การประเมินผลการขับเคลื่อนการดำเนินงานสื่อสารความเสี่ยงและการมีส่วนร่วมกับชุมชน ตามเกณฑ์มาตรฐานสากล JEE/IHR 2005 เขตสุขภาพที่ 6
คำสำคัญ:
การสื่อสารความเสี่ยง, การมีส่วนร่วมกับชุมชน, JEE/IHR2005, การประเมินผลบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงสำรวจนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลการขับเคลื่อนการดำเนินงานสื่อสารความเสี่ยงและการมีส่วนร่วมกับชุมชน (Risk Communication and Community Engagement: RCCE) ตามเกณฑ์ Joint External Evaluation (JEE) และ International Health Regulations (IHR 2005) ในเขตสุขภาพที่ 6 ศึกษาปัจจัยความสำเร็จ อุปสรรคและบทเรียนจากการดำเนินงาน และสังเคราะห์รูปแบบความสำเร็จในการขับเคลื่อนงาน โดยประยุกต์ใช้ CIPP Model ครอบคลุมด้านบริบท ปัจจัยนำเข้า กระบวนการ และผลผลิต ใช้ข้อมูลทุติยภูมิระหว่างปีงบประมาณ พ.ศ. 2566-2568 ประกอบด้วยผลการประเมิน RCCE ของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด 8 จังหวัด รวม 24 หน่วยวิเคราะห์ รายงานผลการขับเคลื่อนของสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดชลบุรี 3 รายงาน และรายงานถอดบทเรียน 2 รายงาน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์เชิงธีม
ผลการศึกษาพบว่า คะแนนเฉลี่ยสมรรถนะ RCCE เพิ่มจาก 0.06±0.18 คะแนน ในปี พ.ศ. 2566 เป็น 3.29±1.20 คะแนน ในปี พ.ศ. 2567 และ 4.21±0.70 คะแนน ในปี พ.ศ. 2568 จังหวัดที่มีการดำเนินงานครบถ้วนระดับสีเขียวเพิ่มจาก 0 จังหวัด เป็น 2 จังหวัด (ร้อยละ 25.00) และ 6 จังหวัด (ร้อยละ 75.00) ตามลำดับ ในปี พ.ศ. 2568 ตัวชี้วัด R5.1 ระบบ RCCE สำหรับสถานการณ์ฉุกเฉิน มีคะแนนเฉลี่ยสูงสุด 4.56±0.60 คะแนน รองลงมาคือ R5.2 การสื่อสารความเสี่ยง 4.06±0.80 คะแนน และ R5.3 การมีส่วนร่วมกับชุมชน 4.00±1.10 คะแนน ผลการวิเคราะห์เชิงคุณภาพสังเคราะห์ได้ 5 ประเด็นสำคัญ ได้แก่ ภาวะผู้นำและการสนับสนุนของผู้บริหาร การบูรณาการความร่วมมือ การพัฒนาศักยภาพและการจัดการองค์ความรู้ การบริหารจัดการข้อมูลและหลักฐาน และการพัฒนาระบบ RCCE อย่างยั่งยืน ก่อนนำมาสังเคราะห์เป็น 6C Success Model ประกอบด้วย Commitment, Coordination, Capacity Building, Coaching, Collaboration และ Continuous Improvement
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. International Health Regulations (2005). 3rd ed. Geneva: World Health Organization; 2016 [cited 2026 Aug 26]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789241580496
World Health Organization. Joint external evaluation tool: International Health Regulations (2005). 3rd ed. Geneva: World Health Organization; 2022 [cited 2026 Aug 26]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240051980
World Health Organization. Joint external evaluation of IHR core capacities of the Kingdom of Thailand: mission report, 31 October-4 November 2022. Geneva: World Health Organization; 2023 [cited 2026 Aug 26]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240080270
สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค. คู่มือการตรวจประเมินการสื่อสารความเสี่ยงตามเกณฑ์กฎอนามัยระหว่างประเทศ (JEE-IHR2005 second edition) และดัชนีชี้วัดความมั่นคงทางสุขภาพโลก (GHS Index). พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: ธ.อาร์ท แอนด์ดีไซน์; 2564.
สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค. คู่มือประเมินการสื่อสารความเสี่ยง ภายใต้คู่มือแนวทางการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญภายนอกและองค์การอนามัยโลก ตามกฎอนามัยระหว่างประเทศ พ.ศ. 2548 (JEE-IHR2005). พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย; 2562.
สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค. เอกสารแนวทางการดำเนินงานการสื่อสารความเสี่ยงและการมีส่วนร่วมของชุมชน ปี 2569 ตามกฎอนามัยระหว่างประเทศและการตรวจประเมินสมรรถนะหลักฉบับปรับปรุงครั้งที่ 4 [เอกสารนำเสนอ]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2568.
Stufflebeam DL, Shinkfield AJ. Evaluation theory, models, and applications. San Francisco: Jossey-Bass; 2007.
Braun V, Clarke V. Using thematic analysis in psychology. Qual Res Psychol. 2006;3(2):77-101.doi:10.1191/1478088706qp063oa
World Health Organization. Communicating risk in public health emergencies: a WHO guideline for emergency risk communication (ERC) policy and practice. Geneva: World Health Organization; 2017 [cited 2026 Aug 26]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789241550208
Kosiyaporn H, Julchoo S, Papwijitsil R, Uansri S, Phaiyarom M, Sinam P, Suphanchaimat R. Risk communication distributed among migrant workers during the COVID-19 crisis in Thailand: analysis on structural and networking gaps. Trop Med Infect Dis.2022;7(10):296. doi:10.3390/tropicalmed7100296
Takeda A, Seino K, Okuda H, Saito T, Tomio J. Key features of sustainable capacities for risk communication in health emergencies: analysis of Joint External Evaluation. J Glob Health. 2025;15:04331. doi:10.7189/jogh.15.04331
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดชลบุรี. รายงานผลการขับเคลื่อนการดำเนินงานสื่อสารความเสี่ยงและการมีส่วนร่วมกับชุมชนตามเกณฑ์ JEE/IHR2005 เขตสุขภาพที่ 6 ปีงบประมาณ 2566-2568 [เอกสารภายใน]. ชลบุรี: สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดชลบุรี; 2568.
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดชลบุรี. สรุปประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และถอดบทเรียนการดำเนินงานสื่อสารความเสี่ยงและการมีส่วนร่วมกับชุมชนตามเกณฑ์มาตรฐานสากล JEE/IHR2005 วันที่ 13 สิงหาคม 2568 [เอกสารภายใน]. ชลบุรี: สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดชลบุรี; 2568.
สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค. กฎอนามัยระหว่างประเทศ พ.ศ. 2548 (2005). พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย; 2561 [สืบค้นเมื่อ 26 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://cdn.who.int/media/docs/default-source/searo/thailand/thai.pdf

