ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมการใช้ยาของผู้สูงอายุที่ป่วยด้วยโรคความดันโลหิตสูง  ในจังหวัดสระแก้ว

Wannipa Kiangsuwan

Authors

Wannipa Kiangsuwan -

Keywords:

Elderly Patients with Hypertension, Medication Adherence, Health Belief Model, Social Support, Healthcare Systems

Abstract

The objectives of this descriptive study aimed to investigate personal profiles, medication knowledge, health beliefs, healthcare systems, social support, medication adherence behaviors, and blood pressure levels among elderly patients with hypertension in Sa Kaeo Province. It further compared adherence behaviors and blood pressure levels based on relevant factors, and analyzed the influencing factors to predict medication adherence. The sample consisted of 380 participants. The research instrument was an interview questionnaire with an Index of Item-Objective Congruence of 1.00 and an overall reliability coefficient of 0.83. Data were analyzed using descriptive statistics and inferential statistics.

The results revealed that the majority of participants were female, aged 60 to 69 years, completed primary education, and engaged primarily in agriculture. The overall medication adherence behavior score was at a high level with a mean of 34.62, and 79.74 percent successfully achieved controlled blood pressure levels. Hypotheses testing demonstrated that educational attainment and primary occupation significantly differentiated medication adherence behaviors, whereas gender and age yielded no significant differences. Furthermore, distinct tiers of knowledge, health beliefs, social support, and healthcare system perceptions significantly altered adherence profiles, showing that the adherent group achieved better blood pressure control than the non-adherent group. Ultimately, healthcare system perceptions and social support emerged as the primary significant positive predictors that co-predicted medication adherence behaviors at a significance level of 0.05. Therefore, the healthcare approach should focus on proactive service delivery integrated with family and Village Health Volunteer networks. This includes utilizing public health information systems to manage individualized patient registries with real-time data connectivity, as well as developing digital medication reminders and appointment notification systems to empower healthcare teams to monitor medication adherence with greater precision.

References

World Health Organization. Global report on hypertension: the race against a silent killer.Geneva: World Health Organization; 2023.

ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (Health Data Center: HDC) กระทรวงสาธารณสุข. รายงานสถิติผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรังและกลุ่มผู้สูงอายุรายจังหวัด ปีงบประมาณ 2566. นนทบุรี: สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค; 2566.

ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (Health Data Center: HDC) สำนักงานสาธารณสุข จังหวัดสระแก้ว. รายงานจำนวนและอัตราผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงในกลุ่มผู้สูงอายุแยกรายอำเภอ ประจำปีงบประมาณ 2568. สระแก้ว: ฝ่ายยุทธศาสตร์และสารสนเทศทางการแพทย์; 2568.

World Health Organization. Adherence to long-term therapies: evidence for action. Geneva: World Health Organization; 2003.

ชฎากร บุญสิน, อมรศักดิ์ โพธิ์อ่ำ, พุฒิพงศ์ มากมาย. การรับรู้ด้านสุขภาพที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการใช้ยาของผู้สูงอายุโรคความดันโลหิตสูง จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร. 2564;15(2):78-91.

DiMatteo MR. Social support and patient adherence to medical treatment: a meta-analysis. Health Psychol. 2004;23(2):207-18.

Rosenstock IM. Historical origins of the Health Belief Model. Health Educ Monogr. 1974;2(4):328-35.

Wagner EH, Austin BT, Von Korff M. Organizing care for patients with chronic illness. Milbank Q. 1996;74(4):511-44.

Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas. 1970;30(3):607-10.

สุรเกียรติ อาชานานุภาพ. ตำราการตรวจรักษาโรคทั่วไป 2: แนวทางการประเมินและการควบคุมโรคความดันโลหิตสูงเชิงคลินิก พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์หมอชาวบ้าน; 2560.

Bloom BS. Taxonomy of educational objectives: the classification of educational goals. New York: David McKay Co Inc; 1975.

Best JW. Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall; 1977.

คณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์. หนังสือรับรองการประเมินจริยธรรมการวิจัยในคน เลขที่ SKPHO 42/2568. สระแก้ว: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสระแก้ว; 2568.

สมใจ พุทธาพิพัฒน์, และคณะ. การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy) เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยโรคเรื้อรังในชุมชนปฐมภูมิ. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข. 2565;16(3):345-58.

Morisky DE, Ang A, Krousel-Wood M, Ward HJ. Predictive validity of a medication adherence measure in an outpatient setting. J Clin Hypertens (Greenwich). 2008;10(5):348-54.

Mazzaglia G, Ambrosioni E, Alacqua M, Filippi A, Sessa E, Immordino G, et al. Adherence to antihypertensive medications and cardiovascular morbidity among newly diagnosed hypertensive patients. Circulation. 2009;120(16):1598-605.

Koren ME, และคณะ. The knowledge-behavior gap in hypertension management: an analysis of intrapersonal and systemic barriers in elderly outpatients. J Public Health Dev. 2020;18(2):114-26.

Green LW, Kreuter MW. Health program planning: an educational and ecological approach. 4th ed. New York: McGraw-Hill; 2005.

สุพัตรา เมืองมณี, และคณะ. อิทธิพลของปัจจัยนำตามกรอบ PRECEDE Model ต่อความร่วมมือในการรับประทานยาของผู้ป่วยความดันโลหิตสูงวัยผู้ใหญ่ตอนต้น. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข. 2564;31(2):88-101.

Kamran A, Azad Rahimi S, Mirzakarimi M, Sharifirad G. Evaluation of Health Belief Model for predicting treatment adherence among hypertensive patients. J Educ Health Promot. 2014;3:32.

นิภาพร เจริญเลิศ, และคณะ. ความล้มเหลวและข้อจำกัดของแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ยาของผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่ไม่แสดงอาการ. วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล. 2566;3(1):45-59.

House JS. Work stress and social support. Reading, Massachusetts: Addison-Wesley; 1981.

Scheurer DB, Choudhry N, Swanton KA, Matlin O, Shrank W. Association between different types of social support and medication adherence. Am J Manag Care. 2012;18(12):e461-7.

กิตติพงษ์ ศรีเทียน, และคณะ. การพัฒนาระบบบริการรับยาใกล้บ้านและกลไกการสนับสนุนการจัดการตนเองของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงผ่านระบบเครือข่ายบริการปฐมภูมิปฎิรูป. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2567;33(1):15-28.

Chownhunt M, et al. Clinical epidemiological insights into medication adherence and blood pressure control among elderly patients with hypertension. J Public Health Dev. 2022;20(3):145-159.

Burnier M, Egan BM. Adherence in hypertension: a review of prevalence, risk factors, and potential solutions. The Lancet. 2019;393(10176):1143-53.