การพัฒนารูปแบบการพยาบาลเพื่อป้องกันการเกิดภาวะหลอดเลือดดำอุดตันในผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าและข้อสะโพกเทียม หอผู้ป่วยศัลยกรรมกระดูก โรงพยาบาลพยัคฆภูมิพิสัย
คำสำคัญ:
ภาวะหลอดเลือดดำอุดตัน, รูปแบบการพยาบาล, Caprini Score, วงจรคุณภาพ PDCA, ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าและข้อสะโพกเทียมบทคัดย่อ
การวิจัยและพัฒนาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหา พัฒนารูปแบบการพยาบาล และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบการพยาบาลเพื่อป้องกันภาวะหลอดเลือดดำอุดตัน (VTE) ในผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าและข้อสะโพกเทียม การวิจัยประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดการปฏิบัติการพยาบาลตามหลักฐานเชิงประจักษ์ของซูคัพ (Soukup) วงจรคุณภาพเดมมิ่ง (PDCA) และแบบประเมินความเสี่ยง Caprini กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยทีมสหวิชาชีพ 20 คน ผู้ป่วยกลุ่มทดลองใช้ 15 ราย และผู้ป่วยกลุ่มประเมินผล 40 ราย โดยเปรียบเทียบกับข้อมูลย้อนหลังของผู้ป่วยก่อนพัฒนารูปแบบ 65 ราย เครื่องมือมีค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหา (S-CVI/Ave) 0.92 และแบบสอบถามความพึงพอใจมีค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค 0.89 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Chi-square test, Fisher's exact test และการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการพยาบาลที่พัฒนาขึ้น (PYK-VTE Model) ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) การประเมินความเสี่ยงด้วย Caprini Score ตามจุดเวลาที่กำหนด 2) ชุดมาตรการป้องกันตามระดับความเสี่ยง 3) การส่งเสริมการเคลื่อนไหวเร็วและการบริหารข้อเท้า 4) การให้ความรู้ผู้ป่วยและญาติ และ 5) ระบบเฝ้าระวังอาการทุกเวรและการวางแผนจำหน่าย ภายหลังใช้รูปแบบ ความครบถ้วนของการปฏิบัติตามแนวทางเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 41.5 เป็นร้อยละ 92.5 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) ระยะเวลาเฉลี่ยถึงการลุกเดินครั้งแรกหลังผ่าตัดลดลงจาก 36.2 ชั่วโมงเป็น 21.4 ชั่วโมง ไม่พบอุบัติการณ์ VTE ในกลุ่มประเมินผล เทียบกับร้อยละ 3.08 ในกลุ่มก่อนพัฒนา แต่ความแตกต่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p = .52) และพยาบาลมีความพึงพอใจต่อรูปแบบในระดับมาก (M = 4.46, SD = 0.48)
เอกสารอ้างอิง
Raskob GE, Angchaisuksiri P, Blanco AN, Buller H, Gallus A, Hunt BJ, et al. Thrombosis: a major contributor to global disease burden. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 2014;34(11):2363-71.
Jha AK, Larizgoitia I, Audera-Lopez C, Prasopa-Plaizier N, Waters H, Bates DW. The global burden of unsafe medical care: analytic modelling of observational studies. BMJ Qual Saf. 2013;22(10):809-15.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2567.
Kurtz S, Ong K, Lau E, Mowat F, Halpern M. Projections of primary and revision hip and knee arthroplasty in the United States from 2005 to 2030. J Bone Joint Surg Am. 2007;89(4):780-5.
Kumar DR, Hanlin E, Glurich I, Mazza JJ, Yale SH. Virchow's contribution to the understanding of thrombosis and cellular biology. Clin Med Res. 2010;8(3-4):168-72.
Caprini JA. Risk assessment as a guide for the prevention of the many faces of venous thromboembolism. Am J Surg. 2010;199(1 Suppl):S3-10.
Geerts WH, Bergqvist D, Pineo GF, Heit JA, Samama CM, Lassen MR, et al. Prevention of venous thromboembolism: American College of Chest Physicians evidence-based clinical practice guidelines (8th edition). Chest. 2008;133(6 Suppl):381S-453S.
Piovella F, Wang CJ, Lu H, Lee K, Lee LH, Lee WC, et al. Deep-vein thrombosis rates after major orthopedic surgery in Asia. An epidemiological study based on postoperative screening with centrally adjudicated bilateral venography. J Thromb Haemost. 2005;3(12):2664-70.
Leizorovicz A; SMART Venography Study Steering Committee. Epidemiology of post-operative venous thromboembolism in Asian patients. Results of the SMART venography study. Haematologica. 2007;92(9):1194-200.
Kanchanabat B, Stapanavatr W, Meknavin S, Soorapanth C, Sumanasrethakul C, Kanchanasuttirak P. Systematic review and meta-analysis on the rate of postoperative venous thromboembolism in orthopaedic surgery in Asian patients without thromboprophylaxis. Br J Surg. 2011;98(10):1356-64.
Chotanaphuti T, Ongnamthip P, Silpipat S, Foojareonyos T, Roschan S, Reumthantong A. The prevalence of thrombophilia and venous thromboembolism in total knee arthroplasty. J Med Assoc Thai. 2007;90(7):1342-7.
Januel JM, Chen G, Ruffieux C, Quan H, Douketis JD, Crowther MA, et al. Symptomatic in-hospital deep vein thrombosis and pulmonary embolism following hip and knee arthroplasty among patients receiving recommended prophylaxis: a systematic review. JAMA. 2012;307(3):294-303.
