ประสิทธิผลการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด และค่าใช้จ่ายด้านยา ของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จังหวัดสมุทรสงคราม
คำสำคัญ:
การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด, โรคเบาหวานชนิดที่ 2, การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด, ค่าใช้จ่ายด้านยาบทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบกึ่งทดลอง แบบสองกลุ่มวัดก่อน - หลัง โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด ความสามารถในการลดน้ำหนักและควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด รวมทั้งการลดยาและหยุดยารักษาโรคเบาหวาน ค่าใช้จ่ายด้านยารักษาโรคเบาหวาน และความพึงพอใจของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด โดยดำเนินการเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มทดลองที่ได้รับการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวดกับกลุ่มเปรียบเทียบที่ได้รับการรักษาและสร้างเสริมสุขภาพตามแนวทางแบบเดิม กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ และมารับบริการในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จังหวัดสมุทรสงคราม จำนวน 90 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบ กลุ่มละ 45 คน กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด ส่วนกลุ่มเปรียบเทียบได้รับการดูแลตามแนวทางแบบเดิม เก็บข้อมูลก่อนการทดลอง เมื่อครบ 3 เดือน และเมื่อครบ 6 เดือน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยจำนวน ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน Chi-square test, Independent t-test และ Paired samples t-test
ผลการศึกษาพบว่า ภายหลังการทดลอง 3 เดือน กลุ่มทดลองมีพฤติกรรมการดูแลตนเองดีขึ้นกว่าก่อนการทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) ทั้งด้านการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย การจัดการความเครียด และการลดปัจจัยเสี่ยงต่อโรคเบาหวาน ดัชนีมวลกายและระดับน้ำตาลในเลือด (DTX) ลดลงอย่างต่อเนื่อง และแตกต่างจากกลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ หลัง 6 เดือน กลุ่มทดลองร้อยละ 93.3 สามารถลดน้ำหนัก ร้อยละ 68.9 สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ร้อยละ 37.8 สามารถลดยา และร้อยละ 13.3 สามารถหยุดยารักษาโรคเบาหวานได้ รวมผู้ที่สามารถลดยาหรือหยุดยาร้อยละ 51.1 ค่าใช้จ่ายด้านยาลดลงจาก 99.8 เป็น 55.4 บาทต่อคนต่อเดือน หรือลดลงร้อยละ 44.4 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) และผู้ป่วย ร้อยละ 57.8 และ 42.2 มีความพึงพอใจต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด ในระดับมากและปานกลาง
เอกสารอ้างอิง
American Diabetes Association Professional Practice Committee. 9. Pharmacologic approaches to glycemic treatment: Standards of Care in Diabetes 2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S183-S215.
World Health Organization. Diabetes. World Health Organization. 2024.
กรมควบคุมโรค. กรมควบคุมโรครณรงค์วันเบาหวานโลก 2567 มุ่งเน้นให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีและมีความสุข แม้จะต้องอยู่ร่วมกับโรคเบาหวาน. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2567.
กรมควบคุมโรค. ข้อมูลสถานการณ์โรคเบาหวานและการป้องกันควบคุมโรค. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2568.
ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย, สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย, สมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย, กรมการแพทย์, สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566. กรุงเทพฯ: สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย; 2566.
สมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย. แนวทางการดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ให้เข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวดสำหรับบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุข. กรุงเทพฯ: สมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย; 2565.
Taylor R, Al-Mrabeh A, Sattar N. Understanding the mechanisms of reversal of type 2 diabetes. Lancet Diabetes Endocrinol. 2019;7(9):726-736.
Lean MEJ, Leslie WS, Barnes AC, Brosnahan N, Thom G, McCombie L, et al. Durability of a primary care-led weight-management intervention for remission of type 2 diabetes: 2-year results of the DiRECT open-label, cluster-randomised trial. Lancet Diabetes Endocrinol. 2019;7(5):344-355.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสมุทรสงคราม. รายงานสถานการณ์ผู้ป่วยโรคเบาหวานจังหวัดสมุทรสงคราม. สมุทรสงคราม : สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสมุทรสงคราม. 2568.
Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. Hillsdale NJ.: Lawrence Erl¬baum Associate; 1988.
ราชวิทยาลัยแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวแห่งประเทศไทย. แนวทางการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวดเพื่อเข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบ. กรุงเทพมหานคร: ราชวิทยาลัยแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวแห่งประเทศไทย. 2565.
พิชิต สุขสบาย. ประสิทธิผลการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ให้เข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารวิชาการแพทย์ เขต 11. 2567;38(1):1–15.
Bloom, B. S. Mastery learning. Holt, Rinehart & Winston. 1971.
Orem, D. E. Nursing: Concepts of practice (6th ed.). Mosby. 2001.
Bandura, A. Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman. 1997.
นฤมล สุทธินุ่น. ประสิทธิผลของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพอย่างเข้มงวดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ โรงพยาบาลกาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี. สุราษฎร์ธานี: โรงพยาบาลกาญจนดิษฐ์. 2567.
เสาทอง พิชยภิญโญ, ละกำปั่น สุพัตรา. ผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต่อการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารพยาบาลเกื้อการุณย์. 2563;27(1):20-33.
ลัดดาวัลย์ พิมพ์เรือง. ผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพร่วมกับการแกว่งแขนในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้และมีโรคร่วม. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ. 2566;4(2):91-103.
จงกล สุกิจจารักษ์. การพัฒนาการดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ให้เข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมแบบมีส่วนร่วม: กรณีศึกษาโรงพยาบาลสะบ้าย้อย. [รายงานการวิจัย]. สงขลา: โรงพยาบาลสะบ้าย้อย; 2567.
Lean MEJ, Leslie WS, Barnes AC, Brosnahan N, Thom G, McCombie L, et al. Primary care-led weight management for remission of type 2 diabetes (DiRECT): an open-label, cluster-randomised trial. Lancet. 2018;391(10120):541-551. doi:10.1016/S0140-6736(17)33102-1.
Taheri S, Zaghloul H, Chagoury O, Elhadad S, Hayder Ahmed S, El Khatib N, et al. Effect of intensive lifestyle intervention on bodyweight and glycaemia in early type 2 diabetes (DIADEM-I): an open-label, parallel-group, randomized controlled trial. Lancet Diabetes Endocrinol. 2020;8(6):477-489. Doi:10.1016/S2213-8587(20)30117-0.
เดือนเพ็ญ เคี่ยนบุ้น, พงษ์เธียร พันธ์พิพัฒไพบูลย์, ภูมิธพัฒน์ มายุศิริ, ณกานต์ชญาน์ นววัชรินทร์. การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเข้มงวด เพื่อเข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จังหวัดชุมพร. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2567;9(6):540-550.
ณกานต์ชญาน์ นววัชรินทร์, ภูมิธพัฒน์ มายุศิริ, เดือนเพ็ญ เคี่ยนบุ้น, พนัดดา นักดนตรี. การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด เพื่อเข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบ โรงพยาบาลชุมชน จังหวัดชุมพร. วารสารการศึกษา สุขภาพและการจัดการสิ่งแวดล้อม. 2567;9(1):298-307.
Jacob E, Avery A. Energy-restricted interventions are effective for the remission of newly diagnosed type 2 diabetes: a systematic review of the evidence base. Obes Sci Pract. 2021;7(5):606-618. doi:10.1002/osp4.504.
ชณัฏฐา เรืองสุทธิภาพ. ประสิทธิผลของการดูแลผู้ป่วยเบาหวานให้เข้าสู่ระยะสงบ อำเภอพิบูลมังสาหาร. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2565;9(2):323-330.
Espeland MA, Glick HA, Bertoni A, Datto C, Mather KJ, Bray GA, et al. Impact of an intensive lifestyle intervention on use and cost of medical services among overweight and obese adults with type 2 diabetes: the Action for Health in Diabetes. Diabetes Care. 2014;37(9):2548-2556. doi:10.2337/dc14-0095.
Jenks AB, et al. Long-term cost reduction of routine medications following a residential programme combining physical activity and nutrition in the treatment of type 2 diabetes: a prospective cohort study. BMJ Open Diabetes Res Care. 2017;5(1).
