder E, Buchner A, Lang AG.(2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: tests for correlation and regression analyses. Behav Res Methods. 2009;41(4):1149-60.
House JS.(1981). Work stress and social support. Reading (MA): Addison-Wesley; 1981.
Rosenstock IM.(1974). Historical origins of the Health Belief Model. Health Educ Monogr. 1974;2(4):328-35.
Best JW.(1977). Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs (NJ): Prentice Hall; 1977.
กัลย์สุดา จูเจ้ย, ภัคชิสา คนสุภาพ, สุทัศน์ เสียมไหม.(2568). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเข้ารับบริการทางทันตกรรมในกลุ่มวัยทำงาน ชุมชนมุสลิมท่าม่วง เขตเทศบาลตำบลท้องเนียน อำเภอขนอม จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารวิชาการเพื่อการพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิและสาธารณสุข 2568; 3(3): 607-618.
Shu CC, Wright FAC, Naganathan V, Blyth FM, Le Couteur DG, Handelsman DJ, et al.(2022). Does social support predict increased use of dental services in older men? Aust Dent J. 2022;67(3):262-70.
ไพศาล ลิ้มสถิตย์, ปิยะดา ประเสริฐสม, วรุต ชลิทธิกุล.(2568). แนวคิดและกฎหมายในการพัฒนาบริการด้านทันตกรรมภายใต้ระบบหลักประกันสุขภาพของรัฐ. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข 2568; 19(3): 245-61.
กชกร แต้วสุวรรณ.(2564). พฤติกรรมและการตัดสินใจเลือกเข้ารับบริการทางทันตกรรมของผู้มีสิทธิประกันสังคม เขตจังหวัดนครสวรรค์. วารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือ 2564; 8(1): 51-68.
อุดมพร ทรัพย์บวร.(2561). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการใช้บริการทันตกรรมของผู้สูงอายุในเขตตำบลนครชัยศรี อำเภอนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม. วารสารแพทย์เขต 4-5 2561; 37(4): 306-17.
นิลุบล ดีพลกรัง.(2564). ปัจจัยที่มีผลต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมภาครัฐของผู้สูงอายุ ในเขตอำเภอแวงใหญ่ จังหวัดขอนแก่น. วารสารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น 2564; 3(1): 1-20.
Luksamijarulkul N, Tantipoj C, Amornsuradech S, Suepakdee N, Boonsajjaritthikul P, Tuptim O.(2024). Awareness and attitude towards dental coverage right affecting the dental service utilization among selected Thais in Bangkok. Heliyon. 2024;10(16):e35740.
เบญญาภา กาลเขว้า, สมสาย ผลศิริ, ประทีป กาลเขว้า.(2567). การเข้าถึงบริการทันตกรรมและสภาวะทันตสุขภาพของเจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อำเภอห้วยเม็ก จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารทันตาภิบาล 2567; 35(2): 60-70.
