Development of a health literacy model for stroke prevention among type 2 diabetic patients with hypertension in primary care units, Pathum Thani Province.
Keywords:
Health literacy, Stroke, Type 2 diabetic, primary care unitAbstract
This participatory action research aimed to develop and evaluate the effectiveness of a health literacy model for stroke prevention among type 2 diabetes patients with hypertension in primary care units, Pathum Thani Province. The project was implemented in five steps. Sample size consisted of 50 patients with type 2 diabetes and hypertension. Data was collected using questionnaires and health status records. Quantitative data were analyzed using descriptive and inferential statistics, while qualitative data were analyzed using content analysis.
Results: Participants demonstrated a moderate level of health literacy for stroke prevention, and most patients lacked motivation to adopt health behavior changes. The developed intervention, the HL model, focused on strengthening primary care units as Health Literate Organizations integrated with lifestyle medicine principles and experiential learning. Following implementation, participants showed significant improvements in health literacy, health behaviors, and perceptions of stroke risk, warning signs, and risk assessment (p<.05, p<.01, and p<.01, respectively). Key clinical outcomes including HbA1c, fasting plasma glucose, blood pressure, body mass index, and cardiovascular disease (CVD) risk were significantly reduced (p<.01). In addition, primary care units progressed toward becoming health literate organizations at an advanced level, increasing from 28.0% to 54.0%.
References
กรมควบคุมโรค. กรมควบคุมโรครณรงค์วันหลอดเลือดสมองโลก ชวนประชาชนตั้งเป้าออกกำลังกายสม่ำเสมอ ป้องกันโรคหลอดเลือดสมองและลดปัจจัยเสี่ยงการเกิดโรคไม่ติดต่อ [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 2 เม.ย. 68]. เข้าถึงจาก: https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=47206&deptcode=brc&news_views=1671
โรงพยาบาลศิริราชปิยมหาราชการุณย์. โรคหลอดเลือดสมอง รู้เร็วหายไว ห่างไกลอัมพาต [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 2 เม.ย. 68]. เข้าถึงจาก: https:// www. siphhospital.com/th/news/article/share/stroke
กระทรวงสาธารณสุข. อัตราผู้ป่วยรายใหม่จากโรคหลอดเลือดสมอง [อินเตอร์เน็ต]. 2568 [สืบค้นเมื่อ 3 เม.ย. 68]. เข้าถึงจาก: https://hdcservice.moph.go.th/hdc/reports/report.php?cat_id=39fd60c25235db479930db85a0e97dd3
&id=b184366d9fa112292f8374184b21e1a8
สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข. การวิเคราะห์ต้นทุนอรรถประโยชน์ของการรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตันระยะเฉียบพลันด้วยสายสวนหลอดเลือดสมอง [อินเตอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 5 เม.ย. 68]. เข้าถึงจาก: https://kb.hsri.or.th/dspace/handle/11228/5789?locale-attribute=th
กรมควบคุมโรค. กรมควบคุมโรค รณรงค์วันเบาหวานโลก 2567 มุ่งเน้นให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีและมีความสุข แม้จะต้องอยู่ร่วมกับโรคเบาหวาน [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 5 เม.ย. 68]. เข้าถึงจาก: https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=47609&deptcode=brc
ขวัญเมือง แก้วดำเกิง. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ กระบวนการ ปฏิบัติการ เครื่องมือประเมิน (ฉบับปรับปรุง) Health Literacy *processes *practice *evaluation tools. กรุงเทพฯ: ไอดี ออล ดิจิตอล พริ้นท์ จำกัด; 2567.
สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค. คู่มือกระบวนการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพ. กรุงเทพฯ: บริษัท อาร์ เอ็น พีพี วอร์เทอร์ จำกัด; 2564.
Wang L, et al. Health literacy and exercise-focused interventions on clinical measurements in Chinese diabetes patients: a cluster randomized controlled trial. EClinicalMedicine. 2019;17:100211. doi:10.1016/ j.eclinm.2019.100211.
Affect of lifestyle interventions including nutrition education on diabetes outcomes: a systematic review and meta-analysis. J Diabetes Metab Disord. 2023;20(4):456-468. doi:10.1007/s40200-023-01234-9.
Zhang X, et al. The effect of integrated health care in patients with hypertension and diabetes: a systematic review. BMC Health Serv Res. 2022;22:1234. doi:10.1186/s12913-022-07838-1.
สมจิตต์ สินธุชัย, นุสรา นามเดช, ประไพ กิตติบุญถวัลย์, สุดา เดชพิทักษ์ศิริกุล, จีราภรณ์ ชื่นฉ่ำ, กันยารัตน์ อุบลวรรณ และปัฐยาวัชร ปราฎผล. รูปแบบการพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการจัดการตนเอง และผลลัพธ์ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีความดันโลหิตสูงในคลินิกหมอครอบครัว จังหวัดสระบุรี. วารสารสภาการพยาบาล. 2565;37(1):58–74.
รัฏฐรินีย์ ธนเศรษฐ. การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการจัดการตนเองและผลลัพธ์ด้านสุขภาพของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีความดันโลหิตสูงร่วมด้วยของผู้สูงอายุตอนต้น. วารสารวิชาการสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี. 2567;2(2):58–77.