Kahn SR, Comerota AJ, Cushman M, Evans NS, Ginsberg JS, Goldenberg NA, et al. The postthrombotic syndrome: evidence-based prevention, diagnosis, and treatment strategies: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation. 2014;130(18):1636-61.
Falck-Ytter Y, Francis CW, Johanson NA, Curley C, Dahl OE, Schulman S, et al. Prevention of VTE in orthopedic surgery patients: antithrombotic therapy and prevention of thrombosis, 9th ed: American College of Chest Physicians evidence-based clinical practice guidelines. Chest. 2012;141(2 Suppl):e278S-325S.
Anderson DR, Morgano GP, Bennett C, Dentali F, Francis CW, Garcia DA, et al. American Society of Hematology 2019 guidelines for management of venous thromboembolism: prevention of venous thromboembolism in surgical hospitalized patients. Blood Adv. 2019;3(23):3898-944.
Cohen AT, Tapson VF, Bergmann JF, Goldhaber SZ, Kakkar AK, Deslandes B, et al. Venous thromboembolism risk and prophylaxis in the acute hospital care setting (ENDORSE study): a multinational cross-sectional study. Lancet. 2008;371(9610):387-94.
Khuangsirikul S, Larbpaiboonpong V, Sumettavanich C, Meknavin S, Tanavalee A, Chotanaphuti T. Thai consensus on venous thromboembolism in hip and knee surgery. J Southeast Asian Med Res. 2017;1(1):29-43.
Orem DE. Nursing: concepts of practice. 6th ed. St. Louis: Mosby; 2001.
Donabedian A. Evaluating the quality of medical care. Milbank Mem Fund Q. 1966;44(3 Suppl):166-206.
Pearse EO, Caldwell BF, Lockwood RJ, Hollard J. Early mobilisation after conventional knee replacement may reduce the risk of postoperative venous thromboembolism. J Bone Joint Surg Br. 2007;89(3):316-22.
Chandrasekaran S, Ariaretnam SK, Tsung J, Dickison D. Early mobilization after total knee replacement reduces the incidence of deep venous thrombosis. ANZ J Surg. 2009;79(7-8):526-9.
Bateman DK, Dow RW, Brzezinski A, Bar-Eli HY, Kayiaros ST. Correlation of the Caprini score and venous thromboembolism incidence following primary total joint arthroplasty—results of a single-institution protocol. J Arthroplasty. 2017;32(12):3735-41.
Lau BD, Haut ER. Practices to prevent venous thromboembolism: a brief review. BMJ Qual Saf. 2014;23(3):187-95.
Maynard G. Preventing hospital-associated venous thromboembolism: a guide for effective quality improvement. 2nd ed. Rockville (MD): Agency for Healthcare Research and Quality; 2016. (AHRQ Publication No. 16-0001-EF).
จุฬาภรณ์ ศรีโท, ณฐมน ภัทรเกริกชัย, กมลชนก โพธิ์เปี้ยศรี, สุมัทณา แก้วมา. การพัฒนาแนวปฏิบัติการพยาบาลเพื่อป้องกันการเกิดภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำชั้นลึกในผู้สูงอายุที่มีกระดูกข้อสะโพกหัก กลุ่มงานศัลยกรรมออร์โธปิดิกส์ โรงพยาบาลอุดรธานี. วารสารวิจัยนวัตกรรมและหลักฐานเชิงประจักษ์ทางสุขภาพ. 2567;3(2):43-55.
พัชรินทร์ สุตันตปฤดา, มัชฌิมา กิติศร. การพัฒนาแนวปฏิบัติการพยาบาลทางคลินิกเพื่อป้องกันภาวะลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลือดดำสำหรับผู้ป่วยศัลยกรรมออร์โธปิดิกส์โรงพยาบาลนครพิงค์. วารสารโรงพยาบาลนครพิงค์. 2558;6(2):29-37.
ไสว นรสาร, ช่อทิพย์ คชเสนี, ยุภา สุนทรกิจ, รัชดาภรณ์ ใจห้าว, ธเนศร์ ศรีภมิ, พงศศิษฏ์ สิงหทัศน์. ประเมินปัจจัยเสี่ยงและอุบัติการณ์การเกิดลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำชั้นลึกโดยใช้คะแนนคาปรินี่ในผู้ป่วยที่รักษาในหอผู้ป่วยวิกฤตศัลยกรรมอุบัติเหตุ โรงพยาบาลรามาธิบดี. วารสารกองการพยาบาล. 2563;47(2):21-31.
ชมรมพยาบาลออร์โธปิดิกส์แห่งประเทศไทย. แนวปฏิบัติการพยาบาลทางคลินิกผู้ป่วยเปลี่ยนข้อเข่าเทียมและแนวปฏิบัติการพยาบาลทางคลินิกผู้ป่วยเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: หจก.เอ็นพีเพรส; 2561.
Deming WE. Out of the crisis. Cambridge (MA): MIT Center for Advanced Engineering Study; 1986.
Soukup SM. The center for advanced nursing practice evidence-based practice model: promoting the scholarship of practice. Nurs Clin North Am. 2000;35(2):301-9.
Polit DF, Beck CT, Owen SV. Is the CVI an acceptable indicator of content validity? Appraisal and recommendations. Res Nurs Health. 2007;30(4):459-67.
