รูปแบบการส่งเสริมการดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียงของผู้ดูแลผู้สูงอายุ อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ
คำสำคัญ:
รูปแบบการส่งเสริมการดูแล, ผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง, ผู้ดูแลผู้สูงอายุบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ พัฒนารูปแบบ และประเมินผลรูปแบบการส่งเสริมการดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียงของผู้ดูแลผู้สูงอายุ อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ โดยประยุกต์แนวคิดการวิจัยเชิงปฏิบัติการของ Kemmis และ McTaggart ตามกระบวนการวางแผน การปฏิบัติ การสังเกต และการสะท้อนผล กลุ่มผู้มีส่วนร่วมในการพัฒนารูปแบบจำนวน 50 คน คัดเลือกแบบเจาะจง และกลุ่มผู้ดูแลผู้สูงอายุสำหรับประเมินประสิทธิผลจำนวน 50 คน เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถาม การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม และการสังเกต วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบทีแบบจับคู่ และการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ
ผลการศึกษาพบว่า อำเภอราษีไศลมีผู้สูงอายุร้อยละ 27.25 และผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียงเพิ่มจากร้อยละ 8.40 ในปี 2566 เป็นร้อยละ 15.50 ในปี 2567 ปัญหาสำคัญ ได้แก่ การติดตามดูแลที่ไม่ต่อเนื่อง แผนการดูแลไม่สอดคล้องกับความต้องการรายบุคคล ผู้ดูแลขาดความรู้และความมั่นใจ การมีส่วนร่วมของชุมชนยังจำกัด และการบูรณาการระหว่างภาคีเครือข่ายยังไม่เป็นระบบ จึงพัฒนา ราษีไศล CARE Model ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ C: Capacity Building การพัฒนาศักยภาพผู้ดูแล A: Assessment and Individualized Care Plan การประเมินและวางแผนการดูแลรายบุคคล R: Responsive Support and Referral การสนับสนุน ติดตาม และส่งต่ออย่างเหมาะสม และ E: Empowerment, Environment and Evaluation การเสริมพลังครอบครัวและชุมชน การจัดสิ่งแวดล้อม และการประเมินผลอย่างเป็นระบบ หลังการใช้รูปแบบพบว่า คะแนนด้านความรู้ ทัศนคติ การเข้าถึงการส่งเสริมการดูแลสุขภาพ และการได้รับข้อมูลข่าวสารของกลุ่มตัวอย่างสูงกว่าก่อนใช้รูปแบบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) และคุณภาพชีวิตโดยรวมของผู้สูงอายุเพิ่มจากค่าเฉลี่ย 95.10 เป็น 109.00 คะแนน แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001)
เอกสารอ้างอิง
WHO, Ageing: Global population. 2018.
United Nations, geing Societies - Social Development. 2015.
สถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย. 2559.
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข, รายงานสถานการณ์โรค. 2561.
HDC, รายงานการคัดกรองผู้สูงอายุ. 2024: Sisaket.
Kemmis, S., & McTaggart, R, Participatory Action Research. In Handbook of Qualitative
Research. 2000: Thousand Oaks.
Green, L.W., & Kreuter, M.W. , Health Education Planning: An Educational and Ecological Approach. Mountain View, 1999.
Gielen, A.C., McDonald, E. M., Gary, T. L., & Bone, L. R. , Using the precede-proceed model to apply health behavior theories. In K. Glanz, B. K. Rimer, & K. Viswanath Health behavior and health education: Theory, research, and practice, 2008. 4: p. 407–433.
John M. Cohen, N.T.U., Participation's place in rural development: Seeking clarity through specificity. World Development, 1980. 8(3): p. 213-235.
Lockett, M., Popular Participation in Planning for Basic Needs. The China Quarterly, 1986. 107: p. 546–547.
ชุติภา แก้วลื้อ, ผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพตามหลัก 3อ 2ส ของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวาน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านท่าเชียงเครือ ตำบลป่งไฮ อำเภอเซกา จังหวัดบึงกาฬ. 2567.
Kumchan, J., Namyota, C., & Wongkongdech, A, The development of a model for promoting health behaviors in risk groups for diabetes prevention in the community, Na Dun Subdistrict, Na Dun District, Maha Sarakham Province. 2024. 13(1): p. 63-73.
ชรัญรักษ์ ปัญญามูลวงษา, การเสริมสร้างพลังอำนาจในตนของผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชนอำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 2022. 10(2): p. 223-238.
วุฒิพงศ์ ธนะขว้าง, ประสิทธิผลของการเสริมสร้างพลังอำนาจให้ผู้ดูแลสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุ กลุ่ม ติดเตียง อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน. วารสารสาธารณสุขล้านนา, 2021. 17(1): p. 64-75.
อรวรรณ แผนคง, ผลของการสร้างเสริมสุขภาพโดยใช้ชุมชนเป็นฐานต่อพฤติกรรมการสร้างเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุและความพึงพอใจในการมีส่วนร่วมของผู้ดูแลผู้ สูงอายุ. Nursing Research and Innovation Journal, 2010. 16(1): p. 1-13.
ไพบูลย์ ตันคงจำรัสกุล, การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ จังหวัดพิจิตร. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน, 2024. 10(04): p. 160-160.
Jittakorn Wanarak, การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียงโดยการมีส่วนร่วมของชมรมจริยธรรม โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลทุ่งมะพร้าว อำเภอท้ายเหมือง จังหวัดพังงา. Journal of Health Science of Thailand, 2021. 30(2): p. 285-294.
วัชรินทร์ ศรีสมโภชน์, การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยเรื้อรังกลุ่มติดเตียงโดยกลไกพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ จังหวัดพัทลุง. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 2026. 11(2): p. 15-27.
ศตวรรษ ศรีพรหม, การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพดูแลผู้สูงอายุระยะยาวแบบบูรณาการโดยการมี ส่วนร่วมของชุมชน ตำบลปรือใหญ่ อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 2023. 8(1): p. 378-391.
ณิสาชล นาคกุล, การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุติดเตียงโดยผู้ดูแลหลัก เขตเทศบาลนครสุราษฎร์ธานี จ.สุราษฎร์ธานี. วารสารวิจัยและนวัตกรรมทางสุขภาพ, 2021. 4(2): p. 27-39.
จิตติพร รัตนแก้ว, การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลวังคีรี อำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง. วารสารวิชาการเพื่อการพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิและสาธารณสุข, 2025. 3(2): p. 305-321.
สุปราณี บุญมี, การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโนนเปือย อำเภอสนม จังหวัดสุรินทร์. วารสารวิชาการสาธารณสุข ชุมชน, 2020. 5(04): p. 38-38.
อัมราภรณ์ ภู่ระย้า, การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน ตำบลนิคมพัฒนา อำเภอบางระกำ จังหวัดพิษณุโลก. วารสารสาธารณสุขและสุขภาพศึกษา, 2026. 6(1): p. e279179-e279179.
ภาดล จันทพรม, การพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงโดยผู้ดูแลผู้สูงอายุผ่านหลักสูตร CG เชี่ยวชาญ. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 2024. 9(4): p. 727-737.
รัชฎา เพชรสี่หมื่น, ผลของการให้ความรู้และทักษะการดูแลของผู้ดูแลในครอบครัวต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้านในหน่วยบริการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านไม้หลา. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 2025. 10(2): p. 85-95.
Tohit, N.F.M. and M. Haque, Preparing the younger generation for an aging society: Strategies, challenges, and opportunities. Cureus, 2024. 16(7).
