Development of a Behavioral Modification Model for Pesticide Use among Farmers in the Service Area of Ban Nikom Soi Klang Tambon Health Promoting Hospital, Khukhan District, Sisaket Province

Authors

  • Kaittisak Poungploy -

Keywords:

Model Development, Behavior, Pesticide Use, Farmers

Abstract

     This action research aimed to develop a behavioral modification model for pesticide use among farmers in the service area of Ban Nikhom Soi Klang Health Promoting Hospital, Khukhan District, Sisaket Province. The participants involved in the model development process consisted of 13 key stakeholders, including farmers, representatives of local administrative organizations, community leaders, public health academics, registered nurses, public health officers from Khukhan District Public Health Office, agricultural officers from Khukhan District Agricultural Office, and pesticide distributors. The study sample for data collection comprised 30 farmers residing in the service area of Ban Nikhom Soi Klang Health Promoting Hospital. The study period of 16 weeks from February to May 2026. Data were collected using researcher-developed questionnaires. Qualitative data were analyzed through categorization and content analysis, while quantitative data were analyzed using paired t-tests to compare mean scores before and after the implementation of the developed model.

     The findings revealed that the behavioral modification model for pesticide use, named the NIKHOM Model, consisted of six components: (1) knowledge development, (2) Increasing Risk Perception, (3) ping Self-Protection Skills, (4) Health Social Support, (5) Organization & Community Participation, and (6) Monitoring and Evaluation. Following the implementation of the model, the participants demonstrated significantly higher mean scores in pesticide-related knowledge, perceived susceptibility, perceived severity, perceived benefits, perceived barriers, self-efficacy, and pesticide prevention behaviors compared with the pre-intervention period (p < .05).

References

กรมควบคุมโรค. (2558). แนวทางการตรวจคัดกรองความเสี่ยงการสัมผัสสารกำจัดศัตรูพืชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต/คาร์บาเมตด้วยกระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส (เอกสารเผยแพร่). กระทรวงสาธารณสุข.

กรมควบคุมโรค. (2565). แนวทางเฝ้าระวังโรค/อาการสำคัญจากพิษสารกำจัดศัตรูพืช และการจัดการความเสี่ยงในระบบบริการ (เอกสารเผยแพร่). กระทรวงสาธารณสุข.

กรมควบคุมโรค. (2568). แนวทางเฝ้าระวังและจัดการความเสี่ยงจากสารกำจัดศัตรูพืชในชุมชนและกลุ่มอาชีพเสี่ยง (เอกสารเผยแพร่). กระทรวงสาธารณสุข.

จิตราภรณ์ อวนพรมมา. (2563). ภาระค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพของผู้ป่วยพิษจากสารเคมีกำจัดศัตรูพืชจากฐานข้อมูลมาตรฐานสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2559–2561 (รายงานการวิเคราะห์ข้อมูล/เอกสารวิชาการ).

สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2562). รายงานสาธารณะ/รายงานการเปิดเผยข้อมูลระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ปีงบประมาณ 2562 (เอกสารเผยแพร่). สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.

อิสระภรณ์ หงษ์ทอง, และ อุไรวรรณ อินทร์ม่วง. (2552). พฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชและผลตรวจเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสของเกษตรกรผู้ปลูกหอมแดง จังหวัดศรีสะเกษ (รายงานวิจัย/บทความวิชาการ).

สุกัญญา เหล่าแค, และคณะ. (2567). พฤติกรรมการป้องกันตนเองจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ (รายงานวิจัย/บทความวิชาการ).

เนตรชนก เจริญสุข. (2559). ประสิทธิผลของโปรแกรมฝึกอบรมความปลอดภัยในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของชาวนาในอำเภอดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารมหาวิทยาลัยนเรศวร: วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 24(1), 91–101.

ศิริวรรณ ศรีน้อยขาว. (2566). รูปแบบการพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในการส่งเสริมพฤติกรรมในการป้องกันการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลวังยาว อำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม. วารสารสุขภาพและการศึกษาสิ่งแวดล้อม, 8(4), (ระบุเลขหน้าในฉบับจริง).

ขจรศักดิ์ ผิวเกลี้ยง, และ พรสุข หุ่นนิรันดร์. (2565). การพัฒนารูปแบบการป้องกันผลกระทบทางสุขภาพและความปลอดภัยจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในจังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 7(5), 159–174.

