การวิจัยและพัฒนากลไกการบริหารจัดการบุคลากรสาธารณสุขเพื่อรองรับสังคมสูงวัย จังหวัดสงขลา
คำสำคัญ:
กลไกการบริหารจัดการบุคลากรสาธารณสุข, สังคมสูงวัย, การวิจัยและพัฒนา, การวางแผนกำลังคนด้านสุขภาพ, จังหวัดสงขลาบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิจัยและพัฒนากลไกการบริหารจัดการบุคลากรสาธารณสุขเพื่อรองรับสังคมสูงวัย จังหวัดสงขลา ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการวิเคราะห์ข้อมูลแบบผสมผสาน ระหว่างเดือนธันวาคม พ.ศ. 2567 ถึงเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2568 ระยะที่ 1 เก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากบุคลากรสาธารณสุขและอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านใน 5 อำเภอนำร่อง จำนวน 335 คน ซึ่งได้จากการสุ่มแบบแบ่งชั้นภูมิ ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึก 35 คน และการสนทนากลุ่ม 4 กลุ่ม ระยะที่ 2 พัฒนา (ร่าง) กลไกและตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ 17 คน ระยะที่ 3 ทดลองใช้ในอำเภอระโนด 16 สัปดาห์ ด้วยแบบแผนกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลัง ผู้เข้าร่วม 453 คน และระยะที่ 4 ประเมินผลตามกรอบของเคิร์กแพทริกร่วมกับแนวคิดการประเมินเชิงสัจนิยม เครื่องมือทุกชุดผ่านเกณฑ์ IOC ≥ 0.50 และมีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับเท่ากับ .962 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบค่าที การวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว ขนาดอิทธิพลของโคเฮน และการวิเคราะห์เชิงประเด็น
ผลการวิจัยพบว่า สภาพปัจจุบันของการบริหารจัดการบุคลากรอยู่ในระดับปานกลาง (M = 2.99, SD = 0.47) โดยด้านปัจจัยนำเข้าต่ำที่สุด ปัญหาและอุปสรรคอยู่ในระดับมาก (M = 3.84) ความต้องการพัฒนาอยู่ในระดับมากที่สุด (M = 4.57) และสมรรถนะของบุคลากรอยู่ในระดับปานกลาง (M = 2.92) โดยด้านทักษะต่ำที่สุด บุคลากรต่างสังกัดมีสมรรถนะแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (F = 17.502, p < .001) กลไกที่พัฒนาขึ้นเรียกว่า “กลไก SONGKHLA” มี 8 องค์ประกอบ ผู้เชี่ยวชาญประเมินอยู่ในระดับมาก (M = 4.44) หลังการใช้กลไก สมรรถนะของบุคลากรเพิ่มจาก 3.05 เป็น 4.11 (t = 18.613, p < .001, d = 1.91) สมรรถนะของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านแกนนำเพิ่มเป็น 3.96 (d = 1.76) คุณภาพบริการเพิ่มเป็น 4.18 (d = 2.06) และความพึงพอใจเพิ่มเป็น 4.24 (d = 1.52) ความครอบคลุมการคัดกรองตามกรอบ ICOPE เพิ่มจากร้อยละ 21.4 เป็นร้อยละ 80.3 โดยอัตรากำลังไม่เพิ่มขึ้น กลไกฉบับสมบูรณ์มี 9 องค์ประกอบ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียประเมินอยู่ในระดับมาก (M = 4.49)
เอกสารอ้างอิง
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. (2566). รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2565. มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. https://thaitgri.org/?p=40208
สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข. (2568). หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า: ความยั่งยืนทางการเงินการคลัง [เอกสารเชิงนโยบาย]. สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข. https://www.hsri.or.th/policy_brief/711
World Health Organization. (2025). Integrated care for older people (ICOPE): Guidance for person-centred assessment and pathways in primary care (2nd ed.). WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789240103726
Polidori, M. C., Religa, D., Gasowski, J., Jämsen, E., & Martin, F. C. (2026). Integrated care for older people (ICOPE) implementation framework, 2nd edition: Getting closer to the medicine of the twenty-first century. European Geriatric Medicine, 17(2), 457–460. https://doi.org/10.1007/s41999-026-01420-2
Boniol, M., Kunjumen, T., Nair, T. S., Siyam, A., Campbell, J., & Diallo, K. (2022). The global health workforce stock and distribution in 2020 and 2030: A threat to equity and 'universal' health coverage? BMJ Global Health, 7(6), Article e009316. https://doi.org/10.1136/bmjgh-2022-009316
จุฑามาศ สินประจักษ์ผล และรุสนา จิตกาหลง. (2568). ประสิทธิผลการจัดระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ภายหลังถ่ายโอนภารกิจให้แก่องค์การบริหารส่วนจังหวัดปัตตานี. วารสารการพยาบาลและการศึกษา, 18(2), e274679. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JNAE/article/view/274679
Asres, G. D., & Gessesse, Y. K. (2024). Workload Indicators of Staffing Need (WISN) method for health workforce planning at health facility: A scoping review. Human Factors in Healthcare, 6, Article 100078. https://doi.org/10.1016/j.hfh.2024.100078
Mabunda, S. A., Gupta, M., Sampath, R., & Joshi, R. (2025). The implementation of the Workforce Indicators of Staffing Needs (WISN) method to improve access to health workforce in selected South-East Asian countries. PLOS Global Public Health, 5(6), Article e0004727. https://doi.org/10.1371/journal.pgph.0004727
Sano, J., Hirazawa, Y., Komamura, K., & Okamoto, S. (2023). An overview of systems for providing integrated and comprehensive care for older people in Japan. Archives of Public Health, 81, Article 81. https://doi.org/10.1186/s13690-023-01076-5
Chon, Y., Lee, S.-H., & Kim, Y.-Y. (2024). Long-term care insurance for older adults in terms of community care in South Korea: Using the framework method. Healthcare, 12(13), Article 1238. https://doi.org/10.3390/healthcare12131238
กรมการปกครอง. (2568). สถิติจำนวนประชากรแยกรายอายุ พ.ศ. 2567 จังหวัดสงขลา. ระบบสถิติทางการทะเบียน สำนักบริหารการทะเบียน. สืบค้น 16 สิงหาคม 2568, จาก https://stat.bora.dopa.go.th/new_stat/webPage/statByProvince.php
ดวงเนตร ธรรมกุล, เรณู ขวัญยืน, และอรนุช ชูศรี. (2568). การพัฒนาความรู้ ทักษะความสามารถของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี, 8(1), 157–169. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/SNC/article/view/274996
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.
Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. SAGE Publications.
Thongngun, T., & Tiraphat, S. (2026). Provincial lessons on long-term care implementation in Thailand: Motivation and managerial capacities within a decentralized health system in a middle-income country. BMC Health Services Research, 26, Article 778. https://doi.org/10.1186/s12913-026-14571-6
Dimitriadou, I., Eloranta, S., Šteinmiller, J., Saridi, M., Lundberg, A., Häger, M., Hjaltadottir, I., Skuladottir, S. S., Korsström, N., Mört, S., Tuori, H., & Fradelos, E. C. (2025). Comprehensive geriatric health assessment core competencies and skills for primary care nurses: A scoping review. Geriatrics, 10(2), Article 48. https://doi.org/10.3390/geriatrics10020048
Khanthavudh, C., Grealish, A., Tzouvara, V., & Leamy, M. (2025). Supporting healthcare in rural communities in Thailand: An exploratory qualitative study to understand the role and current mental health practices of village health volunteers. PLOS ONE, 20(3), Article e0320559. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0320559