อติญาณ์ ศรเกษตริน, จินตนา ทองเพชร, อารยา ศรีวงศ์ษา. ประสิทธิผลของโปรแกรมส่งเสริมและพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพ พฤติกรรมการควบคุมเบาหวานและความดันโลหิตสูง ค่าน้ำตาลสะสม และระดับความดันโลหิต. วารสารพยาบาลทหารบก. 2565;23(1):333–343.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดปทุมธานี. (2568). เอกสารประกอบการตรวจราชการและนิเทศงานกรณีปกติ รอบที่ 1 ประจำปีงบประมาณ 2568. [เอกสารอัดสำเนา]. ปทุมธานี: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดปทุมธานี; 2568.
Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int. 2000;15(3):259-267. doi:10.1093/ heapro/15.3.259.
Kolb DA. Experiential learning: experience as the source of learning and development. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1984.
World Health Organization. Health literacy - World Health Organization. Fact sheet; 2024. [Internet]. 2024 [Accessed April 5, 2025]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/ detail/health-literacy
Rippe JM, editor. Lifestyle medicine. 3rd ed. Boca Raton (FL): CRC Press; 2019.
Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas 1970;30(3):607–10. doi: 10.1177/001316447003000308.
กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. แนวทางการประเมินพฤติกรรมสุขภาพของประชาชนตามหลัก 3อ. 2ส. และการป้องกันโรคอุบัติใหม่. นนทบุรี: กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ; 2567.
Bloom BS. Human characteristics and school learning. New York: McGraw-Hill Book Company; 1976.
อัจศรา ประเสริฐสิน. เครื่องมือการวิจัยทางการศึกษาและสังคมศาสตร์. กรุงเทพฯ: สำนักทดสอบทางการศึกษาและจิตวิทยา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ; 2563.
Best JW, Kahn JV. Research in education. 3rd ed. New Jersey: Prentice hall; 1986.
บุญชัช เมฆแก้ว. รายงานการวิจัยเรื่องการพัฒนาชุดช่วยวิเคราะห์ข้อมูลแบบเรียลไทม์หาค่าความเชื่อมั่นแบบทดสอบ (KR-20). พังงา: วิทยาลัยชุมชนพังงา; 2562.
Cronbach LJ. Educational Psychology. New York: Harcourt Brace Jevanovich; 1977.
Creswell JW, Poth CN. Qualitative inquiry and research design: choosing among five approaches. 4th ed. Thousand Oaks (CA): Sage Publications; 2018.
Crabtree BF, Miller WL. Doing qualitative research: multiple strategies. Thousand Oaks (CA): Sage Publications; 1992.
Keeves JP. Educational research, methodology, and measurement: an international handbook. Oxford: Pergamon Press; 1988.
Cochran WG. Sampling techniques. 3rd ed. New York: John Wiley & Sons; 1977.
Maleki Chollou K, Ghaffari M, Rakhshanderou S, Hajiagha AP. The association of health literacy level with self-care behaviors and glycemic control in a low education population with type 2 diabetes mellitus. Diabetes Metab Syndr Obes. 2020;13:1685-1693.
Azizi Sani Dopolani SF, Shahbazi H, Lotfizadeh M, Naderimagham S. The impact of educational intervention on enhancing the health literacy among middle-aged individuals at risk for cardiovascular diseases: a randomized controlled trial. BMC Public Health. 2025;25(1):2291. doi:10.1186/s12889-025-23516-3.
Cheng YS, Lin CP, Chen LY, Hwang WR, Lin YC, Chen YC. Short-term effects of an eHealth care experiential learning program among patients with type 2 diabetes: randomized controlled trial. J Med Internet Res. 2024;26:e53509.
กฤษภณ เทพอินทร์, เสน่ห์ ขุนแก้ว, กันตวิชญ์ จูเปรมปรี และพัชรินทร์ วงษ์สว่าง. ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพ พฤติกรรมการดูแลตนเอง และผลลัพธ์ทางคลินิกในผู้ป่วยโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูงที่มีภาวะไตวายเรื้อรังระยะที่ 3 อำเภอฟากท่า จังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารพยาบาลทหารบก. 2567;25(2):131–139.
อักษร พรหมเมศร์. ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้เพื่อพัฒนาพฤติกรรมป้องกันโรคหลอดเลือดสมองของผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง ตำบลหลวงเหนือ อำเภองาว จังหวัดลำปาง. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อม และสุขภาพชุมชน. 2568;10(1):651–659.
สถาพร มุ่งทวีพงษา. การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพด้วยนโยบายสามหมอเพื่อป้องกันโรคหัวใจขาดเลือด และโรคหลอดเลือดสมองในประชาชนกลุ่มเสี่ยง เครือข่ายปฐมภูมิจังหวัดยโสธร. ยโสธรเวชสาร. 2568;27(3):1–19
สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. รายงานการประชุมผู้บริหารระดับสูงกระทรวงสาธารณสุข ครั้งที่ 4/2568. [อินเตอร์เน็ต]. 2568 [สืบค้นเมื่อ 2 ก.พ. 69]. เข้าถึงจาก: https:// spd.moph.go.th/wp-content/uploads/2025/04/2.-v2-Report_MPOH-3-68-2-4-68.pdf
