การพัฒนารูปแบบการดูแลต่อเนื่องจากโรงพยาบาลสู่บ้านสำหรับทารกแรกเกิดที่มีภาวะตัวเหลือง (JAUNDICE-CARE Plus) โรงพยาบาลพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม
คำสำคัญ:
ภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิด, การดูแลต่อเนื่อง, การวางแผนจำหน่าย, รูปแบบการดูแล, การปฏิบัติตามหลักฐานเชิงประจักษ์บทคัดย่อ
การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ พัฒนา และประเมินผลรูปแบบการดูแลต่อเนื่องจากโรงพยาบาลสู่บ้านสำหรับทารกแรกเกิดที่มีภาวะตัวเหลือง (JAUNDICE-CARE Plus) โดยใช้รูปแบบการปฏิบัติการพยาบาลตามหลักฐานเชิงประจักษ์ของซูคัพ ดำเนินการระหว่างเดือนตุลาคม 2568 ถึงกรกฎาคม 2569 กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยทีมสุขภาพ 20 คน ทารกแรกเกิดอายุครรภ์ 35 สัปดาห์ขึ้นไปที่มีภาวะตัวเหลืองกลุ่มก่อนพัฒนา 40 ราย และกลุ่มหลังพัฒนา 43 ราย พร้อมผู้ดูแลหลัก เครื่องมือผ่านการตรวจความตรงเชิงเนื้อหา (CVI = 0.92) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Chi-square test, Fisher's exact test, independent t-test, paired t-test และการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 3 ระยะ 9 องค์ประกอบ ได้แก่ ระยะในโรงพยาบาล ระยะเตรียมจำหน่าย และระยะติดตามที่บ้าน หลังใช้รูปแบบ อัตราการวินิจฉัยหรือรักษาล่าช้าลดลงจากร้อยละ 20.0 เป็นร้อยละ 4.7 (p = 0.044) อัตราการมาตรวจติดตามตรงนัดเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 57.5 เป็นร้อยละ 90.7 (p < 0.001) และระยะวันนอนโรงพยาบาลเฉลี่ยลดลงจาก 3.7 เป็น 2.9 วัน (p = 0.002) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ อัตราการกลับมารักษาซ้ำภายใน 7 วันลดลงจากร้อยละ 10.0 เป็นร้อยละ 2.3 แต่ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ และไม่พบ kernicterus คะแนนความรู้และความสามารถของผู้ดูแลหลังการโค้ชสูงกว่าก่อนการโค้ชอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) ผู้ดูแลและบุคลากรมีความพึงพอใจในระดับมากที่สุดและมาก ตามลำดับ
เอกสารอ้างอิง
Olusanya BO, Kaplan M, Hansen TWR. Neonatal hyperbilirubinaemia: a global perspective. Lancet Child Adolesc Health. 2018;2(8):610-20.
Bhutani VK, Zipursky A, Blencowe H, Khanna R, Sgro M, Ebbesen F, et al. Neonatal hyperbilirubinemia and Rhesus disease of the newborn: incidence and impairment estimates for 2010 at regional and global levels. Pediatr Res. 2013;74 Suppl 1:86-100.
Hansen TWR. Narrative review of the epidemiology of neonatal jaundice. Pediatr Med. 2021;4:18.
StatPearls. Kernicterus [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 [cited 2026 Sep 24]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559120/
วงศ์เนตร จ. การศึกษาอุบัติการณ์และสาเหตุการเกิดภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิดในโรงพยาบาลภูเขียวเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดชัยภูมิ. ชัยภูมิเวชสาร. 2564;41(1):85-93.
วัฒนะพนาลัย ส. ความชุกและปัจจัยเสี่ยงของการรักษาด้วยการส่องไฟซ้ำในทารกแรกเกิดที่มีภาวะตัวเหลืองในโรงพยาบาลชัยภูมิ. วารสารกุมารเวชศาสตร์. 2566;62(1):9-16.
Maisels MJ, McDonagh AF. Phototherapy for neonatal jaundice. N Engl J Med. 2008;358(9):920-8.
Kemper AR, Newman TB, Slaughter JL, Maisels MJ, Watchko JF, Downs SM, et al. Clinical practice guideline revision: management of hyperbilirubinemia in the newborn infant 35 or more weeks of gestation. Pediatrics. 2022;150(3):e2022058859.
ทัตตากร น. ผลการรักษาภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิดของโรงพยาบาลพระจอมเกล้าตามแนวทางการรักษาปี ค.ศ. 2004 และ ค.ศ. 2022. วารสารกุมารเวชศาสตร์. 2568;64(1):42-54.
ยังมี ม, จันทร์แก้ว ว, เหมลา จ, อิ่มน้ำขาว ศ. การพัฒนาและประเมินผลการใช้แนวปฏิบัติการประเมินภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิดโรงพยาบาลยโสธร. วารสารการพยาบาล สุขภาพ และการศึกษา. 2565;5(3):58-68.
Kaewprapai S, Kitcharoen S, Sithithaworn J. Evaluation of guideline for assessment of jaundice in newborns at Khlong Luang hospital, Pathum Thani province. J Sci Technol. 2016;24(1):149-53.
หนุนนาค เ, แก้วสาร พ, สิริธรังศรี บ. นวัตกรรมอุปกรณ์ต้นแบบช่วยคัดกรองภาวะตัวเหลืองจากสีผิวของทารกแรกเกิด: กรณีศึกษาโรงพยาบาลบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล. 2565;38(3):262-74.
ทุบแป้น ด, ศรีเทพ ส. ผลของการโคชต่อความสามารถในการดูแลของผู้ดูแลทารกแรกเกิดที่มีภาวะตัวเหลืองเมื่อจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล ในหอผู้ป่วยกุมารเวชกรรม โรงพยาบาลลำพูน จังหวัดลำพูน. Phrae Med J Clin Sci. 2568;33(2):128-41.
Soukup SM. The center for advanced nursing practice evidence-based practice model: promoting the scholarship of practice. Nurs Clin North Am. 2000;35(2):301-9.
Haggerty JL, Reid RJ, Freeman GK, Starfield BH, Adair CE, McKendry R. Continuity of care: a multidisciplinary review. BMJ. 2003;327(7425):1219-21.
Committee on Hospital Care and Institute for Patient- and Family-Centered Care. Patient- and family-centered care and the pediatrician's role. Pediatrics. 2012;129(2):394-404.
Bhutani VK, Johnson L, Sivieri EM. Predictive ability of a predischarge hour-specific serum bilirubin for subsequent significant hyperbilirubinemia in healthy term and near-term newborns. Pediatrics. 1999;103(1):6-14.