วสันต์ หนองคาย. (2568). ประสิทธิผลโปรแกรมการป้องกันการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวในพื้นที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านด่านนาขาม อำเภอเมือง จังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนอร์ทเทิร์น, 6(1), 75–83.

สมหญิง สิงห์ทอง, และ สมศักดิ์ อินทมาต. (2566). ผลของการประยุกต์ใช้แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการป้องกันอันตรายจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรผู้ปลูกหอมแดง. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ, 46(2), 103–115.

ธนาศักดิ์ เปี่ยมสิน. (2564). ผลของโปรแกรมการประยุกต์ทฤษฎีแรงจูงใจในการป้องกันโรคต่อพฤติกรรมการป้องกันอันตรายจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรผู้ปลูกมันสำปะหลัง ตำบลไพรนกยูง อำเภอหันคา จังหวัดชัยนาท (วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยนเรศวร.

บุญเลี้ยง สุพิมพ์, และ อาจินต์ สงทับ. (2565). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร: การพัฒนา การนำไปปฏิบัติ และการประเมินผล. วารสารเทคโนโลยีภาคใต้, 15(1), 149–159.

เจริญชัย หมื่นห่อ, และ บุญรอด ดอนประเพ็ง. (2563). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนารูปแบบการลดการสัมผัสสารเคมีปราบศัตรูพืชของกลุ่มเกษตรกร: กรณีศึกษากลุ่มผู้ปลูกยาสูบบ้านนายอ ตำบลนางาม อำเภอเรณูนคร จังหวัดนครพนม. ศรีนครินทร์เวชสาร, 35(2), 210–216.

ภัทรภร แคว้นคอนฉิม. (2566). การพัฒนารูปแบบการป้องกันผลกระทบทางสุขภาพและความปลอดภัยของเกษตรกรจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 32(5), 828–839.

วิรยา วิฑูธีรศานต์, ณัจฉรียา คำยัง, จรินทร์ ย่นพันธ์, รุ่งกานต์ อินทวงศ์, และ ธนัญชัย บุญหนัก. (2566). การพัฒนาศักยภาพชุมชนในการลดพฤติกรรมเสี่ยงจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช องค์การบริหารส่วนตำบลคำโคกสูง อำเภอวังสามหมอ จังหวัดอุดรธานี. วารสารวิจัยวิชาการ, 6(4), 29–46.

สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดศรีสะเกษ. (2567). ข้อมูลพื้นฐานด้านการเกษตรและบทวิเคราะห์สถานการณ์การเกษตรจังหวัดศรีสะเกษ (เอกสารเผยแพร่). กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ, สำนักงานสถิติจังหวัดศรีสะเกษ. (2568). สถิติจังหวัดศรีสะเกษ/รายงานสถิติที่เกี่ยวข้องกับประชากรและภาคเกษตร (เอกสารเผยแพร่). สำนักงานสถิติแห่งชาติ.

กรมพัฒนาที่ดิน. (ม.ป.ป.). ข้อมูลทรัพยากรดิน/การใช้ประโยชน์ที่ดินของจังหวัดศรีสะเกษ (เอกสารเผยแพร่). กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

Kemnis S, Mc Tagart R. The action research planner. Victoria: Deakin University; 1988.

ปิยาภรณ์ เพ็ญประไพ, และ รัตนากร เจริญกุล. (2568). แนวทางการส่งเสริมความรู้เพื่อป้องกันอันตรายจากสารเคมีกำจัดศัตรูพืชในกลุ่มเกษตรกร: บทบาทพยาบาลเชิงรุก. วารสารการพยาบาล วิทยาศาสตร์สุขภาพและการศึกษา, 1(2), 47–61.

ณัฐนันท์ สูตรสุวรรณ. (2568). การพัฒนารูปแบบการลดพฤติกรรมการสัมผัสสารเคมีกำจัดศัตรูพืชโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในเกษตรกรที่ปลูกต้นหอม ตำบลดงขวาง อำเภอเมือง จังหวัดนครพนม. วารสารนวัตกรรมสุขภาพและความปลอดภัย, 2(3), 1–12.

Downloads

Published

2026-06-30

How to Cite

Poungploy, K. (2026). Development of a Behavioral Modification Model for Pesticide Use among Farmers in the Service Area of Ban Nikom Soi Klang Tambon Health Promoting Hospital, Khukhan District, Sisaket Province. Journal of Environmental Education Medical and Health, 11(2), 1190–1203. retrieved from https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/297127